Кіріспе

Эдвард Лайонел Терри (1873 жылы 6 қаңтар - 1952 жылы 20 тамыз) - ағылшындық ақ нәсілділер үстемдігі және кісі өлтіруші. Ол 1905 жылы Жаңа Зеландияның Веллингтонда қытай иммигранты Джо Кум Юнгты өлтіргеннен кейін психиатриялық мекемелерге қамалған.

Жаңа Зеландияға дейінгі өмір

Эдвард Лайонел Терри 1873 жылы Кент штатының Сандвич қаласында дүниеге келген. Ол Эдвард Терри мен Фрэнсис Терридің (Томпсон) ұлы болды. Оның әкесі Кент қаласында жүгері саудагері болды, кейіннен Палл Молл жылжымайтын мүлік қорын басқарды. Ол Уимблдондағы Мертон колледжінде білім алған. Бастапқыда ол Лондондағы Вест-Индия алтын өндіру корпорациясында жұмыс істеді және 1892 жылы Корольдік полк артиллериясына қосылды. Әкесі 1895 жылы жұмыстан босатылғаннан кейін, ол Оңтүстік Африка, АҚШ, Канада және Австралияда бірінен соң бірі көшпелі кәсіптерге араласты. Ол Вест-Индияға барып, Мартиникадағы Пеле тауына атылып шықпай тұрып, бірнеше апта бойы Доминиканың ішкі жерлерін зерттеп, оның алғашқы картасын жасады. Ол Родезияның Булавайо қаласында атлы полиция бригадасында қызмет етті, Екінші Матабеле соғысында Матабелеге қарсы соғысты, он бес жекпе-жекке қатысып, екі рет жараланды. Ол 1895 жылы 29 желтоқсанда Джеймсон шабуылына қатысқан. Канадада ол кеншілер одағының хатшысы болды және Британдық Колумбияның премьері Джеймс Дунсмуирдің, сондай-ақ кен иесі болған қытайлық жұмысшыларды ақ нәсілділерге қарағанда төмен жалақыға жалдауына ашуланды. Сондай-ақ, ол Оңтүстік Африканың кен иелерінің қытайлық кулилерді импорттап, ақ нәсілділердің алдында төмен жалақыға жұмыс істеуге ашуланды. Ол Британ империясының ақ жұмысшы сыныбының жағында болды және британ үкіметі, капиталистер мен еврей қаржыгерлері жұмысшы сыныбын құл сияқты пайдаланып, ақ емес жұмысшыларды жалдап, империяның болашағын жойып жатыр деп сенді. Терри Канададан Гавай арқылы Австралияға, ал біраз уақыттан кейін Жаңа Зеландияға көшіп барды.

Жаңа Зеландия: 1903-1905 жылдар

Жаңа Зеландияда Терри солтүстікте бау-бақша базар бағын құруға тырыспас бұрын, алдымен Оклендтегі Жер және суреттеу департаментіне жұмыс істеді. 1903 жылы ол Палмерстон-Норт пен Фелидингтің солтүстігінде Тайхапе бұтасының феллері болып жұмыс істеді, кейін 1905 жылы Нортлендтің Мангуноуи қаласында орналасқан Жер және суреттеу департаментімен суреттеуші ретінде қайтадан жұмысқа кірісті.

