Батыс Австралиядағы жергілікті халық құқықтарының алғашқы қорғаушысы Роберт Менли Лион
Robert Menli Lyon
Роберт Менли Лайон: Батыс Аустралияның алғашқы қоныс салушысы, австралиялық аборигендердің құқықтарын қорғаған, тілін зерттеген тұлға. Тарихы мен өмірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роберт Менли Лион (шын аты Роберт Милн; 1789–1874) – Батыс Австралияға ерте отарлаушылардың бірі, колониядағы Австралияның жергілікті халқының құқықтары мен әл-ауқатын қорғауға шыққан алғашқы жақтастардың бірі. Ол Перт аймағындағы аборигендер тілі туралы алғашқы мәліметтерді жариялаған.
Robert Menli Lyon (born Robert Milne; 1789–1874) was a pioneering Western Australian settler who became one of the earliest outspoken advocates for Indigenous Australian rights and welfare in the colony. He published the first information on the Aboriginal language of the Perth area.
Ерте өмір
Лион Шотландияның Инвернесс қаласында дүниеге келген. Ол жастық шағында әскерде қызмет еткен, тіпті капитан шеніне жеткен болуы мүмкін деп саналады. 1829 жылы, шамамен қырық жасында Милн сол кездегі британдық Батыс Австралия колониясына көшіп келді. Батыс Австралияда болған кезінде Милн әскери шеніне таласпады, алдымен Роберт Милн деп танылуды қалаған. Австралияға келгеннен кейін көп ұзамай ол Роберт Менли Лион есімін қабылдады, Менли – Милннің әріптерінің орналасуын өзгерту арқылы алынған сөз.
Lyon was born in Inverness, Scotland. He is thought to have had a career in the army in his youth and probably attained the military rank of captain. In 1829, at the age of about forty, Milne immigrated to what was then the British colony of Western Australia. During his time in Western Australia, Milne made no claim to military rank, initially preferring to be known simply as Robert Milne. Shortly after his arrival, he adopted the name Robert Menli Lyon, Menli being an anagram of Milne.
Аборигендермен байланыс
Лион колонияда кеңінен саяхаттап, жергілікті аборигендермен жақсы қарым-қатынас орнатты. Ол шекаралық қоныс салушылардың аборигендерге деген сенімсіздігін, жаулық сезімін және кейде зорлық-зомбылық көрсетулерін көрді де, олардың құқықтарын қорғауға белсенді түрде кірісті. Ол көптеген қоғамдық жиында оларды қорғап сөйледі, ұсынылып жатқан жазалаушы экспедицияларға және басқа да зорлық шараларына қарсылық білдіріп, оның орнына келіссөздер мен татуласу саясатын ұсынды. Оның бұл позициясы көптеген қоныс салушылардың наразылығын тудырды және ол өзінің кездеріне жаулықтың нысанына айналды.
Lyon travelled widely in the colony and had friendly contact with the local Aboriginals. He saw the mistrust, hostility and sometimes violence with which the frontier settlers treated the Aboriginals and became an outspoken defender of their rights. He spoke in their defence at a number of public meetings, arguing against proposed punitive expeditions and other violent measures and instead proposing policies of negotiation and conciliation. His stance alienated him from many settlers and he became a target of hostility himself.
Яган оқиғасы
1831 жылдың желтоқсан айынан бастап, Яган есімді нонгар өзінің достарының біреуі өлтірілгеніне кек алу үшін қоныс аударушыларға бірнеше шабуылдар жасады. 1832 жылдың қазан айында Яган және оның екі серігі тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Алайда Лион араласып, олардың өз елдері үшін күрескенін айтып, олардың іс-әрекеттерін Уильям Телл мен Уильям Уоллестің ерліктерімен салыстырды. Сондықтан, олардың қарапайым қылмыскерлер емес, соғыс тұтқындары екенін және оларға солай қарау керек деп мәлімдеді. Губернатор Джеймс Стирлинг оларды өлімге кесуден бас тартып, Карнак аралына жер аударды. Лионға тұтқындармен кездесуге рұқсат берілді және ол олармен бірге Карнак аралында бір айдан астам уақыт өткізді. Ол осы уақыттың көп бөлігін Яганның тілін үйренуге арнады. Ол көптеген жергілікті жерлердің аттарын анықтады және нонгарлардың мәдениеті мен дәстүрлері туралы білім алды. Бұл ақпарат 1833 жылдың наурыз айында «Перт газеті» басылымында «Батыс Австралияның аборигендерінің мінез-құлқы мен тіліне бір көзқарас» деген тақырыппен жарияланды. Бұл Батыс Австралияда осындай мазмұндағы алғашқы жарияланым болды және қазіргі таңда антропологтар үшін құнды дереккөз саналады. Лион 1832 жылдың 8 қазанынан 15 қарашасына дейін Карнак аралында болды, содан кейін Яган мен оның серігі күзетсіз қалған қайықпен құрлыққа қашып кетті. Губернаторға хабарлаған Лион, егер ол Яганмен тағы үш апта өткерсе, аборигендер мен қоныс аударушылар арасында келісімге қол жеткізе алатынын айтты. Ол губернаторды жаулықты жалғастырудың орнына келісімге келуге шақырды. Оның күш қолдануға қарсылығы оны қоныс аударушылар мен үкімет арасында беделсіз етті. Кейін қарағанда, бұл оның аборигендер мәдениетін түсінбегенін көрсетті, себебі олардың тайпалары келісімге қол қоюға болатын басшыларды мойындамады. 1833 жылдың маусым айында аборигендерге қарсы жазалау шараларын қабылдау туралы талаптарға жауап ретінде Гилдфордта жиын өткізілді. Лион осы жиында «колониялық Австралиядағы ең көрнекті гуманитарлық сөздердің бірі» деп аталған сөз сөйледі. Ол жерде квакер Джеймс Бэкхаузбен кездесті, ол Батыс Австралиядағы аборигендерге қатысты Лионның ойларын естіді. Бэкхауз Лионға қатты әсер етті, ол оған осы тақырыптағы екі мақаласын ұсынды. Бұл мақалалар бір ғасырдан астам уақыттан кейін қайта жарияланып, 1941 жылы Лондондағы Аборигендерді қорғау кеңесі тарапынан басылды.
