Кіріспе
Екіжақты қатынастар Еуропалық Одақ (ЕО) мен Украина арасындағы халықаралық қатынастар Украина мен Еуропалық Одақ арасындағы Ассоциация туралы келісім және Терең және Кешенді еркін сауда аймағы (DCFTA) арқылы қалыптасады. Украина Шығыс әріптестік пен Еуропалық көршілік саясаты (ЕКБ) аясында басымдықты серіктес болып табылады. Украина мен ЕО ынтымақтастықтан тыс, экономикалық интеграцияны және саяси ынтымақтастықты тереңдетуді көздеп, өзара қарым-қатынасты нығайтуға ұмтылуда. Қатысу туралы келісім 2012 жылы басталды, бірақ Украина үкіметі 2013 жылдың 21 қарашасында Ресейге жақтас Виктор Януковичтің төрағалық етуі кезінде, 2013 жылдың 28-29 қарашасында Вильнюстегі ЕО саммитіне қатысқан, онда бастапқыда келісімге қол қою жоспарланған, бірақ қол қойылмаған. Қатысу келісімін кейінге қалдыру туралы шешім ЕО жақтас Евромайдан қозғалысына әкелді. Бұл 2014 жылдың ақпан айында 2013-2014 жылдардағы украин төңкерісінен кейін парламент Янукович пен оның үкіметін алып тастауға әкелді. Қатысу туралы келісімнің саяси бөлігіне 2014 жылдың 21 наурызында жаңа премьер-министр Арсений Яценюк қол қойды. Осы арада ЕО Украинаны тұрақтандыруға тырысты, яғни, жемқорлық жасады деп айыпталған ресейліктердің және украиндықтардың активтерін қамауға алып, Украинаға қаржылық көмек берді. Украина мен Еуропалық Одақ арасындағы қауымдастық туралы келісімнің экономикалық бөлігіне 2014 жылдың 27 маусымында жаңа президент Петр Порошенко қол қойды. 2019 жылдың 21 ақпанында Украина Конституциясына өзгерістер енгізілді, Украинаның Еуропалық Одаққа және НАТО-ға мүшелікке стратегиялық бағыты туралы нормалар Негізгі Заңның преамбуласында, үш бабында және өтпелі ережелерде қамтылған. 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаға 2022 жылғы Ресейдің басып кіруі кезінде Украина президенті Владимир Зеленский Украинаның ЕО-ға мүше болу өтінішіне ресми түрде қол қойды. Польшаның премьер-министрлері Матеуш Моравецкий, Словенияның премьер-министрі Янез Янша және Чехия Республикасының премьер-министрі Петр Фиала, барлығы Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер, Киевке барып, Украина президенті Владимир Зеленскиймен кездесіп, Украинаға соғыс кезінде өздерінің бірлік пен қолдауын білдірді. Украинаның шекарасы Еуропалық Одаққа мүше төрт мемлекетпен - Венгрия, Польша, Словакия және Румыниямен бөліседі. 2023 жылғы 14 желтоқсанда Еуропалық кеңес Украинамен қосылу келіссөздерін бастауға келісті.
International relations between the European Union (EU) and Ukraine are shaped through the Ukraine–European Union Association Agreement and the Deep and Comprehensive Free Trade Area (DCFTA). Ukraine is a priority partner within the Eastern Partnership and the European Neighbourhood Policy (ENP). The EU and Ukraine have been seeking an increasingly close relationship, going beyond co operation, to gradual economic integration and deepening of political co operation. The association agreement was initiated in 2012, but the Ukrainian government suspended preparations for signing the association agreement on 21 November 2013, during the presidency of pro Russian Viktor Yanukovych, who attended the EU summit in Vilnius on 28–29 November 2013, where the association agreement was originally planned to be signed but it was not. The decision to put off signing the association agreement led to the pro EU Euromaidan movement. These led to the removal of Yanukovych and his government by parliament after the 2013–2014 Ukrainian revolution in February 2014. The political part of the Association Agreement was signed on 21 March 2014, by the new Prime Minister, Arseniy Yatsenyuk. Meanwhile, the EU has attempted to stabilize Ukraine by freezing assets of allegedly corrupt Russians and Ukrainians and by granting financial aid to Ukraine. The economic part of the Ukraine–European Union Association Agreement was signed on 27 June 2014, by the new president, Petro Poroshenko. On 21 February 2019, the Constitution of Ukraine was amended, the norms on the strategic course of Ukraine for membership in the European Union and NATO are enshrined in the preamble of the Basic Law, three articles and transitional provisions. On 28 February 2022, during the 2022 Russian invasion of Ukraine, Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy officially signed an EU membership application for Ukraine. Prime Ministers Mateusz Morawiecki of Poland, Janez Janša of Slovenia and Petr Fiala of the Czech Republic, all being member states of the European Union, visited Kyiv and met with Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy to express their solidarity and support to Ukraine during the invasion. Ukraine shares borders with four EU member states; Hungary, Poland, Slovakia, and Romania—that stretch about in total, with 33 border crossings by road, rail, ferry, and walking and bicycle path. On 14 December 2023, the European Council agreed to open accession negotiations with Ukraine.
