Кіріспе

жоқ. Кофе - танымал сусын және маңызды тауар. Дамушы елдерде кофе өсірумен өмір сүретін миллиондаған шағын өндірушілер бар. Әлемде күніне 2,25 миллиардқа жуық кофе ішеді. Қауіпсіздік пен қауіпсіздікті сақтау үшін, біз барлық жағдайды жасап отырмыз. Әлемде 25 миллион шағын өндіруші бар, олар өмір сүру үшін кофеге тәуелді. Бразилияда әлемдегі кофедің үштен бір бөлігі өндіріледі, бес миллионнан астам адам үш миллиардтан астам кофе өсімдіктерін өсіруде және жинауда жұмыс істейді; бұл сол аймақтардағы қант шаңырағы немесе ірі қара сияқты баламалы дақылдарға қарағанда еңбекке толы дақыл, өйткені оның өсірілуі автоматтандырылмаған, ол жиі адамның назарын қажет етеді. Жасыл немесе қызыл емес кофе дәндері әлемдегі ең көп саудаланатын ауыл шаруашылығы тауарының бірі болып табылады; тауар көптеген биржаларда фьючерстік келісімшарттармен саудаланады, соның ішінде Нью-Йорк сауда кеңесі, Нью-Йорк тауар биржасы, Нью-Йорк континентаралық биржасы. Еуропадағы кофе саудасы мен өңдеудің маңызды орталықтары - Гамбург пен Триест.

Әлемдік өндіріс

Жасыл кофе өсірушілердің ондығы 2011 ((миллион тонна) 2.70 1.28 0.63 0.47 0.40 0.37 0.33 0.28 0.25 0.24 Дүниежүзілік жалпы 8.46Қөз: БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) Әлемде кем дегенде 20-25 миллион отбасы кофе өсірумен өмір сүреді. Орташа есеппен бес адамнан тұратын отбасы саны 100 миллионнан астам адам кофе өсірумен айналысады. 2018 жылы бүкіл әлем бойынша 10,3 миллион тонна жасыл кофе жиналды. 2016 жылы әлемдік кофе экспорты 19,4 миллиард долларды құрады. Қауіпсіздік пен қауіпсіздікті сақтау үшін, біз осы мәселені талқылап жатырмыз. Шығыс Тимор сияқты кейбір елдер үшін бұл экспорттық тауарлардың бірден-бір түрі. Кофе сатудың құнсыздығы айтарлықтай: мысалы, 1986 жылы 14 млрд АҚШ долларынан 2001-2002 дағдарыс жылдарында 4,9 млрд АҚШ долларына дейін төмендеді. Бұл "кофе дағдарысы" бірнеше жыл бойы жалғасып, бүкіл әлемдегі кофе өндірушілерге әсер етті. 2009 жылы Бразилия жасыл кофе өндіруде әлемдегі көшбасшы болды, содан кейін Вьетнам, Индонезия, Колумбия және Эфиопия. Арабика тұқымы Латын Америкасында, Шығыс Африкада, Арабияда немесе Азияда өсіріледі. Робуста тұқымы Африканың батыс және орталық бөлігінде, бүкіл оңтүстік-шығыс Азияда, сондай-ақ Бразилияда да өсіріледі. Әдетте, әртүрлі елдердің немесе аймақтардың бұршақтарын дәм, хош иісі, денесі, қышқылдық және пішіні (текстура) бойынша ажыратуға болады. Бұл дәмдік сипаттамалары тек кофе өсіретін аймаққа ғана емес, сонымен қатар генетикалық түрлерге (түрлерге) және өңдеуге байланысты. Түрлері, әдетте, өсірілетін аймағы бойынша белгілі, мысалы, колумбиялық, Ява және Кона.

Тұтыну

2000 жылы АҚШ-та кофе тұтынуы жан басына шаққанда 22,1 галлон (100,5 литр) болды. 150 миллионнан астам америкалықтар (қарыны 18 жастан асқандар) күнделікті кофе ішеді, ал кофе ішетіндердің 65 пайызы ыстық сусынды таңертең ішеді. 2008 жылы бұл ыстық сусындардың тұтынушылары арасында бірінші орынды иеленді, ыстық сусындар санатындағы сатудың 78 пайызынан астам.

