Кіріспе

Польшаның тәуелсіздік күрескері, PPS белсендісі, Польшаның бірінші ледиі Александра Пилсудская (Шцербинская; 12 желтоқсан 1882 - 31 наурыз 1963) - Польшаның социалистік және тәуелсіздік белсендісі, Польша Социалистік партиясының және Польша әскери ұйымының мүшесі, Юзеф Пилсудскийдің екінші әйелі.

Өмір және мансап

Александра Сувалкиде, Сувалки губернаторлығында, Ресей империясында (қазіргі Польшада) дүниеге келді. Ол Пётр Павел мен Юлия Ядвиганың (туған есімі Захорска) жетінші баласы. Оның әкесі қала тұрғыны, ал анасы ақсүйектерден шыққан, бірақ олардың отбасылары салыстырмалы түрде кедей болды. Александраның ата-анасы он жасында қайтыс болған, жетім баланы оның әжесі Каролина Захорска (туған есімі Трусколаска) мен әпкесі Виктория Мария Захорска тәрбиеледі. Ол гимназияға, яғни орта мектепке, Сувалкиде оқуға түсіп, оны 1901 жылы бітірді. 1903 жылы ол Варшаваның Вола ауданында орналасқан Хома былғары фабрикасының кеңсесінде жұмыс істей бастады. 1904 жылы ол Польша социалистік партиясына (ППС) қосылды, ол Польшаның екі негізгі революциялық және саяси қозғалыстарының бірі болды, екіншісі Ұлттық демократия. Көп ұзамай ол 1904 жылы 13 қарашада Гразыбовский алаңында өткен демонстрацияға қатысып, Праганың Варшава маңындағы ППС агитаторы ретінде әрекет етті. Ол сонымен қатар PPS-тің әскери бөліміне, Organizacja Bojowa-ға қосылды, онда ол курьер және қару-жарақ қоймасы болды. Ол өзінің өндірісіндегі жұмысынан кетуі керек болды, ал ол өз табысын толықтыру үшін студенттерге сабақ берді. 1906 жылы мамыр айында ол Жозеф Пилсудскиймен танысады. Сол жылы ППС екі фракцияға бөлінді, олар Пилсудскийді жақтап, қарсы болды. Ол Пилсудский фракциясында қалды. Александран 1907 жылы тұтқындалып, Даниловице түрмесінде үш аптаға қамалды, содан кейін Пауяк түрмесіне ауыстырылды, онда ол жеткіліксіз дәлелдемелерге байланысты босатылды. Ол Радзимге, кейін Киевке көшіп барып, сол кезде Пилсудскийге ғашық болды. (Ол кезде Мария Юзкевиццова з Коплевскаямен бақытсыз некеде болды). 1908 жылы ол Безнаны шабуылға қатысқан, онда Пилсудский бірнеше революционерлермен бірге ресейлік пошта пойызын тонаған. Ол рейдті ұйымдастыруда, бақылаушы ретінде қызмет етуде және тонаудан бірнеше апта бұрын карталар мен жоспарларды дайындауда маңызды рөл атқарды. Кейін Львовқа көшіп барып, тағы да фабрикада кеңсе қызметкері болды. Көп ұзамай ол Пилсудский құрған жаңа ұйымға, Звязек Стрзелецкийдің атысшылар одағына қатысып, 1912 жылдан бастап ZS әйелдер бөлімінде маңызды белсенді болды. Ол Пилсудскийдің тағы бір ұйымы - белсенді күрескерлер одағының кітапханашысы, "Звязке валки цзинне" және саяси тұтқындардың әл-ауқатын күту қоғамының (Towarzystwo Opieki nad Więzniami Politycznymi) негізін қалаушы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Польша легиондарының бірінші бригадасының барлау және байланыс бөлімінде жұмыс істеді, көп ұзамай ол Польша әскери ұйымына (Polska Organizacja Wojskowa) қатысты. Осы іс-әрекеттерінің нәтижесінде ол 1915 жылы немістердің Варшавада тұтқындалып, сол жылдың қарашасында Павиакта қайтадан қамауға алынды. Айыпты деп танылып, Шчипиорно мен Лаубан қалаларына қамалды. Ол 1916 жылы 5 қарашадағы актінен кейін босатылды, ол Польша Корольдігін құруды жариялады, ол орталық державалармен одақтасып, жұмыс істеуі және олардың бақылауында болуы тиіс. Содан кейін ол Варшаваға оралып, әйелдер лигасы (Лига Кобиет) деп аталатын ұйымда жұмысын жалғастырды. Ол өзін феминист ретінде таныстырып, былай деп жазды: Пилсудский әскерді ұйымдастыра бастаса, әйелдер бөлімін ұмытпаймын деп уәде берген болатын. Бұл кезеңде Еуропада феминисттік қозғалыс өте танымал болды. Англияда суфражистер әйелдер құқығы үшін күресіп, көшеде өздерін шынжырлармен бұғаулап, қамалдарды өртеп жіберді. Феминисттер Францияда және басқа да елдерде танымал болды. Тек социалистер ғана әйелдердің ерлермен тең құқықта болуы керек деп мәлімдеді. 1918 жылдың ақпан айында Александраның Ванда есімді қызы, ал 1920 жылдың ақпан айында Ядвига есімді екінші қызы дүниеге келді. Олардың әкесі Жозеф Пилсудский болды. Пилсудский мен Александра үйленуден бас тарта алмады, өйткені Пилсудскийдің әйелі Мария онымен ажырасудан бас тартты. Олар 1921 жылы 25 қазанда Мария қайтыс болғаннан кейін ғана үйленді. 1926 жылы Пилсудскийдің мамыр төңкерісінен кейін Александра әйелдер лигасының меценаты және жетекшісі болды. Ол сондай-ақ әскери отбасылар қауымдастығының (Рожина Войскова), "Осиедль" қауымдастығының және Польшаның Отан қорғаушылар одағының (Уния Польских Звязков Обронцинь Ожицны) төрағасы болды. Ол сондай-ақ үйсіз балаларды күту қауымдастығының (Towarzystwo Opieki nad Bezdomnymi Dziećmi) істерінде белсенді болды. Кейінгі жылдары Пилсудскимен некеде дауыл болды, Пилсудски ұзақ уақыт бойы әртүрлі үкіметтік резиденцияларда өмір сүрді. 1935 жылдың мамыр айында Жо�...