Кіріспе
Әзірбайжан КСР-індегі аймақ (1923-1991) географиялық аймақ Таулы Қарабақ автономиялы облысы (ТҚАО) - 1923 жылы 7 шілдеде құрылған Әзірбайжан КСР-індегі автономиялы облыс. Оның астанасы Степанакерт қаласы болды. Облыс басшысы - Әзірбайжан Коммунистік партиясының Таулы Қарабақ автономиялық облыстық комитетінің бірінші хатшысы. Халықтың басым көпшілігі армян болды.
the geographical region
The Nagorno Karabakh Autonomous Oblast (NKAO) was an autonomous oblast within the Azerbaijan Soviet Socialist Republic that was created on July 7, 1923. Its capital was the city of Stepanakert. The leader of the oblast was the First Secretary of the Nagorno Karabakh Autonomous Oblast Committee of the Communist Party of Azerbaijan. The majority of the population were ethnic Armenians.
Тарих
Бұл аймақ 1918 және 1920 жылдары Армения мен Әзірбайжан арасында олардың қысқа уақытқа созылған тәуелсіздігі кезінде дау туды. Армения мен Әзірбайжанды кеңестікке айналдырғаннан кейін, Кавбиро ұйымы аймақты Әзірбайжан КСР-нің құрамында ұстап, оған кең аймақтық автономия берді. Бастапқыда Қарабақтың басты қаласы Шуша мен оны қоршаған ауылдар автономиядан шеттетілді, өйткені олар негізінен әзербайжандықтар, әсіресе Шушадағы көпшілік армян халқының қырғын мен қуылғаннан кейін. Бұл шешім кейін 1923 жылы қайта қаралды, өйткені Шуша мұсылман ауылдарының наразылығына қарамастан, NKAO-ға қосылуға шешім қабылданды. 1923 жылы 7 шілдеде Таулы Қарабақ автономиялық облысы құрылды және астанасы Степанакертке көшірілді. Оның құрылған кезінде оның аумағы шамамен 2 мың км2 болатын. Бұған совет әзербайжандықтарының аймаққа азербайжандықтарды қоныстандыру саясаты, кейбір қарабахтық армяндардың көшіп кетуі, сондай-ақ, әрмендерге қарағанда азербайжандықтардың туу деңгейінің жоғары болуы себеп болды. Таулы Қарабақтың мәртебесі туралы мәселе 1980-ші жылдардың ортасына дейін үлкен қоғамдық мәселе болып табылмаса да, армян зиялылары, кеңестік армян және Қарабақ армян басшылығы кезең-кезеңмен Мәскеуге аймақтың кеңестік Арменияға берілуін сұрады.
Демография
Таулы Қарабақ автономиялы облысының 1921 жылғы этностық құрамы 1989Этностық топ 1921 1923 1939 1970 1979 Армениялықтар122,71588.62149,60094.8142,47090.28111,69489.242,80088.04110,05384.39121,06880.54123,07675.89145,45076.92Әзербайжандар15,44411.157,7004.915,2619.6712,59210.0614,053217,513.8027,17819.0832,264290840,821.52Рустар2303030230250,620356306306306306306306306303030630303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030303030
Бірінші хатшылар
Әзірбайжан Коммунистік партиясының Таулы Қарабақ Автономиялық Облыс комитетінің Бірінші хатшысы - Әзірбайжан Коммунистік партиясының басшысы және облыстың ең жоғары атқарушы билігі. Бұл лауазым 1923 жылы шілдеде құрылып, 1990 жылы 27 тамызда жойылған. Бірінші хатшы лауазымына де-факто Кеңес Одағының Саяси бюросы немесе Кеңес Одағының Коммунистік партиясының Бас хатшысы тағайындады. Төменде лауазым иелерінің тізімі: Атауы Қызмет мерзімі Өмір сүру мерзімі Бастау Аяқтау Коммунистік партияның Облыстық комитетінің бірінші хатшылары Серо Мануцян 1923 жылдың шілдесі 1923 жылдың желтоқсаны 1923 жылдың желтоқсаны Акоп Бенджанян 1923 жылдың желтоқсаны 1924 жылдың сәуір айы 1924 жылдың сәуір айы 1924 жылдың қазан айы 1924 жылдың сәуір айы Николай Саркисов Хайк Силянян 1924 жылдың қазан айы 1925 жылдың қазан айы ?1938 Артувад Саакянц 1925 жылдың желтоқсаны 1929 жылдың мамыр айы 1895 жылдың қазан айы 1939 жылдың желтоқсаны М. К. Данилян 1929 жылдың желтоқсаны 1929 жылдың мамыр айы 1930 жылдың мамыр айы 1898 жылдың мамыр айы? ? 1930 жылдың мамыр айы 1937 жылдың мамыр айы Михаил Манукянц 1937 жылдың мамыр айы 1940 жылдың мамыр айы 1909 жылдың мамыр айы 1968 жылдың мамыр айы ? 1940 1942 Егише Григорян 1942 жылдың қазаны 1946 1902? Тигран Григорян 1946 жылы ? Егіз Григорян 1952 желтоқсан 1958 1902? Николай Шахназаров 1958 жылғы желтоқсан 1962 жылғы қазан 1908 Гурген Мелкумян 1962 жылғы қазан 1973 жылғы маусым 1915 Борис Кеворков 1973 жылғы маусым 1988 жылғы 24 ақпан 1932 1998 жылы Генрих Погосян 1988 жылғы 24 ақпан 1989 жылғы 20 қаңтар 1931 2000 жылы Ваган Габриелян 1989 жылғы 20 қаңтар 1990 жылғы 27 тамыз 1936
Name Term of Office Lifespan Start End First Secretaries of the Oblast Committee of the Communist Party Sero Manutsyan July 1923 December 1923 Akop Bendzhanyan December 1923 April 1924 Nikolai Sarkisov April 1924 October 1924 Hayk Silanyan October 1924 1925 ?–1938 Artvazd Saakyants 1925 1929 1895–1939 M. K. Danilyan 1929 December 1929 Ashot Karamyan 1929 May 1930 1898–? ? May 1930 1937 Mikhail Manukyants 1937 1940 1909–1968 ? 1940 1942 Yegishe Grigoryan October 1942 1946 1902–? Tigran Grigoryan 1946 ? Yegishe Grigoryan 1952 December 1958 1902–? Nikolay Shakhnazarov December 1958 October 1962 1908– Gurgen Melkumyan October 1962 June 1973 1915– Boris Kevorkov June 1973 February 24, 1988 1932–1998 Genrikh Poghosyan February 24, 1988 January 20, 1989 1931–2000 Vagan Gabrielyan January 20, 1989 August 27, 1990 1936–
Жою
1987 жылы облыстағы армяндар мен Әзірбайжан КСР-і үкіметі арасындағы қақтығыс басталды. 1991 жылдың аяғында соғыс Бірінші Таулы Қарабақ соғысына айналды. 1991 жылы 26 қарашада Әзірбайжан Республикасының Жоғарғы Кеңесі облыстың автономиялық мәртебесін жойды. Оның ішкі әкімшілік бөліністері де жойылып, оның аумағы бөлініп, көршілес Ходжавенд, Татар, Горанбой, Шуша және Калбаджар әкімшілік аймақтарына қайта бөлінді. Оған жауап ретінде облыстың көпшілігіндегі армян халқы өздерінің тәуелсіздігін Армения қолдаған Таулы Қарабақ Республикасы ретінде жариялады.