Алғашқы қарым-қатынастар
Украина ұзақ уақыт бойы Еуропалық Одақтың маңызды, бірақ қиын саяси серіктесі ретінде қарастырылып келді. Байқаушылардың пікірінше, бұл ЕО-ның посткеңестік кеңістікке кеңеймеуіне, украин экономикасының нашар жұмыс істеуіне, демократияның жоқтығына (90-шы жылдары) және ішкі тұрақсыздыққа (апельсин төңкерістен кейін) байланысты. Сонымен қатар, кейбір сарапшылар Ресей факторының Украина мен ЕО арасындағы қарым-қатынаста маңызды екенін атап өтті. Украинаның Еуропалық Одаққа кіруі туралы қалауы 1993 жылы басталды, онда үкімет ЕО-ға интеграцияны сыртқы саясаттың басты мақсаты деп жариялады. Шын мәнінде, Киевке Ресейді ескеру керек болғандықтан, аз жұмыс жасалды, ол оның негізгі сауда серіктесі және табиғи газ мен табиғи энергияны жеткізуші болып қала берді. ЕО мен Украина арасындағы саяси диалог 1994 жылы Партнерлік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылғаннан кейін басталды. Бұл құжат экономикалық және әлеуметтік мәселелерге, мемлекеттік басқару реформаларын жүргізу қажеттілігіне, сондай-ақ баспасөз еркіндігі мен азаматтық құқықтарға назар аударды. Саяси талқылаулар үшін қарапайым шеңбер құрылды: ЕО Тройкасы мен Украина басшылығы арасындағы жыл сайынғы кездесу және министрлер арасындағы бірқатар консультациялар. Бірінші ЕО-Украина саммиті 1997 жылдың қыркүйек айында Киевте өтті. 1994 жылғы серіктестік және ынтымақтастық туралы келісім 1998 жылы күшіне енді және 2008 жылы қолданысы тоқтады. 1998 жылдың қазан айында Венада өткен екінші саммитте Украина мен Еуропа Одағы арасындағы қарым-қатынас "стратегиялық және бірегей серіктестік" ретінде анықталды және Украина алғаш рет ЕО-ға мүшелік алу ниетін білдірді. Украина президенті Виктор Ющенко 2004 жылдың желтоқсан айының ортасында Брюссельден Украинаның мүшелікке түсу перспективаларын нақтырақ көрсетуді сұрады. 2005 жылдың 13 қаңтарында Еуропалық Парламент (Бірыңғай дауыспен - 467 дауыс, ал 19 дауыспен - жақтап) Еуропалық Парламент Украинамен ЕО-ға мүше болу мүмкіндігін ескере отырып, тығыз байланыс орнатуды қалайтынын білдіретін ұсынысты қабылдады. Еуропалық Одаққа мүшелік туралы келіссөздер басталғанға дейін әлі көп жол жүру керек болса да, Еуропалық Комиссия болашақта Еуропа Одағына мүшелік жоққа шығарылмайтынын мәлімдеді. Ющенко комиссияның апатикалық көңіл-күйіне жауап ретінде "жақын болашақта" Еуропалық Одаққа мүшелікке өтініш жіберуді және Украинаның Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қосылуы мүмкін екеніне көз жеткізу үшін, ал егер ол мүмкін болмаса, оны жүзеге асыру үшін Украинаның Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатынасын тексеруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Еуропалық Одақтың бірнеше көшбасшылары Украинамен тығыз экономикалық байланыстарды қолдағанын мәлімдеген, бірақ мұндай ұсынысты тікелей қолдамай отыр. 2005 жылдың 21 наурызында Польшаның сыртқы істер министрі Адам Даниэль Ротфельд Польша Украинаның ЕО-ға интеграциялану, нарықтық экономикасы бар ел мәртебесіне қол жеткізу және Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру тілегін жан-жақты қолдайтынын атап өтті. Ол сондай-ақ: "Қазіргі уақытта біз Еуропалық интеграция туралы бос сөздерді айтудың орнына ынтымақтастыққа қатысты нақты қадамдарды талқылауымыз керек" деді. Үш күннен кейін, Еуропадағы ең ірі алты елде француз зерттеу компаниясы жүргізген сауалнама көрсеткендей, Еуропалық қоғам Украинаны қазіргі уақытта ресми кандидат емес кез келген басқа елге қарағанда болашақ Еуропалық Одаққа мүше ретінде қабылдауға ықтимал. 2005 жылдың қазан айында Комиссия төрағасы Жозе Мануэль Баррозу Украинаның болашағы ЕО-да екенін айтты. 2005 жылы 9 қарашада Еуропалық комиссия жаңа стратегиялық құжатта қазіргі кеңейту күн тәртібі (Хорватия және болашақта басқа да бұрынғы Югославия елдері) Украина, Армения, Беларусь, Грузия және Молдованың болашақта қосылу мүмкіндігін бұза алады деп ұсынды. Ол Еуропалық Одақтың шамадан тыс кеңеюіне жол бермеу керектігін айтып, қазіргі кеңейту күн тәртібі өте толық деп атап өтті. Украина билігінің пікірінше, ЕҰП жеткілікті саяси құрал емес, өйткені 1993 жылдан бастап барлық үкіметтердің басты мақсаттарының бірі - Еуропа Одағына қосылу болды. Саммитке бірнеше күн қалғанда Авиньон қаласында (Франция) өткен кездесуде мүше мемлекеттердің сыртқы істер министрлері Украинамен қол қойылатын қауымдастық келісімінің Еуропа Одағы көптеген Шығыс Еуропа мемлекеттерімен (Польшадан Румынияға дейін, 1990 жылдардың басында, Батыс Балкан елдерімен 1990 жылдардың соңында) қо�...