Джо Кум Юнгтің 1905 жылы өлтірілуі

Терри еңбек, капитализм, империя және нәсіл туралы өз көзқарастарын білдіретін түрлі басылымдарға хаттар мен өлеңдер жазды. Жаңа Зеландияда жүргенде "Қайрат" атты кітапты жеке басылымға шығарды. Оның түпнұсқасының көшірмесі Австралиядағы Викторияның мемлекеттік кітапханасында сақталған. Бұл мәтін Едуард VII патшаны өз империясын капиталистерге және қытайлық және шығыс азиялық иммигранттарға қарсы қорғауға шақырды. 1905 жылдың маусым айынан бастап ол Мангуноуден Веллингтонға дейін 900 км жол жүріп, "Қайрат" кітаптарын таратты. Сол жылдың қыркүйек айында ол елдің астанасына жеткеннен кейін Жаңа Зеландия парламентіне Жаңа Зеландияға Қытай мен Шығыс Азия иммиграциясына тыйым салуға тырысты, бірақ бұл мүмкін болмады. 1905 жылы 24 қыркүйекте Терри Веллингтонның Хайнинг көшесінде қытайлық иммигрант Джо (бәлкім, Чжоу) Кум Юнгты атып өлтірді. Юнг кейін жарақаттан қайтыс болды. Джон Данмордың айтуынша, Юнг 70 жастағы ескі қытайлық алтын іздеуші, ол өткен шахтадағы апаттың салдарынан айқын сал болып қалған. Терри Юнгті өзінің зардап шегуі үшін осы кемшілігіне байланысты таңдады. Юнг алтын кен орындарының құлдырауынан зардап шеккендіктен, мұқтаждықта болған сияқты, ол туған жеріне, Кантонға, қайтуға асықты. Полиция қылмысқа қатысты ешқандай із таппағанымен, Терри келесі күні өзін билік органдарына тапсырып, былай деді: "Мен сізге өткен кешке қаланың қытайлық аудандарында қытайлық адамды атқан адам екенімді айту үшін келдім. Мен шетелдік иммиграцияға қызығушылық танытамын және оны жұртшылыққа жеткізудің осы әдісін таңдадым". Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты оны 1905 жылы 21 қарашада кісі өлтіргені үшін айыпты деп тапты. Бастапқыда ол өлім жазасына кесілген, бірақ жазасы Жаңа Зеландияның психиатриялық мекемелерінде өмір бойы қамауға алуға ауыстырылды. Келесі 47 жыл ішінде Терри Крайстчерчтің Саннисайд, Дунединнің Сиклиф ақылсыздар үйі және Литтлтон түрмесінде қамалды. Кейіннен оған параноидальды шизофрения диагнозы қойылды. Бұл кейбір жаңа зеландиялықтардың жазаны жеңілдету туралы өтініш жасауына кедергі болмады, бірақ жергілікті қытай қауымы жауап ретінде қарсы өтініш жасады. 1911 жылы Терридің атынан жасалған өтініште ол қылмыс жасады деп мәлімделген, ол "патриоттық құлшыныстың шамадан тыс мөлшерінен туындады", бұл "расалық ластану тақырыбында аса алаңдаушылық ойлаудың нәтижесі" болды.

Психиатриялық қамауда болу: 1905-1952

Терри 1909 және 1914 жылдары екі рет Саннисайдтан қашып кеткен. Сеаклифтің әкімшісі Труби Кингтің басшылығымен ол психикалық ауруынан сәл қалпына келген сияқты, оған көбірек поэзия, сурет салу және бау-бақша шаруашылығымен айналысуға рұқсат етілді. Уақыт өте келе, ол мессиялық діни алдаулар дамытып, кейіннен 1940 жылы тифке қарсы инъекция беруге тырысқан дәрігерге шабуыл жасады, содан кейін ол жалғыздық камерасына қайтарылды. Терри 1952 жылы 79 жасында инсультпен қайтыс болды.

Өлімнен кейінгі пайыздар

Терридің өмірі мен заманы туралы кейде қызығушылық пайда болды, бұл оның қылмысы туралы кейбір поэзияға және 1970 жылдардың соңында өмірбаянына әкелді. Терри онлайн-Нью-Зеланд биография сөздігіне капсулалық өмірбаянды және жақында жарияланған "Жабайы карталар: Жаңа Зеландияның өткенінен шыққан эксцентрикалық кейіпкерлер" (2006) деген бөлімді алды. Бұл қызығушылықтың барлығы ғылыми тұрғыдан емес, өйткені жаңа фашистік Жаңа Зеландия Ұлттық Жұмысшылар партиясы сексенінші жылдары иммигранттарға қарсы расистік мақсаттары үшін "Қайрат" журналын қайта басып шығарды. Терри мен оның Жоғарғы Сотта өткен соты 2009 жылы Penguin баспасында жарық көрген Элисон Вонгтың "Жер көміске айналғанда" романының алғашқы бөлігінде көрсетілген. Терридің құрбаны Джо Кум Юнгтың оқиғасы Веллингтондық ақын Крис Цэдің "Жылан жылында қалай өлген дұрыс" атты өлеңдер кітабында баяндалған.