Садарак ауданы: тарих, география және мәдени мұрасы
Sadarak District
Садарак ауданы – Әзірбайжанның Нахчыван Автономдық Республикасының құрамындағы аудан. Шекаралас аймақтар, халқы, тарихы және Ұлы Жібек Жолымен байланысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзірбайжандағы Нахчыван Автономиялық Республикасының ауданы
District of Nakhchivan Autonomous Republic in Azerbaijan
Садарақ ауданы – Әзірбайжанның Нахчыван Автономиялық Республикасының 7 ауданының бірі. Аудан Шарур ауданымен, сондай-ақ Түркияның Игдыр провинциясымен, Арменияның Арарат провинциясымен және Иранның Батыс Әзірбайжан провинциясымен шекаралас. Оның орталығы – Хайдарабад, ал ең ірі елді мекені – Садарақ. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ауданның халқы 16 100 адамды құрайды.
Sadarak District is one of the 7 districts of the Nakhchivan Autonomous Republic of Azerbaijan. The district borders the district of Sharur, as well as the Iğdır Province of Turkey, Ararat Province of Armenia and the West Azerbaijan Province of Iran. Its capital is Heydarabad and largest settlement is Sadarak. As of 2020, the district had a population of 16,100.
Тарих
Әзірбайжанның солтүстігін Таяу Шығыс елдерімен байланыстырған Ұлы Жібек жолының Барда-Ереван-Нахчиван-Джульфа-Тәбриз бөлігі Садарак ауданынан өтті. 1722 жылы Ұлы Петрдің Кавказға, оның ішінде Әзірбайжанға жасаған шабуылы кезінде Нахчиван Осман империясының ықпалына көшті, ал 1828 жылғы Түркменчай келісімі бойынша Ресейге беріліп, Ереван провинциясының құрамына кірді. 1828 жылғы 23 қыркүйекте генерал Паскевичке жолдаған хатында А. Грибоедов Нахчиван халқы туралы ақпарат берді. 1828 жылғы патша Николай І-нің жарлығымен Армения таулы аймағының бір бөлігінде, бұрынғы Ериван және Нахчиван хандықтарының аумағында Армения облысы құрылды; Иран мен Түркиядан шамамен 130 000 армян бұрынғы қоныс орындарына қоныс аударды. 1989 жылдың 31 желтоқсанында КСРО тарихында ерекше оқиға болды – «металл тор» аталған мемлекеттік шекаралар бұзылып, адамдарға Арас өзенінен өтуге мүмкіндік туды. 1990 жылдың басында Нахчиван КСР Жоғарғы Кеңесі КСРО-дан шығу туралы күтпеген шешім қабылдады. Карс келісіміне сүйене отырып, автономиялық республиканың заң шығару органы Түркиядан, Ираннан, БҰҰ-дан және басқа да халықаралық ұйымдардан көмек сұрады. Бұл шешім күтпеген оқиға болды. КСРО тарихында алғаш рет автономиялық республика, тіпті толыққанды республика емес, одан бөліну туралы шешім қабылдады. Садарак 1990 жылдың 28 тамызында Шарур ауданынан бөлініп шыққаннан кейін аудан мәртебесіне ие болды. 1990 жылдың 19-20 қаңтарында Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде жергілікті армян күштері Садарактың Карки ауылын басып алды.
The Barda Erevan Nakhchivan Julfa Tabriz section of the Great Silk Way linking Azerbaijan's north with Middle Eastern countries passed through Sadarak. During the 1722 attack of Peter the Great on the Caucasus, including Azerbaijan, Nakhchivan fell under the influence of the Ottomans, while following the 1828 Turkmenchay agreement it was passed on to Russia to become part of Erevan province. In a letter to Gen Paskevich from 23 September 1828, A. Griboyedov provided information about the Nakhchivan population. Under the 1828 decree of Czar Nicolas the First, the Armenian Oblast was established in part of the Armenian Highlands, on the territory of the former Erivan and Nakhchivan khanates; about 130,000 Armenians resettled there to their former homes from Iran and Turkey. 31 December 1989 saw an extraordinary event in USSR history as state borders called "the metal grating" were knocked down enabling people to cross the Aras. In early 1990, the Supreme Council of the Nakhchivan SSR passed a shocking decision to secede from the USSR. Proceeding from the Kars agreement, the autonomous republic's legislature asked Turkey, Iran, the UN and other international organizations for help. The decision came like thunder from a clear sky. It was the first time in USSR history when a decision to break away from it was passed by an autonomous republic, not even a fully fledged republic. Sadarak acquired district status after detaching from Sharur District on August 28, 1990. On 19–20 January 1990, during the First Nagorno Karabakh War, local Armenian forces seized Sadarak's Karki village.
Тарихи орындар
Садарак Ереван-Нахшыван сауда жолындағы маңызды ортағасырлық елді мекен болған. Мұнда теңіз деңгейінен 955 метр биіктікте Садарак бекінісінің қалдықтары, үш ортағасырлық мешіт, қорғаныс құрылыстарының қираған жерлері, керуенсарай, Агоглан қасиетті орны және 19-20 ғасырлардағы монша үйі сақталған. Садарактың археологиялық ескерткіштері 1958 жылы тіркелген. Олардың ең белгілісі – 7-11 ғасырларға жататын Агоглан қасиетті орны.
Sadarak was an important medieval settlement on the Yerevan Nakhchivan trade road. There are remains of the Sadarak fortress 955 meters above sea level, three medieval mosques, ruins of defence structures, a caravansary, the Agoglan shrine, and a 19 20th century bath house here. Sadarak's archaeological sites were registered in 1958. The best known of them is the Agoglan shrine attributed to the 7 11th centuries.
Археология
Садарак ауданындағы маңызды археологиялық орын – бес акрға созылған халколит дәуірінің ежелгі қонысы. Қоныс Қараағаш ауылының шығысындағы жазықта орналасқан. Ол Күлтепе Садарак деп аталады және өте маңызды, себебі ол палеолиттің соңғы кезеңіне дейін жететін көптеген мәдени қабаттарға ие. Мұнда, мысалы, сабанмен қапталған керамика және қызыл сызықтармен боялған ас-үстел ыдыстары сияқты көптеген керамикалық өнімдер қазылып алынды. Бұл қоныс б.з.д. V мыңжылдықтағы жергілікті мәдениеттің куәсі болып табылады және Нахчыванның палеолит дәуірі туралы жаңа мәліметтер ұсынады. Мұнда Proto Kura Araxes керамикасы, қара жылтыр керамикасы, сондай-ақ кейінірек пайда болған Kura Araxes керамикасының басқа да түрлері табылды. Осыған ұқсас ерте керамикасы бар басқа да Нахчыван орындары – Овцулар Тепесі және Халaдж (археология).
An important archaeological site in the district of Sadarak is an ancient settlement of Chalcolithic period that stretches over five acres. The settlement is located on the plain, east of the village of Karaagaç. It is known as Kultepe Sadarak, and is of remarkable importance because of its multiple cultural layers that go back to the late Paleolithic period. Many ceramic products were unearthed here, such as chaff faced pottery, and tableware with painted red lines. The settlement is a testimony of local culture in the V millennium BC, and it brings in new information about the Paleolithic Period in Nakhchivan. Proto Kura Araxes pottery is found here, black burnished pottery, as well as all the other types of Kura Araxes pottery which followed later. Other related Nakhchivan sites with similar early pottery are Ovcular Tepesi, and Khalaj (archaeology).