Тимошенконың екінші үкіметі
2008 жылдың 2 қазанында Украина президенті Ющенко ел мен ЕО арасындағы қауымдастық келісіміне "алты-сегіз ай ішінде" қол қойылатынын мәлімдеді. Сол күні ол Киевке мемлекеттік сапармен келген Швеция королі Карл XVI Густавпен кездесті. Ющенконың айтуынша, "келісім жартылай дайын, ол Швецияның ЕО-ға төрағалық етуі кезінде оны аяқтау және қол қою мүмкіндігі болады деп үміттенемін". Ол сондай-ақ Польша мен Швеция сыртқы істер министрлері ұсынған Шығыс әріптестік бастамасын құптайды. 2008 жылдың 20-24 қазанында ЕО мен Украина АСОЦИАЦИЯЛЫҚ КЕЛІСІМнің еркін сауда аймағы туралы тарауы бойынша келіссөздер өткізді. Украинаның кейбір бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, "ЕО сауда қатынастарын либералдандыруға уәде берді". Украина өкілі келіссөздерге "өте көп көңіл бөлмеу керектігін" айтты, өйткені Украина үкіметі белгілі бір критерийлерді орындау үшін көп нәрсе істеу керек. Ол сондай-ақ "жақын арада Балқан елдері Еуропаның сауда кеңістігіне кіреді, сондықтан Украина бұл нарықтардан айырылуы мүмкін" деді. Бұл Украинаның Балқан елдерінде алға жылжуына себеп болды, бірақ Еуропалық Одақ бұл пікірге қатысты пікір білдірмеді. 2008 жылдың 29 қазанында Брюсселде Еуропалық Одақ комиссары Жак Барро мен Украинаның ресми өкілдері визасыз сапарлар туралы келіссөздерді бастау үшін кездесті. Киев визаларды алып тастау үшін "жол картасын" сұрады, оның ішінде жол жүру құжатының қауіпсіздігі, заңсыз көші-қон, қоғамдық тәртіп және сыртқы қатынастар. Бірақ Еуропалық одақтың әділет жөніндегі комиссары нақты күндерді атаудан аулақ болды. Сонымен қатар, Украина тарапы 2007 жылғы визалық жеңілдету туралы келісімді ЕО мүше мемлекеттері толық орындамайды деп мәлімдеді. Еуропалық Комиссия өкілі Брюссель келісімді сақтамағандарға қарсы санкциялар қолдануға дайын екенін айтты. Испания, Нидерланды, Германия және Бельгия елшіліктері ең белсенді ереже бұзушылар қатарында саналды. Визаның ұзақ және қымбатқа созылуы келісімнің негізгі бұзылуының бірі болып табылады. 2008 жылдың 28 қазанында Бельгияның премьер-министрі Ив Летерме украиндықтар өз шығындарын азайту үшін визалық рәсімдердегі делдалдардан аулақ болуы керектігін айтты. Мәселе мынада, кейбір консулдықтар, соның ішінде Бельгияда, виза сұрағандарды делдалмен жұмыс істеуге мәжбүрлейді. Украина президенті Ющенконың айтуынша, Еуропалық Одақ елдерінің кейбір елшіліктері украиналықтардан визалық ережелерді жеңілдету туралы келісімде қарастырылмаған құжаттарды ұсынуды жиі талап етеді. Украиналықтардың 5 пайызы Еуропа Одағына саяхаттауға ниет білдіргенімен, оларға виза берілмейді. 2009 жылдың 4 маусымында кейбір БАҚ-тар Германияның еркін демократиялық партиясы өз бағдарламасында Украинаның ұзақ мерзімді перспективада ЕО-ға мүше болуға құқығы бар екенін ашық мәлімдегенін хабарлады. Бұл туралы алғаш рет Германияның ірі саяси партиясы мәлімдеді. 2009 жылдың 16 маусымында жаңа практикалық құрал қабылданды - Украинаның Еуропалық Одаққа қосылуы туралы күн тәртібі. Алайда, бұл болған жоқ. 2009 жылдың 5 қазанында Жоғарғы Раданың Еуропалық интеграция мәселелері жөніндегі комитетінің төрағасы Борис Тарасюк "Еуропалық одақ украиндықтар үшін Еуропалық одаққа мүше мемлекеттерге визасыз режимді енгізуді тек ұзақ мерзімді перспектива ретінде қарастырады" деп мәлімдеді. Украиналық саясаткерлер бұл визасыз режимді 2012 жылға дейін, яғни Украина мен Польшада Еуропа футбол чемпионаты өтетін кезге дейін жүзеге асыру керектігін талап етуде. Тарасюктың айтуынша, Украина мен ЕО арасындағы визасыз режимді жүзеге асырудың басты кедергілері Украинаның "демографиялық [детабазаны] қалыптастыруға қатысты заңнама бойынша жұмысын аяқтамауы, бұл кейінірек биометриялық паспорттарды беру үшін жақсы негіз бола алады" және Украина азаматтарына шетелдік паспорттарды беру туралы жалпы деректер қоры жоқ. Тарасюктың айтуынша, Еуропалық Одақ бұның жаппай жалған ақпарат таратуға мүмкіндік беретінін қорқады. 2009 жылдың 16 желтоқсанында Еуропалық комиссияның төрағасы Жозе Мануэль Баррозу "егер украиналық достар бізге көбірек көмектесуді қаласа, олар көбірек әрекет етуі керек" деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ "қазіргі жағдайда кеңейту мүмкін емес" деп мәлімдеді.
Шығыс әріптестік (2009)
Украина - Шығыс әріптестіктің жаңа көпжақты аясында Еуропа Одағымен ынтымақтастыққа шақырылған алты посткеңестік елдің бірі. Алайда Киев бұл бастаманың "қосылған құнына" әлі де күмәнданатынын атап өтті. Украина мен ЕО жаңа, кеңейтілген саяси және еркін сауда келісімдері (ассоциация және еркін сауда келісімдері) туралы келіссөздерді бастады. Сонымен қатар, Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттерінің украиндықтарға визалық қатынас жасаудағы проблемалары әлі де болса шешілмегеніне қарамастан, визалық режимді либерализациялау бойынша біраз жетістіктер бар. Сондықтан Украина Шығыс әріптестік жобасына ерекше көзқараспен қарайды. Украина президенті айтқандай, бұл оның елінің сыртқы саясатының стратегиялық мақсатына сәйкес келуі керек, яғни Еуропалық Одаққа интеграция. Шығыс әріптестік аясында Польша мен Украина шекарадан 30 км-ге дейінгі аралықта тұратын украиндықтар үшін визаларды жеңілдетілген рұқсаттармен алмастыру туралы жаңа келісімге қол жеткізді. 2009 жылдың 1 шілдесінде күшіне енген бұл келісім 1,5 миллионға дейін адамға пайдасын тигізеді. Азаров үкіметі Еуропалық Одаққа интеграция жолын жалғастырды. 2010 жылдың мамыр мен маусым айларында премьер-министр Микола Азаров пен Украинаның сыртқы істер министрі Костиантин Грищенко Украинаның ішкі және сыртқы саясатының басымдығы болып табылатын және болып қала беретінін мәлімдеді. Азаров үкіметінің саясаты Еуропалық Одаққа интеграцияны жоққа шығармайды, деп мәлімдеді Еуропалық Одақтың кеңейту жөніндегі комиссары Штефан Фюле 2010 жылдың 12 мамырында. "Украина үшін қысқа мерзімді сапарларға визасыз режимді орнату жөніндегі іс-қимыл жоспары" туралы Еуропалық кеңес пен Украина арасында 2010 жылғы 22 қарашада келісім жасалды.
