Кіріспе

Самоид тілдерінің ата-бабасы Прото-самоид, немесе Прото-самоид, - самоид тілдерінің қайта құрылған ата-баба тілі: Ненец (Тундра және Орман), Энетс, Нганасан, Селкуп, сондай-ақ жойылған Камас және Матор. Самойедік - урал тілдері тобының негізгі тармақтарының бірі, ал оның түп атасы - протоурал тілі. Протосамоедіктің үнді-еуропалық тілдің дамуына үлкен әсер еткендігі айтылады.

Фонотактика

Прото-Ураль тілінде сияқты, сөздер ең көп дегенде бір ым дыбыстан басталуы мүмкін: бастапқы ым дыбыс кластерлеріне рұқсат етілмеген. Прото-Урал тілінен мұра етілген тағы бір фонотаксикалық шектеу - *r және *ŋ ырғақтарына сөз бастамасында рұқсат етілмеді. Алайда, Proto Samoyedic бірнеше сөзде соңғы ырғақ кластерлерін жаңадан жасады. Олардың бәрінде топтағы бірінші дауыссыз *j жартылай дауысты, *wajŋ 'тіл' сияқты. Осылайша, протосамоедіктің үтірлік құрылымы (C) V (j) C (C) болды. Сөз ішінде екі ым дыбыстан тұратын топтар жиі кездесетін. Үш ырғақты топтар, егер топтың бірінші ырғағы *j болса, *wajkkə 'мұрын' сияқты, қайтадан мүмкін болды.

Кейінгі дамуы

Соңғы дауыссыздарды палаталандыру, ең бастысы * k, барлық жазылған самоид тілдерінде орын алған. Бұл, алайда, протосамоидтық дамудан кейінгі кезең, өйткені әр тармақта дауыстылардың дамуына байланысты мәліметтер әртүрлі. Ненец Enets тобы *k және *s-ті /sj/-ге палатализациялайды. Нганасан, Селкуп және Камассиан *k ды дыбысын /ʃ/ дыбысына ауыстырады. Нганасан сонымен қатар *s-ді /sj/-ға ауыстырады. Маторда *k-ның палатализациясы жоқ сияқты; алайда *s, біршама ерекше, /k/-ға веларизацияланған. Ненец, энет және наганасан тілдерінде басқа да дауыссыздарды палаталандыру ерекше байқалады, бұл дауыссыздық жүйесін қысқартуға әкеледі. Басқа кең таралған дамуларға *ŋ протезі, *p бастапқы лениті және *w, *j жартылай дауыстыларының фортиті жатады. Нганасан, Ненец және Энетс тілдерінде PS дауысты бастапқы сөздер риноглотофилия арқылы бастапқы /ŋ/ пайда болады (кейіннен /nj/ болып ауыстырылуы мүмкін). Бұл кейде басқа да самойеттік тілдерде кездеседі, әдетте матор тілінен басқа. PS бастапқы *p Энецте /f/, Матор мен Нганасанда /h/ болып жазылады. (/f/ әлі күнге дейін ең көне Нганасан жазбаларында кездеседі.) PS *w әріпті тек ненец тілінде қалды. Селкуп тілінде /kw/ болып шығады; басқа барлық түрлер /b/ болып ауысады. PS бастапқы *j ненец пен энец тілдерінде де сақталады. Ол Selkup-та /tj/ және басқа сорттарда /dj/ болып шығады. Матор және камассиан тілдерінде /b/, /dj/ /m/, /nj/ /nj/ деген сөздер ішкі мұрындық сөзден бұрын пайда болады. Бұл аймақтық өзгеріс болды, сонымен қатар Хакас сияқты Сібір түркі тілдерімен бөлісті.