1867 ж. Тайвань жағалауында американдық кеме апатқа ұшырады. 14 теңізші қаза болды, ал оқиға америкалық әскери экспедицияға себеп болды. Тайвань тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайваньдағы тарихи оқиға
History incident in Taiwan
[[Файл:Notes of travel in Formosa 1869. jpg|thumb|Чарльз В. Ле Гендр, әйелі Мерси Г. Биерман Хантпен бірге Шантоудан Ниужуанға жол жүріп келе жатып, Тайвань жағалауында Цинь династиясы билік еткен кезде кемесі қирады. Кеме Элуанби мүйісінің жанындағы Қисингян аталған коралл рифіне шағылысып, қазіргі Тайваньдың Пинтун округіндегі Хенчжунның Кентинг аймағына ие болды. Хант пен оның әйелінің ішінде болған он төрт американдық теңізші Тайвань аборигендерімен, бұрын шетелдіктердің Каолут (Коалут/Куалут/т.б.) тайпасының мүшелерін өлтіргеніне кек қайтару үшін өлтірілді. Содан кейін АҚШ әскері кінәлі тайпа мүшелеріне қарсы әскери экспедиция жіберуге шешім қабылдады.
[[File:Notes of travel in Formosa 1869. jpg|thumb|Map of the area drawn by Charles W. Le Gendre who was accompanied by his wife Mercy G. Beerman Hunt, and en route from Shantou to Niuzhuang, was wrecked off the coast of Taiwan, then ruled by the Qing dynasty. The ship struck a coral reef called Qixingyan near Cape Eluanbi and drifted into the area of Kenting in modern day Hengchun, Pingtung County, Taiwan. Fourteen American sailors, including Hunt and his wife, were killed by Taiwanese Aborigines in revenge for earlier killings of Kaolut (Koalut/Ku a lut/etc) tribe members by foreigners. Subsequently, the U. S. military decided to send a military expedition against the tribe members responsible.
Кеме апаты
1867 жылғы 12 наурызда америкалық "Ровер" баркі Тайваньның оңтүстік ұшында кемеге апат келді. Кеме батып кетті, бірақ капитан, оның әйелі және бірнеше адам екі қайықпен құтылып кетті. Бір қайық Пайван тайпасының Коалут (Гуйзайяо) руының мекендейтін Би тауларының жанындағы шағын шығанаққа жетті. Коалут тайпасы оларды тұтқынға алып, капитанның әйелін ер адам деп қателесті. Олар оны өлтірді. Капитан, екі ақ адам және қытай теңізшілері, бірақ Такаоға қашып құтылған біреуінен басқа, сонымен қатар қаза тапты. Британдық "Корморант" бу пароходы 26 наурызда кеме апатының жанына келіп, көмектесуге тырысты. Тайпалылар мылтықтан атып, жебелерін лақтырып, оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Американың Азия флотының "Генри Х. Белл" кемесі де Би тауларына қонды, онда олар жоғалып, күн соққысына ұшырады, содан кейін тайпалылардың шабуылына ілігіп, бір офицерін жоғалтты.
On 12 March 1867, the American barque Rover shipwrecked at the southern tip of Taiwan. The vessel sank but the captain, his wife, and some men escaped on two boats. One boat landed at a small bay near the Bi Mountains inhabited by the Koaluts (Guizaijiao) tribe of the Paiwan people. The Koaluts aborigines captured them and mistook the captain's wife for a man. They killed her. The captain, two white men, and the Chinese sailors save for one who managed to escape to Takau, were also killed. The Cormorant, a British steamer, tried to help and landed near the shipwreck on 26 March. The aborigines fired muskets and shot arrows at them, forcing them to retreat. The American Asiatic Fleet's Henry H. Bell also landed at the Bi Mountains where they became lost, suffered heatstroke, and then was ambushed by the aborigines, losing an officer.