Украина Еуропалық Одақпен Ассоциация туралы келісім
2012 жылғы 30 наурызда Брюсселде ЕО-мен Ассоциация туралы келісімге (АА) қол қойылды, бірақ 2012 жылдың қарашасында 27 ЕО үкіметтері мен Еуропалық Парламент келісімге қол қоюды жалғастырды. Еуропалық Одақ және оның бірнеше мүшелері, әсіресе Германия, Украина президенті Виктор Янукович пен оның Азаров үкіметін Тимошенконың денсаулығы нашарлаудан қорқып, қамауға алуды тоқтатуға қысым жасап келеді. Януковичпен бірнеше кездесуден ЕО басшылары, соның ішінде Германия президенті Йоахим Гаук та бас тартты. Украинадағы оппозициялық саясаткерлердің өтініші бойынша, ЕО үкіметінің өкілдері Украинадағы UEFA Euro 2012 футбол чемпионатына бойкот жариялады. ЕО басшылары Украинаның "демократия мен заңның үстемдігінің нашарлауына" қатысты, соның ішінде 2011 және 2012 жылдары Тимошенко мен Юрий Луценконың түрмеге қамалуына байланысты алаңдаушылықтарын ескермеген жағдайда, АА және Терең және Кешенді еркін сауда келісімі ратификацияланбайды деп болжады. Украинаның ЕО-дағы елшісі Костиантин Елисиев 2013 жылдың ақпан айында ЕО-ның АА-ға қол қоюға қатысты кез келген шартты қабылдамауымен жауап берді. Алайда 2013 жылдың 22 ақпанында 349 тіркелген Верховна Рада мүшелерінің 315-і "өз өкілеттігі шегінде" парламент 2012 жылдың 10 желтоқсанында ЕО Сыртқы істер кеңесінің "рекомендацияларын" жүзеге асыруды қамтамасыз ететінін мәлімдеген резолюцияны мақұлдады. 2013 жылғы 25 ақпандағы 16-шы Украинадағы Еуропалық Одақ саммиті кезінде Еуропалық Кеңестің төрағасы Герман Ван Ромпей 2012 жылғы желтоқсандағы Еуропалық Одақ Сыртқы істер кеңесінің мәлімдемесін жалғастыра отырып, "бұл салаларда қатаң іс-қимыл жасауға және осы жылдың мамыр айына дейін нақты ілгерілеуге" шақыруын қайталады. Сол күні Президент Янукович Украинаның ЕО талаптарын қанағаттандыру үшін "барлығын жасайтынын" мәлімдеді. 2013 жылдың наурызында Еуропалық Одақтың кеңейту мәселелері жөніндегі комиссары Стефан Фуэле Еуропалық Парламентті Украина билігі Еуропалық Одақ көтерген мәселелерді шешуге "біржақты міндеттенген" болса да, соңғы уақытта орын алған бірнеше "қауіпті" оқиғалар, соның ішінде Тимошенконың адвокаты Сергей Власенконың Верховная Рададағы (Украина парламенті) өкілеттігін жою келісімдерге қол қоюды кейінге қалдыруы мүмкін деп хабардар етті. Алайда келесі күні Украинаның Сыртқы істер министрлігі оларға қараша айында қол қойылатынына сенімді екенін білдірді. 2013 жылдың 7 сәуірінде президент Януковичтің жарлығымен Луценко түрмеден босатылды және оны және екінші Тимошенко үкіметіндегі министр Георгий Филипчукты жазадан босатты. 18 қыркүйекте Украинаның үкімет құрамы бірлесіп келісім жобасын мақұлдады. 2013 жылдың 25 қыркүйегінде Жоғарғы Рада төрағасы Владимир Рыбак өзінің парламенті Ассоциация туралы келісімге қатысты ЕО критерийлеріне сәйкес келетін барлық заңдарды қабылдайтынына сенімді екенін мәлімдеді, өйткені Украинаның Коммунистік партиясынан басқа "Жоғарғы Рада осы заң жобалары айналасында бірікті". 2013 жылдың 20 қарашасында кеңейту жөніндегі ЕО комиссары Фуле 2013 жылдың 29 қарашасына жоспарланған қауымдастық келісімін қол қою үшін қажетті қалған заң жобаларын келесі күні Верховная Рада қарастырып, қабылдайды деп күтетінін мәлімдеді. Сол аптада Тимошенко егер президент Виктор Янукович қауымдастық келісімін қолдайтын болса, ЕО-дан оның бостандыққа шығуы туралы талапты алып тастауды сұрауға дайын екенін мәлімдеген болатын. Сол күні украиналық үкімет қаулысы қауымдастық келісімін қол қоюға дайындықты тоқтатты; оның орнына Украина, Еуропалық Одақ және Ресей арасындағы тараптар арасындағы сауда мәселелерін шешетін үшжақты сауда комиссиясын құруды ұсынды.) Егер келісімге 28-29 қарашада Вильнюсте өткен саммитте қол қойылса. Ассоциация туралы келісімге қол қоюды тоқтату, ақыр соңында Виктор Янукович пен оның үкіметін құлатуға әкелетін наразылық толқынын бастады. Сол күні Украинаның бірінші вице-премьері Сергей Арбузов Украинаның ЕО-мен "жол картасына" қол қоюды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. "Мен ассоциацияның шарттары туралы емес, келісімге қол қою алдында және кейін шешуге жоспарлаған шарттарымыз туралы айтып отырмын". Украина мен ЕО 2013 жылғы 5 желтоқсанда "Еуропа мен Украина арасындағы қауымдастық келісімін іске асырудың кейбір аспектілері туралы алдағы диалогқа техникалық дайындық жұмыстарын жүргізуді" бастады. Алайда, 15 желтоқсанда Фуле Украина үкіметінің келіссөз позициясының "нақты жағдайда ешқандай негізі жоқ" екенін және олар одан әрі кел...
