Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эдвард Лайонел Терри (1873 жылы 6 қаңтар - 1952 жылы 20 тамыз) - ағылшындық ақ нәсілділер үстемдігі және кісі өлтіруші. Ол 1905 жылы Жаңа Зеландияның Веллингтонда қытай иммигранты Джо Кум Юнгты өлтіргеннен кейін психиатриялық мекемелерге қамалған.
Edward Lionel Terry (6 January 1873 – 20 August 1952) was an English white supremacist and murderer, incarcerated in psychiatric institutions after murdering a Chinese immigrant, Joe Kum Yung, in Wellington, New Zealand in 1905.
Жаңа Зеландияға дейінгі өмір
Эдвард Лайонел Терри 1873 жылы Кент штатының Сандвич қаласында дүниеге келген. Ол Эдвард Терри мен Фрэнсис Терридің (Томпсон) ұлы болды. Оның әкесі Кент қаласында жүгері саудагері болды, кейіннен Палл Молл жылжымайтын мүлік қорын басқарды. Ол Уимблдондағы Мертон колледжінде білім алған. Бастапқыда ол Лондондағы Вест-Индия алтын өндіру корпорациясында жұмыс істеді және 1892 жылы Корольдік полк артиллериясына қосылды. Әкесі 1895 жылы жұмыстан босатылғаннан кейін, ол Оңтүстік Африка, АҚШ, Канада және Австралияда бірінен соң бірі көшпелі кәсіптерге араласты. Ол Вест-Индияға барып, Мартиникадағы Пеле тауына атылып шықпай тұрып, бірнеше апта бойы Доминиканың ішкі жерлерін зерттеп, оның алғашқы картасын жасады. Ол Родезияның Булавайо қаласында атлы полиция бригадасында қызмет етті, Екінші Матабеле соғысында Матабелеге қарсы соғысты, он бес жекпе-жекке қатысып, екі рет жараланды. Ол 1895 жылы 29 желтоқсанда Джеймсон шабуылына қатысқан. Канадада ол кеншілер одағының хатшысы болды және Британдық Колумбияның премьері Джеймс Дунсмуирдің, сондай-ақ кен иесі болған қытайлық жұмысшыларды ақ нәсілділерге қарағанда төмен жалақыға жалдауына ашуланды. Сондай-ақ, ол Оңтүстік Африканың кен иелерінің қытайлық кулилерді импорттап, ақ нәсілділердің алдында төмен жалақыға жұмыс істеуге ашуланды. Ол Британ империясының ақ жұмысшы сыныбының жағында болды және британ үкіметі, капиталистер мен еврей қаржыгерлері жұмысшы сыныбын құл сияқты пайдаланып, ақ емес жұмысшыларды жалдап, империяның болашағын жойып жатыр деп сенді. Терри Канададан Гавай арқылы Австралияға, ал біраз уақыттан кейін Жаңа Зеландияға көшіп барды.
Edward Lionel Terry was born in Sandwich, Kent in 1873. He was the son of Edward Terry and Frances Terry (nee Thompson). His father was a prosperous corn merchant in Kent, and later managed Pall Mall Real Estate. He was educated at Merton College in Wimbledon. He worked initially for the West Indies Gold Mining Corporation in London and joined the Royal Regiment Artillery in 1892. After his father secured his discharge in 1895, he became involved in successive itinerant occupations in South Africa, the United States, Canada and Australia. He travelled to the West Indies and climbed Mount Pelee in Martinique before it erupted, and spent weeks exploring the interior of Dominica, producing the first map of it. He served in a mounted police brigade in Bulawayo, Rhodesia, fighting against the Matabele in the Second Matabele War, taking part in fifteen engagements and being wounded twice. He took part in the ill fated Jameson Raid, on 29 December 1895. In Canada, he served as the secretary of a miner's union, and was outraged at how the Premier of British Columbia, James Dunsmuir, who was also a mine owner, hired Chinese labour for low wages in preference to Caucasians. He was also upset by the mine owners of South Africa importing Chinese coolies to work for low wages ahead of Caucasians. He was strongly in favour of the white working class of the British Empire and believed the British government, capitalists and Jewish financiers were destroying the Empire's future by using the working class like slaves, and also hiring non white labour. Terry departed Canada for Australia via Hawaii, and after some time there moved to New Zealand.