Beginning about December 1831, a Noongar named Yagan had been leading a number of attacks on settlers in retaliation for the killing of one of his friends. In October 1832, Yagan and two of his compatriots were captured and sentenced to death. However, Lyon interceded, arguing that the men were fighting for their country and comparing their actions to those of William Tell and William Wallace. Therefore, he argued, they were not common criminals but prisoners of war and entitled to be treated as such. Governor James Stirling then agreed not to execute the men, instead exiling them to Carnac Island. Lyon was granted access to the prisoners and spent a little over a month on Carnac Island with them. He used much of that time in an effort to learn Yagan's language. He discovered the names of many local geographic features and acquired knowledge about the Noongars' culture and traditions. This information was published in a series of editions of the Perth Gazette in March 1833, under the title A Glance at the Manners and Language of Aboriginal Inhabitants of Western Australia. It was the first information of its kind published in Western Australia and remains a valuable resource for anthropologists. Lyon remained on Carnac Island from 8 October until 15 November 1832, when Yagan and a companion stole an unattended dinghy and escaped to the mainland. On reporting to the governor, Lyon asserted that if he had had three more weeks with Yagan, he might have been able to negotiate a treaty between the natives and the settlers. He urged the governor to pursue a treaty, rather than continuing hostilities. His advocacy against the use of force made him increasingly unpopular with settlers and the government. In retrospect, it also revealed his misunderstanding of Aboriginal culture, whose tribes acknowledged no leaders with whom a binding treaty might be negotiated. In June 1833, a meeting was called at Guildford in response to continued calls for punitive action against the Aboriginals. Lyon attended and delivered "one of the most distinguished humanitarian speeches delivered in colonial Australia". While there, he met James Backhouse, the Quaker, who heard him speak about the treatment of the Aboriginals in Western Australia. Backhouse was very impressed with Lyon, who elaborated his ideas in two papers on the subject that Backhouse received from him. These were rediscovered over a century later and eventually published in London in 1941 by the Aboriginal Protection Board.
Жазбалар
1838 жылы Лион Австралияға қайта оралды. Ол жылдың бір бөлігін Оңтүстік Австралияда өткізіп, реверенд Милн деген атпен танысты. 1839 жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльске қоныстанды, онда капитан Роберт Милн ретінде белгілі болды. Сол жерде ол Роберт Менли Лайон есімімен "Австралия: Шем отбасының кіші буыны атынан әлемге шақыру" атты кітап жазып, басылымға шығарды. Кітапқа Лионның бұрынғы мақалалары, сөздері мен хаттарының көп бөлігі, сондай-ақ аборигендердің мүддесін қорғауға бағытталған риторикалық хаттар жинағы енді. Бұл хаттар британдық патша отбасының мүшелері, британдық парламент, Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы және Австралия епископы сияқты түрлі билік өкілдеріне жолданды. Лион көп жылдар бойы аборигендердің әл-ауқатымен қызығушылық танытты; 1863 жылы да ол осы мәселе бойынша жазып жүргенде жетпіс жасқа жуықтады.
By 1838, Lyon had returned to Australia. He spent some of the year in South Australia using the title Reverend Milne. In 1839, he settled in New South Wales where he was known as Captain Robert Milne. There, he wrote and published a book entitled Australia: An Appeal to the World on Behalf of the Younger Branch of the Family of Shem under the name Robert Menli Lyon. The book included most of Lyon's previous articles, speeches and letters, supplemented by a collection of rhetorical letters pleading the cause of the Aboriginals. These letters were addressed to various authority figures, including members of the British royal family, the British Parliament, the Governor of New South Wales and the Bishop of Australia. Lyon maintained his interest in Aboriginal welfare for many years; he was in his mid seventies when still writing on the subject as late as 1863.