Еуромайдан және Ассоциация келісімін ратификациялау
Виктор Янукович пен оның үкіметі 2014 жылдың ақпан айында 2013-2014 жылдардағы украин төңкерісінен кейін парламент тарапынан қызметінен шығарылды. Еуропалық Кеңестің төрағасы Герман Ван Ромпей бұл келісімді "Еуропа үшін үлкен күн" деп атады. 2014 жылғы 16 қыркүйекте Жоғарғы Рада Украина мен Еуропалық Одақ арасындағы Ассоциация келісімін ратификациялау туралы заң жобасын мақұлдады, оған сол күні Президент Петро Порошенко қол қойды. Сол жылы Украина үкіметі сұрауы бойынша ЕО мен Украина Украинада ЕО-ның азаматтық қауіпсіздік және қорғаныс саясаты бойынша Украинада азаматтық қауіпсіздік секторын реформалау жөніндегі азаматтық миссиясын (EUAM Ukraine) құруға келісті, ол ресми түрде 2014 жылғы 1 желтоқсанда Украинада жұмыс істей бастады. EUAM Ukraine-де 300-ден астам адам жұмыс істейді, олар Киевтегі бас штаб-пәтерде, сондай-ақ Львов, Харьков және Одессадағы жергілікті кеңселерде және қазіргі уақытта мобильді бөлімде жұмыс істейді, украиналық әріптестеріне стратегиялық кеңестер мен практикалық қолдау көрсетеді. Бірқатар құқық қорғау және құқық үстемдігі органдарымен (Ішкі істер министрлігі, Ұлттық полиция, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұлттық агенттік, Мемлекеттік шекара күзет қызметі, Мемлекеттік тергеу бюросы) жұмыс істеу арқылы EUAM Ukraine азаматтық қауіпсіздік секторын тиімді, ашық және қоғамдық сенімге ие етуді мақсат етеді. 2015 жылғы 27 сәуірде Киевте Еуропалық Одақтың Украинадағы 17-ші саммиті өтті. 2015 жылдың мамыр айында Рига қаласында өткен Шығыс әріптестік саммиті барысында ЕО Украинаға 1,8 млрд. евро несие беруге келісті. 2016 жылдың 1 қаңтарында Украина мен ЕО арасындағы терең және жан-жақты еркін сауда аймағы күшіне енді. 2016 жылдың сәуірінде Украина мен Еуропалық Одаққа мүше барлық мемлекеттер, Нидерландыдан басқа, келісімді бекіту туралы референдум өткізді. Референдумда келісімнің қабылданбауынан кейін Нидерланды премьер-министрі Марк Рютте келісімнің ратификациясы келісімге қатысушы мемлекеттермен келіссөздер барысында тоқтатылатынын айтты. 2016 жылдың желтоқсанында ЕО мүше мемлекеттерінің мемлекет немесе үкімет басшыларының шешімі бекітілді, ол референдумда көтерілген мәселелерді шешу үшін келісімді заңдық тұрғыдан міндетті түрде түсіндірді. Атап айтқанда, ол Украинаға ЕО-ға мүшелікке үміткер мәртебесін беру, қауіпсіздік кепілдемелерін, әскери немесе қаржылық көмек немесе ЕО-да еркін жүріп-тұруды ұсыну туралы ЕО-ға міндеттеме бермейтінін мәлімдеді. Бұл шешім Нидерланды келісімді ратификацияласа, күшіне енеді, оны оның парламенті мақұлдауы керек. 2017 жылдың қаңтар айының соңында Нидерланд үкіметі келісімді бекіту туралы заң жобасын ұсынды. Нидерландтар Өкілдер палатасы заң жобасын 2017 жылдың 23 ақпанында мақұлдады. Сенат бұл заң жобасын 2017 жылдың 30 мамырында мақұлдады. 2021 жылғы 12 қазанда 23-ші Украина Еуропалық Одақ саммиті барысында Украина Премьер-Министрі Денис Шмыхал, Еуропалық Комиссияның вице-президенті, Еуропалық Одақтың Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жозеп Боррелл және Словенияның Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Томаж Менцин Украина мен Еуропалық Одақ және оның мүше мемлекеттері арасындағы Ортақ авиациялық кеңістік туралы келісімге қол қойды. 2022 жылғы 27 сәуірде ЕО Комиссиясы Украинаның өнеркәсіп саласына ресейлік агрессияға төтеп беруге көмектесу үшін Украинадан импортқа барлық тарифтерді уақытша алып тастауды ұсынды. 2022 жылғы 29 мамырда Украинаның Еуропа болашағына бағдарланған жолын қолдау үшін, атап айтқанда, 2022 жылғы 25-26 маусымда Еуропалық Одаққа мүшелікке үміткер мемлекет мәртебесін алу үшін Украина Үкіметі "Ембрас Украина" коммуникациялық науқанын бастады. Одақты нығайту.