Жаңа Зеландия: 1903-1905 жылдар
Жаңа Зеландияда Терри солтүстікте бау-бақша базар бағын құруға тырыспас бұрын, алдымен Оклендтегі Жер және суреттеу департаментіне жұмыс істеді. 1903 жылы ол Палмерстон-Норт пен Фелидингтің солтүстігінде Тайхапе бұтасының феллері болып жұмыс істеді, кейін 1905 жылы Нортлендтің Мангуноуи қаласында орналасқан Жер және суреттеу департаментімен суреттеуші ретінде қайтадан жұмысқа кірісті.
In New Zealand, Terry first worked for the Department of Lands and Survey in Auckland, before he tried to establish a horticultural market garden north of there. In 1903, he worked as a Taihape bush feller, north of Palmerston North and Feilding, before recommencing employment with the Department of Lands and Survey as a surveyor, based in Mangonui, Northland in 1905.
Джо Кум Юнгтің 1905 жылы өлтірілуі
Терри еңбек, капитализм, империя және нәсіл туралы өз көзқарастарын білдіретін түрлі басылымдарға хаттар мен өлеңдер жазды. Жаңа Зеландияда жүргенде "Қайрат" атты кітапты жеке басылымға шығарды. Оның түпнұсқасының көшірмесі Австралиядағы Викторияның мемлекеттік кітапханасында сақталған. Бұл мәтін Едуард VII патшаны өз империясын капиталистерге және қытайлық және шығыс азиялық иммигранттарға қарсы қорғауға шақырды. 1905 жылдың маусым айынан бастап ол Мангуноуден Веллингтонға дейін 900 км жол жүріп, "Қайрат" кітаптарын таратты. Сол жылдың қыркүйек айында ол елдің астанасына жеткеннен кейін Жаңа Зеландия парламентіне Жаңа Зеландияға Қытай мен Шығыс Азия иммиграциясына тыйым салуға тырысты, бірақ бұл мүмкін болмады. 1905 жылы 24 қыркүйекте Терри Веллингтонның Хайнинг көшесінде қытайлық иммигрант Джо (бәлкім, Чжоу) Кум Юнгты атып өлтірді. Юнг кейін жарақаттан қайтыс болды. Джон Данмордың айтуынша, Юнг 70 жастағы ескі қытайлық алтын іздеуші, ол өткен шахтадағы апаттың салдарынан айқын сал болып қалған. Терри Юнгті өзінің зардап шегуі үшін осы кемшілігіне байланысты таңдады. Юнг алтын кен орындарының құлдырауынан зардап шеккендіктен, мұқтаждықта болған сияқты, ол туған жеріне, Кантонға, қайтуға асықты. Полиция қылмысқа қатысты ешқандай із таппағанымен, Терри келесі күні өзін билік органдарына тапсырып, былай деді: "Мен сізге өткен кешке қаланың қытайлық аудандарында қытайлық адамды атқан адам екенімді айту үшін келдім. Мен шетелдік иммиграцияға қызығушылық танытамын және оны жұртшылыққа жеткізудің осы әдісін таңдадым". Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты оны 1905 жылы 21 қарашада кісі өлтіргені үшін айыпты деп тапты. Бастапқыда ол өлім жазасына кесілген, бірақ жазасы Жаңа Зеландияның психиатриялық мекемелерінде өмір бойы қамауға алуға ауыстырылды. Келесі 47 жыл ішінде Терри Крайстчерчтің Саннисайд, Дунединнің Сиклиф ақылсыздар үйі және Литтлтон түрмесінде қамалды. Кейіннен оған параноидальды шизофрения диагнозы қойылды. Бұл кейбір жаңа зеландиялықтардың жазаны жеңілдету туралы өтініш жасауына кедергі болмады, бірақ жергілікті қытай қауымы жауап ретінде қарсы өтініш жасады. 1911 жылы Терридің атынан жасалған өтініште ол қылмыс жасады деп мәлімделген, ол "патриоттық құлшыныстың шамадан тыс мөлшерінен туындады", бұл "расалық ластану тақырыбында аса алаңдаушылық ойлаудың нәтижесі" болды.
