Кіріспе

Әзірбайжан КСР-індегі аймақ (1923-1991) географиялық аймақ Таулы Қарабақ автономиялы облысы (ТҚАО) - 1923 жылы 7 шілдеде құрылған Әзірбайжан КСР-індегі автономиялы облыс. Оның астанасы Степанакерт қаласы болды. Облыс басшысы - Әзірбайжан Коммунистік партиясының Таулы Қарабақ автономиялық облыстық комитетінің бірінші хатшысы. Халықтың басым көпшілігі армян болды.

Тарих

Бұл аймақ 1918 және 1920 жылдары Армения мен Әзірбайжан арасында олардың қысқа уақытқа созылған тәуелсіздігі кезінде дау туды. Армения мен Әзірбайжанды кеңестікке айналдырғаннан кейін, Кавбиро ұйымы аймақты Әзірбайжан КСР-нің құрамында ұстап, оған кең аймақтық автономия берді. Бастапқыда Қарабақтың басты қаласы Шуша мен оны қоршаған ауылдар автономиядан шеттетілді, өйткені олар негізінен әзербайжандықтар, әсіресе Шушадағы көпшілік армян халқының қырғын мен қуылғаннан кейін. Бұл шешім кейін 1923 жылы қайта қаралды, өйткені Шуша мұсылман ауылдарының наразылығына қарамастан, NKAO-ға қосылуға шешім қабылданды. 1923 жылы 7 шілдеде Таулы Қарабақ автономиялық облысы құрылды және астанасы Степанакертке көшірілді. Оның құрылған кезінде оның аумағы шамамен 2 мың км2 болатын. Бұған совет әзербайжандықтарының аймаққа азербайжандықтарды қоныстандыру саясаты, кейбір қарабахтық армяндардың көшіп кетуі, сондай-ақ, әрмендерге қарағанда азербайжандықтардың туу деңгейінің жоғары болуы себеп болды. Таулы Қарабақтың мәртебесі туралы мәселе 1980-ші жылдардың ортасына дейін үлкен қоғамдық мәселе болып табылмаса да, армян зиялылары, кеңестік армян және Қарабақ армян басшылығы кезең-кезеңмен Мәскеуге аймақтың кеңестік Арменияға берілуін сұрады.

Демография

Таулы Қарабақ автономиялы облысының 1921 жылғы этностық құрамы 1989Этностық топ 1921 1923 1939 1970 1979 Армениялықтар122,71588.62149,60094.8142,47090.28111,69489.242,80088.04110,05384.39121,06880.54123,07675.89145,45076.92Әзербайжандар15,44411.157,7004.915,2619.6712,59210.0614,053217,513.8027,17819.0832,264290840,821.52Рустар2303030230250,620356306306306306306306306303030630303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030

Бірінші хатшылар

Әзірбайжан Коммунистік партиясының Таулы Қарабақ Автономиялық Облыс комитетінің Бірінші хатшысы - Әзірбайжан Коммунистік партиясының басшысы және облыстың ең жоғары атқарушы билігі. Бұл лауазым 1923 жылы шілдеде құрылып, 1990 жылы 27 тамызда жойылған. Бірінші хатшы лауазымына де-факто Кеңес Одағының Саяси бюросы немесе Кеңес Одағының Коммунистік партиясының Бас хатшысы тағайындады. Төменде лауазым иелерінің тізімі: Атауы Қызмет мерзімі Өмір сүру мерзімі Бастау Аяқтау Коммунистік партияның Облыстық комитетінің бірінші хатшылары Серо Мануцян 1923 жылдың шілдесі 1923 жылдың желтоқсаны 1923 жылдың желтоқсаны Акоп Бенджанян 1923 жылдың желтоқсаны 1924 жылдың сәуір айы 1924 жылдың сәуір айы 1924 жылдың қазан айы 1924 жылдың сәуір айы Николай Саркисов Хайк Силянян 1924 жылдың қазан айы 1925 жылдың қазан айы ?1938 Артувад Саакянц 1925 жылдың желтоқсаны 1929 жылдың мамыр айы 1895 жылдың қазан айы 1939 жылдың желтоқсаны М. К. Данилян 1929 жылдың желтоқсаны 1929 жылдың мамыр айы 1930 жылдың мамыр айы 1898 жылдың мамыр айы? ? 1930 жылдың мамыр айы 1937 жылдың мамыр айы Михаил Манукянц 1937 жылдың мамыр айы 1940 жылдың мамыр айы 1909 жылдың мамыр айы 1968 жылдың мамыр айы ? 1940 1942 Егише Григорян 1942 жылдың қазаны 1946 1902? Тигран Григорян 1946 жылы ? Егіз Григорян 1952 желтоқсан 1958 1902? Николай Шахназаров 1958 жылғы желтоқсан 1962 жылғы қазан 1908 Гурген Мелкумян 1962 жылғы қазан 1973 жылғы маусым 1915 Борис Кеворков 1973 жылғы маусым 1988 жылғы 24 ақпан 1932 1998 жылы Генрих Погосян 1988 жылғы 24 ақпан 1989 жылғы 20 қаңтар 1931 2000 жылы Ваган Габриелян 1989 жылғы 20 қаңтар 1990 жылғы 27 тамыз 1936

Жою

1987 жылы облыстағы армяндар мен Әзірбайжан КСР-і үкіметі арасындағы қақтығыс басталды. 1991 жылдың аяғында соғыс Бірінші Таулы Қарабақ соғысына айналды. 1991 жылы 26 қарашада Әзірбайжан Республикасының Жоғарғы Кеңесі облыстың автономиялық мәртебесін жойды. Оның ішкі әкімшілік бөліністері де жойылып, оның аумағы бөлініп, көршілес Ходжавенд, Татар, Горанбой, Шуша және Калбаджар әкімшілік аймақтарына қайта бөлінді. Оған жауап ретінде облыстың көпшілігіндегі армян халқы өздерінің тәуелсіздігін Армения қолдаған Таулы Қарабақ Республикасы ретінде жариялады.