Серіктестік және ынтымақтастық туралы келісім (1994)
ЕО мен Украина арасындағы саяси диалог 1994 жылы Партнерлік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылғаннан кейін басталды. Бұл құжат экономикалық және әлеуметтік мәселелерге, сондай-ақ мемлекеттік басқаруды жақсарту қажеттілігіне, баспасөз еркіндігі мен азаматтық құқықтарға кепілдік беруге бағытталған. Саяси талқылаулар үшін қарапайым шеңбер құрылды: ЕО Тройкасы мен Украина басшылығы арасындағы жыл сайынғы кездесу және министрлер арасындағы бірқатар консультациялар. 1994 жылғы серіктестік және ынтымақтастық туралы келісім 1998 жылы күшіне енді және 2008 жылы қолданысы тоқтады. Жоғарғы деңгейдегі кездесулердің ешқайсысы да ЕО-ның бұл ұстанымына айтарлықтай өзгеріс енгізбеді. Басшылар негізінен экономикалық өзгерістер мен адам құқықтары туралы, сондай-ақ Чернобыль атом электр станциясы мен оны оқшаулау мәселелеріне тоқталды.
Шығыс әріптестік (ШЫ)
Шығыс әріптестік - алты посткеңестік мемлекеттің - Украина, Беларусь, Молдова, Әзірбайжан, Армения және Грузияның Еуропалық Одақпен саяси және экономикалық сауда қатынастарын жақсартуға бағытталған форум. Шығыс әріптестік жобасында: "Оның негізгі негізі демократия, құқықтық мемлекет, адам құқықтарын құрметтеу сияқты ортақ құндылықтар, сондай-ақ нарықтық экономика, тұрақты даму және жақсы басқару қағидаттары болады" деп жазылған. Партнерлік ЕС пен аталған қағидаттар мен құндылықтарға жетуде жеткілікті жетістіктерге жеткен серіктестер арасында жаңа Ассоциация келісімдеріне негіз болады. Украина - Шығыс әріптестіктің жаңа көпжақты аясында Еуропа Одағымен ынтымақтастыққа шақырылған алты посткеңестік елдің бірі. Алайда Киев бұл бастаманың "қосылған құнына" әлі де күмәнданатынын атап өтті. Украина мен ЕО жаңа, кеңейтілген саяси және еркін сауда келісімдері (ассоциация және еркін сауда келісімдері) туралы келіссөздерді бастады. Сонымен қатар, Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттерінің украиндықтарға визалық қатынас жасаудағы проблемалары әлі де болса шешілмегеніне қарамастан, визалық режимді либерализациялау бойынша біраз жетістіктер бар. Сондықтан Украина Шығыс әріптестік жобасына ерекше көзқараспен қарайды. Украина президенті айтқандай, бұл оның елінің сыртқы саясатының стратегиялық мақсатына сәйкес келуі керек, яғни Еуропалық Одаққа интеграция. Дегенмен Шығыс әріптестік құжаттарында (Еуропалық кеңестің 2009 жылғы мамырдағы декларациясы) саяси және экономикалық интеграция немесе визаларды алып тастау сияқты басымдықтар расталмаған. Украина бұл жобаға құлшыныс білдірді. Украина вице-премьері Григорий Немирия бұл жоба елін жаңғыртудың жолы екенін және олар Шығыс әріптестік саясатын құптайтынын айтты, өйткені ол "де-факто" Еуропалық Одаққа кандидат елдердегідей құралдарды қолданады.
Қатысу туралы келісімді келіссөздер (ҚК)
Украина мен ЕО арасындағы қауымдастық туралы келісім 2009-2011 жылдары келісілді және ол қолданыстағы ШЫҰ-ның орнын алмастыруы тиіс. АА саяси қауымдастық пен экономикалық интеграцияны көздейді, "терең және жан-жақты еркін сауда аймағын" қамтиды және визасыз режимге қатысты келіссөздерге қатар жүреді. Ол Украинаның мүшелік перспективасын қамтымайды, бірақ оны "еуропалық бірегейлігі бар еуропалық ел" деп еске алады және "Еуропалық одақ Украинаның еуропалық ұмтылыстарын мойындады" дейді. 2009 жылдың 16 маусымында жаңа практикалық құрал қабылданды - Украинаның Еуропалық Одаққа қосылуы туралы күн тәртібі. 2011 жылғы 19 желтоқсанда келісімге қол қоюға әкелетін Украинадағы Еуропалық Одақ саммиті бұрынғы премьер Юлия Тимошенконың түрмеге қамалуына байланысты Еуропалық Одақтың алаңдаушылығынан кейін өткізілмеді. Келіссөздердің аяқталғаны хабарланды, бірақ келісім мәтініне қол қойылмады, ал ЕО басшылары Украинадағы демократия мен құқықтық мемлекет өмір сүрудің сынағы ретінде 2012 жылдың қазан айындағы парламенттік сайлауды күтуге шешім қабылдады. АА келісімінің парафиялары көп ұзамай, 2012 жылдың 30 наурызында жасалды. Ол күшіне ену үшін Украина Парламенті, Еуропа Парламенті және Еуропалық Одаққа мүше әрбір мемлекет оны ратификациялауы керек. Алайда, ЕО басшылары Украинаның "демократия мен заңның үстемдігінің нашарлауына" қатысты, соның ішінде 2011 және 2012 жылдары Юлия Тимошенко мен Юрий Луценконың түрмеге қамалуына байланысты алаңдаушылықтарын ескермеген жағдайда келісім ратификацияланбайтынын айтты. Алайда 2013 жылдың ақпан айында Фуле Украинаға егер қажетті реформалар тез арада жасалмаса, келісімдер тоқтатылуы мүмкін деп ескертті. Ол сондай-ақ Украинаның Беларусь, Қазақстан және Ресейдің Кедендік одағына мүшелігі ЕО-мен келісімдерге қайшы келетінін мәлімдеді.