Terry wrote letters and poems to various publications espousing his views on labour, capitalism, the empire and race. He wrote and privately published The Shadow while in New Zealand. A copy of the original is in the State Library of Victoria in Australia. This text called on King Edward VII to defend his empire against the capitalists and against Chinese and East Asian immigration. From June 1905 he undertook a 900 km trek from Mangonui to Wellington, distributing copies of The Shadow as he went. Once he reached the nation's capital in September of that year he attempted to convince New Zealand's parliament to ban any further Chinese and East Asian immigration to New Zealand, but failed to do so. On 24 September 1905, Terry shot Joe (possibly Zhou) Kum Yung, a Chinese immigrant, in Haining Street, Wellington. Yung died later of injuries. According to John Dunmore, Yung was an elderly Canton Chinese gold prospector, aged 70, who had a pronounced limp as a result of a past mining accident. Terry selected Yung as his victim due to this infirmity. Yung appears to have been destitute, given his lack of luck on the declining goldfields, and yearned to return to his native Canton. Although police had no leads on the murder, Terry submitted himself to the authorities the following day saying: "I have come to tell you that I am the man who shot the Chinaman in the Chinese quarters of the city last evening. I take an interest in alien immigration and I took this means of bringing it under the public notice." The New Zealand Supreme Court convicted him of murder on 21 November 1905. Originally, he was sentenced to death, but the sentence was commuted to life incarceration within New Zealand psychiatric institutions. Over the next 47 years Terry was imprisoned in Christchurch's Sunnyside, Dunedin's Seacliff Lunatic Asylum and Lyttelton Prison. He was later diagnosed with paranoid schizophrenia. This did not prevent some New Zealanders from circulating a petition for mitigation of his sentence, albeit the local Chinese community circulated a counter petition in response. A 1911 petition on Terry's behalf claimed that he'd committed the crime, which "arose from an excess of patriotic zeal," out of impulse, which was "the result of over anxious thought on the subject of race pollution."
Психиатриялық қамауда болу: 1905-1952
Терри 1909 және 1914 жылдары екі рет Саннисайдтан қашып кеткен. Сеаклифтің әкімшісі Труби Кингтің басшылығымен ол психикалық ауруынан сәл қалпына келген сияқты, оған көбірек поэзия, сурет салу және бау-бақша шаруашылығымен айналысуға рұқсат етілді. Уақыт өте келе, ол мессиялық діни алдаулар дамытып, кейіннен 1940 жылы тифке қарсы инъекция беруге тырысқан дәрігерге шабуыл жасады, содан кейін ол жалғыздық камерасына қайтарылды. Терри 1952 жылы 79 жасында инсультпен қайтыс болды.
Terry absconded from Sunnyside twice, in 1909 and 1914. Under Seacliff administrator Truby King, he seemed to recover slightly from his mental illness, and was allowed to produce more poetry, paint and undertake horticulture. Over time, he developed messianic religious delusions and later assaulted a doctor who attempted to administer an anti typhoid injection in 1940, whereupon he was returned to solitary confinement. Terry died in 1952 from a stroke, aged 79.
Өлімнен кейінгі пайыздар
Терридің өмірі мен заманы туралы кейде қызығушылық пайда болды, бұл оның қылмысы туралы кейбір поэзияға және 1970 жылдардың соңында өмірбаянына әкелді. Терри онлайн-Нью-Зеланд биография сөздігіне капсулалық өмірбаянды және жақында жарияланған "Жабайы карталар: Жаңа Зеландияның өткенінен шыққан эксцентрикалық кейіпкерлер" (2006) деген бөлімді алды. Бұл қызығушылықтың барлығы ғылыми тұрғыдан емес, өйткені жаңа фашистік Жаңа Зеландия Ұлттық Жұмысшылар партиясы сексенінші жылдары иммигранттарға қарсы расистік мақсаттары үшін "Қайрат" журналын қайта басып шығарды. Терри мен оның Жоғарғы Сотта өткен соты 2009 жылы Penguin баспасында жарық көрген Элисон Вонгтың "Жер көміске айналғанда" романының алғашқы бөлігінде көрсетілген. Терридің құрбаны Джо Кум Юнгтың оқиғасы Веллингтондық ақын Крис Цэдің "Жылан жылында қалай өлген дұрыс" атты өлеңдер кітабында баяндалған.
There has been some posthumous interest in Terry's life and times, which has led to some poetry about his offending, and a biography in the late 1970s. Terry has received a capsule biography in the online Dictionary of New Zealand Biography, and a further section in the recently published Wild Cards: Eccentric Characters From New Zealand's Past (2006). Not all of this interest has been scholarly in tone, as the neofascist New Zealand Nationalist Workers Party republished copies of The Shadow for their anti immigrant racist purposes in the eighties. Terry and his trial in the Supreme Court feature in the early part of Alison Wong's novel, As the Earth Turns Silver, published by Penguin in 2009. The story of Terry's victim, Joe Kum Yung, is told in How to Be Dead in a Year of Snakes, a book of poems by Wellington poet Chris Tse.