Екінші сапар
Оңтүстік Қытайға оралғаннан кейін Ле Жендре Фучжоудағы вице-корольді Тайваньның оңтүстігіне әскери күш жіберуге көндіре алды. Ле Жендре ұсынған 400-500 сарбаздан әлдеқайда аз күш 1867 жылғы 25 шілдеде жіберілді. Содан кейін Ле Жендре адмирал Белльден жеке өзі соғыс кемесін сұрады, бірақ оған рұқсат берілмеді, ақырында Volunteer пароходына тапсырыс берді. Ол 1867 жылғы 4 қыркүйекте Тайваньға аттанды және жоғары лауазымдағыларына "Мен тек қана бақылаушы ретінде барамын. Қытай әскеріне қатысты менің билігім жоқ" деді. Ле Жендре Тайваньның оңтүстігіндегі аборигендердің терең жерлеріне жасаған ұзақ және қиын жорыс барысында генерал Люден миссияның де-факто басшылығын тез арада өз қолына алды (оның кейбір бөлімдеріне кең көлемде жол салу қажет болды). Содан кейін Уильям А. Пикеринг пен Джеймс Хорнның көмегімен Ле Жендре Тэукетокпен (南岬之盟) түсіністік туралы меморандумға қол қойды, ол американдық және еуропалық теңізшілердің кемеден құлаған жағдайдағы қауіпсіздігіне кепілдік берді. Танкеток (Токеток) бұрын ақ адамдар келгенін және Коалут тайпасын жартылай қырып салғанын, ал олардың ата-бабалары кек алу ниетін сақтап қалғанын түсіндірді. Олар ауызша келісімге келді: таулы аборигендер енді кемеден құлағандарды өлтірмейді, оларға күтім жасайды және Ланкьяодағы қытайларға тапсырады. Ле Жендре 1869 жылғы ақпан айында тайпаға тағы да барып, олармен ағылшын тілінде келісімге қол қойды. Кейіннен Танкеток тайпаларға толық билік жүргізбегені анықталды, ал кейбіреулері оның сөзін тыңдамады. Ле Жендре Қытайды жартылай өркениетті мемлекет ретінде халықтар құқығының талаптарын орындамағаны үшін сынады, яғни "жабайы тайпаның" аумағын басып алып, оған өркениеттің игіліктерін сыйлауы керек еді. Қытай аборигендердің өркениетті елдердің азаматтарын немесе тұрғындарын өлтіруіне жол бермегендіктен, "біз Қытай императорының Формозаның аборигендеріне қатысты құқықтары, біз айтқандай, толық емес, ол өркениетті болмайынша", - деді Ле Жендре. Кейін Ле Жендре Жапонияға көшіп, Жапония үкіметімен шетелдік кеңесші ретінде Қытай саясаты бойынша жұмыс істеді, соның ішінде "Шығыс Азияның жарты айы" тұжырымдамасын әзірлеуге қатысты. "Шығыс Азияның жарты айы" тұжырымдамасына сәйкес, Жапония Корея, Тайвань және Рюкюді бақылауы керек, осылайша Шығыс Азиядағы өз позициясын нығайтуға болады.
Upon return to South China, Le Gendre managed to persuade the Viceroy in Fuzhou to send a military force to Southern Taiwan. The force, significantly smaller than the 400 to 500 soldiers recommended by Le Gendre, was dispatched on 25 July 1867. Le Gendre then personally requested a gunboat from Admiral Bell, which he was denied, and eventually managed to commission the steamship Volunteer. He embarked for Taiwan on 4 September 1867 telling his superiors that "I am going there as a mere spectator . I have no jurisdiction over the Chinese forces." Le Gendre quickly assumed de facto command of the mission from General Liu in the course of a long and difficult march into deep aboriginal lands in southern Taiwan (some of which required extensive road construction). Then, with the aid of William A. Pickering and James Horn, Le Gendre negotiated a Memorandum of the Understanding with Tauketok (南岬之盟) guaranteeing the safety of shipwrecked American and European sailors with Tok a Tok (1874), the chief of 18 Paiwan aboriginal tribes in the area when the Rover had gone ashore. Tanketok (Toketok), explained that a long time ago the white men came and almost exterminated the Koaluts tribe and their ancestors passed down their desire for revenge. They came to an oral agreement that the mountain aborigines would not kill any more castaways, would care for them and hand them over to the Chinese at Langqiao. Le Gendre visited the tribe again in February 1869 and signed an agreement with them in English. It was later discovered that Tanketok did not have absolute control over the tribes and some of them paid him no heed. Le Gendre castigated China as a semi civilized power for not fulfilling the obligation of the law of nations, which is to seize the territory of a "wild race" and to confer upon it the benefits of civilization. Since China failed to prevent the aborigines from killing subjects or citizens of civilized countries, "we see the rights of the Emperor of China over aboriginal Formosa, such as we have said, are not absolute, as long as she remains uncivilized " Le Gendre later moved to Japan and worked with the Japanese government as a foreign advisor on their China policy, including the development of the concept of the "East Asian crescent". According to the "East Asian crescent" concept, Japan should control Korea, Taiwan, and Ryukyu to affirm its position in East Asia.
Ықпал
1867 жылы «Ровер» оқиғасынан кейін тағы бір кеме апаты «Мудан» оқиғасын тудырды, бұл Жапон империясының 1874 жылы Тайваньға басып кіруіне және оның бір бөлігін оккупациялауына себеп болды. Он жыл өткен соң француз генералы Жак Дюшене Келунг өзені бойында қытай әскерлерін жеңді. Бұған қоса, Цин әкімшілігі Тайвань бұғазын және Баши жолы арқылы өтетін кемелерді қорғау мақсатында Хенгчунь маягын (1888; қазіргі Элуанби маягы) салғызды.
Following the Rover Incident in 1867, another shipwreck triggered the Mudan Incident which subsequently was the justification for the Empire of Japan to invade and occupy a part of Taiwan in 1874, a decade later the French General Jacques Duchesne defeated the Chinese up the Keelung River. In addition, the Qing court established the Hengchun lighthouse (1888; now Eluanbi Lighthouse) for the protection of the Taiwan Strait and vessels transiting the Bashi Channel.
2021 жылдан бастап телехикаялар
2021 жылы Тайваньның Қоғамдық теледидар қызметі (PTS) оқиға туралы «Секалу: Формоза 1867» (斯卡羅) атты он бөлімді мини-сериал шығарды. Секалу – 1600 жылдан 1931 жылға дейін болған Пайван Пуюма тайпасының атауы.
In 2021 Public Television Service (PTS) of Taiwan has released a ten part mini series named Seqalu: Formosa 1867 ( 斯卡羅) about the incident. Seqalu refers to the name of a Paiwan Puyuma nation that existed from 1600 to 1931.