Терең және жан-жақты еркін сауда келісімі (DCFTA)
Украина мен ЕО арасындағы терең және жан-жақты еркін сауда келісімін жасасу бойынша жұмыс 1999 жылы басталса да, 2011 жылдың мамыр айына дейін еркін сауда келісімінде шешілмейтін үш мәселе қалды: Украина астық экспортына квоталар, ЕО-ның қызмет көрсету нарығына қол жеткізу және украиналық тауарлардың географиялық атаулары. Осы мәселелерді ескермей, келісім жасалды. Осы мәселелерге қарамастан Украина келісімге қол қоюға дайын болды. Украина кеңейту перспективалары мен жүк көліктері жүргізушілерінің ЕО нарығына кіруіне қатысты қатаң сөздерді талап еткенмен, Украинада процестің осы кезеңінде басқа кандидаттардан көп болды. Соңғы келісім 2012 жылдың 19 шілдесінде жасалды. Егер Украина келісімді таңдаса, Еуразиялық экономикалық комиссияның Беларусь, Қазақстан және Ресейдің Кедендік одағы Ресей президенті кеңесшісі Сергей Глазьевтің айтуынша, елмен еркін сауда келісімдерінен шығады. Алайда 2013 жылдың 21 қарашасында Украина үкіметі жарлығымен келісімге қол қоюға дайындық тоқтатылды, ол 2013 жылдың 28-29 қарашасында Вильнюсте өткен ЕО саммиті кезінде қол қойылуы тиіс еді, ал оған қол қойылмады. refnіііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііііі 2016 жылдың 1 қаңтарында DCFTA күшіне енді.
Энергия хартиясы туралы шарт және Энергиялық қоғамдастық
Украина да, барлық ЕО мүше мемлекеттері де 1991 жылғы Энергетика хартиясының халықаралық энергия, оның ішінде сауда, транзит және инвестиция қағидаттары жөніндегі саяси декларациясынан кейін келісілген заңды түрде міндетті келісімшарт - Энергетика хартиясы шартына қол қойды. ЕОК 1994 жылдың желтоқсанында қол қойылып, 1998 жылдың сәуірінде күшіне енді. Украина мен барлық ЕО мүше мемлекеттері 1998 жылғы Сауда түзетуіне қол қойды, бұл ГАТТ-тан ДСҰ-ға ауысуды көрсетеді. 2010 жылғы шілдеде газ туралы заңға енгізілген өзгерістерден кейін Украина 2010 жылғы 24 қыркүйекте Энергетика қоғамдастығына қосылу хаттамасына қол қойды, 2010 жылғы 15 желтоқсанда Келісімді ратификациялады және 2011 жылғы 1 ақпанда Энергетика қоғамдастығына ресми түрде қосылды.
Украинаның ДСҰ-ға мүшелігі (2009)
2009 жылдан бастап Украинаның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруімен бірге, ЕО мен Украина арасындағы экономикалық қатынастар ДСҰ-ның нормативтік құқықтық базасын сақтауға тиіс. ЕО әрқашан ДСҰ-ға мүшелік Украинаның экономикалық реформасын, әсіресе экономиканың ауысуы жағдайында, қолдауда маңызды рөл атқара алады деп есептеген. ДСҰ-ға кіру арқылы Украина ДСҰ-ның барлық мүшелерінің нарықтарына қауіпсіз қолжетімділіктен пайда көреді және одан әрі сауда мен инвестицияларды тартуға мүмкіндік беретін тұрақты сауда және инвестициялық ортаны қамтамасыз етуге міндеттенеді.
Украинаның Еуропалық Одаққа интеграциясын халық қолдауы
2014 жылдың қарашасында Рейтингтің сауалнамасында Украинаның екі облысынан басқа барлық облыстары (облыстар) ЕО-ға қосылуды қолдады; Луганск облысы мен Донецк облысында (Донбас деп аталатын аймақ) адамдар Украинаның Еуразиялық Кедендік одаққа қосылуын артық көрді. Дәстүрлі түрде Батыс Украинаның ЕО-ға мүшелікке деген ықыласы Шығыс Украинаға қарағанда жоғары. Бірақ ComRes (CNN) 2014 жылдың мамыр айында жүргізген сауалнамада Шығыс Украинаның тек 19% ғана Украинаның Еуропалық Одаққа қосылуын "жақсы" деп бағалаған. 2014 жылдың мамыр айында ComRes-тің сауалнамасында 36 мен 55 жас аралығындағы адамдар ЕО-ға кіруді барынша қолдаған. 2015 жылдың ақпан айында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, Қырымнан басқа Украинаның барлық аймақтарында 66,4% -ы ЕО-ға қосылуды қолдаған, ал 33,6% -ы қарсы дауыс берген, сайлауға қатысушылар саны 76,4% -ды құрады. Украиналықтардың 91% -ы 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Еуропалық Одаққа қосылуды қолдайды, бұл туралы Рейтингтік әлеуметтану тобы 2022 жылы 30-31 наурызда жүргізген сауалнамада айтылған.
