Кіріспе

Божидар Петранович (18 ақпан 1809 - 12 қыркүйек 1874) - серб жазушысы, ғалымы, журналисі, серб әдебиетінің жетекші тарихшыларының бірі және әлемдік әдебиеттің ерекше қолдаушысы. Кейбір басылымдарда ол Теодор (серб Božidar-ның грек нұсқасы) Петранович деп аталады. Ол Сербияның алғашқы библиографтарының бірі болып саналады.

Өмірбаян

Далмациядағы Шибеник қаласында туған Божидар Петранович жаңадан салынған Карловци митрополиясының Карловци гимназиясында білім алған алғашқы далмациялық сербтердің бірі болды. Ол Грацта Людевит Гажмен бірге білім алған. Божидар Петранович "Сербская далматинская газета" (Srbsko dalmatinski magazin) деп аталатын Задардағы алғашқы серб академиялық және ғылыми газетінің негізін қалаушы және баспашысы болды. 1838 жылы Петранович Далмация Корольдігінің халқының көпшілігі "серб аты" және "нағыз серб диалектісімен" сөйлейтінін мәлімдеді. Кейіннен ол Дубровниктің шығыс православиелік діни қызметкері Георгие Николаевичті "Магазин" журналының редакторы етіп алды, ал екеуі Людевит Гадж Вук Караджичтің тілдік реформаларын жариялады. Сондай-ақ, ол авторлар Николо Томмасео, Франческо Далл'Онгаро, журналист Пацифико Валусси (1813-1893), Иван Август Казначич (1817-1883), Медо Пучич және Стипан Ивичевич (1801-1871) жазушыларымен хат алмасты. 1848-1849 жылдар аралығында Петранович жақсы экономикалық болашақты қамтамасыз ету үшін Далмацияны теңіз мен ішкі жердің арасындағы сауда ошағына ауыстыру қажет деп мәлімдеді. Осы мақсатта Петранович Стипан Ивичевич пен Зора далматинская редакторы Анте Кузманичпен бірге далматин босниялық газетін құруға тырысты. Ивичевич сондай-ақ Габсбургтер билігін Далмациямен Мостар, Сараево және Белградты тікелей байланыстыратын темір жол желісін құруға көндіруге тырысты. Сондай-ақ, 1838 жылы ол Дубровниктің әдеби дәстүрін Сербия үшін талап етті, өйткені Дубровниктің (ежелгі Рагуза деп те аталады) авторлары "серб тілінде, бірақ латын әріптерімен жазды". (Кроаттар, әсіресе католик дінбасылары қарама-қарсы пікірде болды, сондықтан да дау осы күнге дейін жалғасуда). Осыған ұқсас теорияларды 20-ғасырдың басында Васо Глушак (18791955) және қазіргі заманғы тарихшы Драголюб Драгожлович өзінің 1987 жылғы кітабында ұсынған. Любомир Недич, Светозар Маркович, Богдан Попович, Павле Попович, Йован Скерлич, Слободан Йованович және Бранко Лазаревич оның ерекше көңіл күйіне бөленді. Петранович 1874 жылы 12 қыркүйекте Венецияда қайтыс болды.