Кіріспе

Рашка - Сербияның оңтүстік-батысындағы өзен.

Этимология

Оның тарихи атауы - Арса (лат. Arsa) немесе Арзон (грек. Бұл атаумен ол ежелгі дәуірде болған болуы мүмкін және славяндар келгенге дейін Рашка аймағына осы атауды берген, олар метатез арқылы оны Раса / Рас деп өзгертті. Гидронимнің ең көне жазбасы 1526 жылдан басталады.

Курс

Рашка өзенінің бастауы Пестер аймағындағы Сопочани монастырының оңтүстігіндегі үңгірден ағып шыққан күшті құдық пен бірнеше суға батылатын өзендерден басталады. Құдықтың суы мен Коштан Польеден ағып жатқан су ағыстары бассейнге жиналады, бұл Ras шағын жер асты су электр станциясының (6 МВт) құрылысына мүмкіндік берді. Рашка өз ағысының бүкіл бойымен солтүстікке қарай ағады және Пазариште ауылында оң жақтан Sebečevačka reka, Доевице және Ватево ауылдары арасында сол жақтан Ljutska reka және оң жақтан Jošanica Novi Pazar қаласындағы өзен ағысындағы ең көп халық мекендейтін елді мекенде қабылданады. Рашка облысына кіргенде, оңтүстік-батыстағы Сербияның әлдеқайда үлкен Стари Влах Рашка аймағының шығыс бөлігі, өзен ескі Петрова шіркеуі мен Нови-Пазардың Баня және Постенье қалаларының маңынан ағады. Төменгі ағыста Пожежина және Милатковице ауылдарын қоспағанда, халық тығыз орналасқан емес. Ақырында өзен Рашка қаласына және оның маңындағы Супнеге жетеді, онда Ибар өзеніне құяды.

Сипаттамалары

Рашка өзені 1193 км2 аумақты сумен құяды, Қара теңіздің сумен құйылатын алабына жатады және ол кеме жүзуге жарамсыз. Пожежина ауылында, Тушимска өзенінің Рашкаға құйылатын сағасында газ құбырын қазу кезінде жағалауға жақын жерде 7000 жылдық мүсін қазылып алынды. Ол биік қоңыр түсті әйел мүсінін қышпен пісіріп, оған кварц қосылған. Әйелдік қасиеттері де ерекшеленеді, ал оның басында қошқар мүйіздері бар, ол әдетте үшбұрышты болып, көздері үшін ойылған көлбеу ойықтармен жасалады. Оның бел мен мойын жағында ойылған ойықтар бар. Бүкіл табылған жерлер - неолиттік үйдің қалдығы, сонымен қатар тағы бір кіші мүсін және көптеген керамика және құрбандық үстелінің сынықтары табылды. "Пазарка" ("Нови Пазардан келген қыз") деп аталатын бұл қала Винча мәдениетінің бір бөлігі болып табылады. және Нови-Пазардың Рас мұражайында қойылған. Өзен өте ластанған, әсіресе Нови-Пазардан ағып өткеннен кейін. Онжылдықтар бойы үнемі ластанудан кейін биологтар 2022 жылдың мамыр айында өзенді "өлі" деп жариялады. Су көзінде судың сапасы өте жақсы, бірақ Нови-Пазарда және бірнеше шақырымға қарай судың жануарлар тіршілігі жоқ. Өзенді көбінесе зауыттардан, сонымен қатар үй шаруашылықтарынан шыққан ағынды сулар ластайды. Нови-Пазардан төмен қарай су суару үшін де жақсы емес, бұл 2020 жылдары айқын болды, өйткені көбінесе жайылымдар, жасыл жайылымдар, бақтар мен егістік алқаптар Нови-Пазардан жоғарыда орналасқан. Өзенде балықтан басқа, бақалар мен балдырлар жоқ. Су құрамында аммоний нитраты, фекалия, асқазан-ішек энтерококктері және т.б. бар. Рашка Ибарға құя бастағанда, ол өзенді де ластайды. Рашканың сағасынан өздігінен тазарған Ибар өзенінің қанша шақырымға созылатынын ешкім өлшеген жоқ. Азаматтар ластануды үнемі тіркеп, наразылық акцияларын ұйымдастырады, бірақ жағдай бұрынғыдай. 2022 жылдың мамырында құрылыс компаниялары бетонды қоспалаушы жүк машиналарынан цементті тікелей Рашкаға құятыны туралы хабарланды. 2022 жылдың маусым айында қалаға тиесілі "City Heating" компаниясы өзенге мазут құйды.

Шағын бөгеттер

Өзен, оның қосалқы өзендері және оның су айдынындағы басқа да өзендер (Йошаница, Трнавица, Избичка Река) кенеттен су басуымен танымал. Novi Pazar қаласы жиі апатты су тасқынынан зардап шегіп, көп залал келтірді. 2010 жылы Белградтағы "Ярослав Черни" гидрология институты өзен мен оның қоныстарындағы эрозияға қарсы шағын бөгеттер мен су тасқынына қарсы басқа да шараларды жобалау жобасын әзірледі. Жобаға жасыл жарық берілді және Novi Pazar, Raška және Tutin муниципалитеттері бірлесіп құрылысты бастады. 2013 жылға дейін 7 бөгет салынды, олар 2014 жылғы су тасқыны кезінде пайдалы болып шықты. 2018 жылға қарай тағы 6 бөгет салынып, олардың жалпы саны 13-ке жетті. 2018 жылдың шілдесінде тағы 4 нысан салынып жатыр.