2007-2014 жылдар
2007 жылдың наурыз айында Украинаға ЕО-мен еркін сауда туралы келісім ұсынылды. Бұл ұсыныс украин мемлекетінің қатты қарсылығын туғызса да, онда Украинаның жақын арада ЕО-ға кіруі туралы нақты жоспарлар жоқ еді. Кейбір батыс еуропалық саясаткерлер Еуропалық институттардың уақытша "кеңейуден шаршағаны" туралы айтты. Украиналық бақылаушылар Украинаның ЕО-ға кіруіне қарсылық білдірген "қозғалыс тобы" деп аталады. 2007 жылдың наурызында Украина мен ЕО арасындағы кеңейтілген келісімнің мәтінін жасасқан кезде оған мүшелік перспективасына қатысты сілтемелер алынып тасталды. "Францияның ұстанымы бойынша Украинаның Еуропалық Одаққа қосылуы туралы келісім жобасынан алынып тасталды", - деп жазды ықпалды неміс газетінде Frankfurter Allgemeine Zeitung. Италияның позициясы елдің ішкі саяси жағдайына байланысты. Осылайша, сайлау науқаны кезінде Сильвио Берлускони үкіметі Украинаның Еуропаға интеграциялау мақсаттарын қолдайтынын дипломатиялық түрде білдірді. Оның саяси қарсыласы Романо Проди болса "Украинаның ЕО-ға кіру мүмкіндігі Жаңа Зеландиямен бірдей" деп мәлімдеді. Шығыс әріптестік саясатына сәйкес Украина Еуропалық Одаққа мүше бола алады. 2014 жылғы 27 ақпанда Еуропалық Парламент Украинаның "демократиялық қағидаларды, негізгі бостандықтарды, адам және азшылық құқықтарын құрметтейтін және заңның үстемдігін қамтамасыз ететін жағдайда, Одаққа мүше болуға өтініш беру" құқығын мойындаған резолюцияны қабылдады. Еуропалық Парламент ЕО-мен жасалған Шарттың 49-бабына сәйкес Грузия, Молдова және Украина, кез келген басқа еуропалық ел сияқты, Еуропалық перспективаға ие екенін және демократия қағидаттарына сәйкес ЕО-ға мүшелікке өтініш бере алатынын атап өтті. Бұл туралы 2014 жылғы 23-25 мамырда өткен Еуропалық Парламент сайлауына дейінгі соңғы сессияда Брюсселде қабылданған Еуропалық Парламент қарарынан көрінеді. 27 маусым 2014 Еуропалық Комиссияның президенті Жозе Мануэль Баррозу Ассоциация туралы келісім Украинаның ЕО-ға қосылуының бастамасы екенін мәлімдеді. Сол күні Еуропалық одақтың кеңейту жөніндегі комиссары Стефан Фуэле Украинаның болашақта Еуропалық одаққа мүше болатынына сенетінін мәлімдеді.
2014-2022 жылдар
2016 жылдың наурыз айында Еуропалық комиссияның төрағасы Жан-Клод Юнкер Украинаның ЕО мен НАТО-ға қосылуына кем дегенде 20-25 жыл кететінін мәлімдеді. 2018 жылдың маусым айында Украина президенті Петр Порошенко Украинаның 2030 жылға дейін Еуропалық Одаққа және Солтүстік Атлантика келісім ұйымына кіруін күтетінін айтты. 2019 жылғы 8 маусымда Киевте аяқталған Украина Польша Литва Парламентаралық Ассамблеясының Х сессиясында тараптар Украинаның ЕО-ға ықтимал қосылуы үшін 2025 және 2027 жылдарға арналған стратегия туралы келісімді қамтитын қорытынды құжатқа қол қойды. 2027 жылы Литва ЕО-ға екінші рет төрағалық еткенде Украина мәселесі күн тәртібіндегі басты мәселе болады. Егер бұл мүмкіндікті пайдаланбаса, келесі "терезе" 2039 жылы ашылады, онда Польша ЕО-ға төрағалық етеді, ал Литва тек 2041 жылы ғана төрағалық етеді. 2020 жылғы 23 шілдеде Польша, Литва және Украина саяси, экономикалық, мәдени және әлеуметтік ынтымақтастық үшін үшжақты платформаны - Люблин үшбұрышын құрды, оның мақсаты Украинаның ЕО мен НАТО-ға интеграциясын қолдау. 2021 жылдың ақпан айында Германияның Христиан-демократиялық одағының жетекшісі, Германияның канцлері Ангела Меркельдің ықтимал мұрагері болып саналатын Армин Лаше, ЕО кеңейту идеясын және Украинаға еуропалық перспектива беруді қолдады: Украинаның ЕО-ға кіруі туралы мәселе қазіргі уақытта туындамайды, бірақ ол болашақта сөзсіз туындайды. Біз Украинаны қиын жолда қолдап, сонымен бірге еуропалық перспектива ашуымыз керек. Көптеген сарапшылар Ресей мен ЕО арасындағы қарым-қатынас нашарлап бара жатқан уақытта Украинаның Еуропалық Одаққа кіру мүмкіндігі бар деп санайды. Павло Климкин Украина әлі күнге дейін Еуропалық Одаққа кірудің ешқандай критерийлеріне сай келмейтінін, өйткені онда демократия, құқықтық мемлекет және толыққанды нарықтық экономика жоқ екенін атап өтті. Оның айтуынша, 2005 жылдың басында Ющенконы өтініш бермеуге көндірген кезде алғашқы мүмкіндік жоғалған, ал 2014 жылы оны жүзеге асыру әлдеқайда қиын болды. 2021 жылғы 11 ақпанда Еуропалық Парламент Украинаның Еуропалық Одақпен Ассоциация келісімін жүзеге асырудағы табысы туралы баяндама жариялады. Құжатта Украинаның осы жолдағы негізгі жетістіктері, сондай-ақ елдегі реформалар үдерісіне кедергі келтіретін сәтсіздіктер мен сәттер де атап өтіледі. Жалпы, Еуропалық Одақ Украинаның мүше мемлекеттер қатарына кіру перспективалары туралы ресми түрде сөйлесуге әзір емес, бірақ Украинаның еуропалық перспективасы мойындалады. 2021 жылы Украина 2024 жылы Еуропалық Одаққа мүшелікке ресми түрде өтініш беруге дайындалды.