Баға белгілеу

Лондондық кофе экспорттаушы елдердің тобы Халықаралық кофе ұйымының құрама индексіне сәйкес, халықаралық саудадағы кофе бағасының айлық орташа бағасы 1920 және 1980 жылдары 1000 АҚШ центінен жоғары болды, бірақ 1990 жылдардың соңында төмендеп, 2001 жылдың қыркүйегінде тек 417 АҚШ центіне дейін төмен болды және 2004 жылға дейін төмен болды. Бұл құлдыраудың себептері 1962-1989 жылдардағы Халықаралық кофе келісімінің құлдырауы болды, бұл суық соғыстың қысымымен, кофедің ең төменгі бағасы фунтына 1,20 АҚШ долларын құрады. Бразилиядағы кофе плантацияларының кеңейуі және 1994 жылы Вьетнамның нарыққа кіруі, АҚШ-тың оған қарсы сауда эмбаргосы алынып тасталғаннан кейін, өндірушілерге қосымша жеткізу қысымы туды. Нарық арзан вьетнамдық кофе жеткізушілерге сауда берді және Бразилия, Никарагуа және Эфиопия сияқты көптеген елдерде кофе дәндерінің тиімділігі төмен фермерлердің өз өнімдерімен өмір сүре алмайтындығына себеп болды, олардың бағасы көбінесе өндіріс шығындарынан төмен болды, бұл көптеген адамдарды кофе дәндерін өндіруден бас тартып, қалалардағы ыдырап қалған аудандарға көшуге мәжбүр етті. (мамыр, 2006 жыл). Жасыл кофе ингредиенттерінің құнының төмендеуі, соңғы тостағанның жалғыз шығын компоненті болмаса да, өзінің сусындарын бұрын-соңды болмаған жоғары бағамен сататын арнайы кафелердің танымалдылығының өсуімен бір уақытта болды. Американың арнайы кофе ассоциациясының мәліметінше, 2004 жылы АҚШ-тағы ересектердің 16 пайызы арнайы кофе ішетін; арнайы кофе сату орындарының саны, соның ішінде кофеханалар, киосктер, кофе арбалары мен шағын тоңазытқыштар 17 400-ге жетті және жалпы сату 2003 жылы 8,96 миллиард доллар болды. Алайда, арнайы кофе көбінесе тауар биржаларында сатып алынбайды. Мысалы, Starbucks өзінің барлық кофеін көп жылдық, жеке келісімшарттар арқылы сатып алады, олар көбінесе тауар бағасының екі есесін төлейді. Сонымен қатар, бөлшек саудада сатылатын кофе тауар ретінде саудаға шығарылатын дүңке саудадағы кофеден басқа экономикалық өнім екенін атап өту маңызды, өйткені ол әртүрлі түпкілікті өнімдерге кіріс болып табылады, сондықтан оның нарығына тұтыну үлгілері мен бағаларының өзгеруі әсер етеді. 2005 жылы кофе бағасы көтерілді (жоғарыда аталған ICO Composite Index айлық орташа бағасы 78,79 (қыркүйек) және 101,44 (наурыз) АҚШ центі фунтына). Бұл өсім Ресей мен Қытайдағы тұтынудың өсуіне, сондай-ақ алдыңғы рекордтық жылдарға қарағанда 10-20% төмен өнім жинауға байланысты болған. Көптеген кофе өсірушілер қазір өз өнімдерімен өмір сүре алады, бірақ барлық артық өнім оларға тимейді, өйткені мұнай бағасының өсуі кофе дәндерін тасымалдауды, пісіруді және қаптауды қымбаттайды. 2005 жылдан 2009 жылға дейін бағалар көтерілді, 2010 жылдың екінші жартысында кофе өндіруші елдерде жемістілік төмен болады деп қорқып, ICO индикатор бағасы 2011 жылдың наурызында 231 бағаға жетті.

Жіктеу

Кейбір экологиялық немесе еңбек стандарттары бойынша өндірілген кофеге белгі қою үшін бірқатар жіктелімдер қолданылады. Мысалы, "Қоштарға қолайлы" немесе "көлеңкеде өсірілген кофе" өсіру кезеңінің кейбір кезеңдерінде кофе өсімдіктерін қорғаныш үшін табиғи көлеңке (көктемдік ағаштар) пайдаланылатын аймақтарда өндіріледі. Әділ сауда кофеін кооперативтерге жататын шағын кофе өндірушілер өндіреді; осы кооперативтерге ең төменгі бағаны кепілдендіреді, бірақ тарихи төмен бағалармен, қазіргі әділ сауда минимумы бірнеше жыл бұрынғы нарықтық бағадан төмен. Fairtrade America қазіргі уақытта АҚШ-та әділ сауда кофе практикасын бақылайтын негізгі ұйым, ал Fairtrade Foundation Ұлыбританияда осылай істейді.

Кофе өндірісінің тауарлар тізбегі

Қазіргі уақытта кофе өндірісі тауар тізбегі бойынша өндірушілерді, экспорттаушыларды, импорттаушыларды, пісірушілерді және тұтынушыға дейін бөлшек сауда жасаушыларды қамтиды. Көбінесе кофе "койоттары" деп аталатын экспорттаушылар кофеді тікелей шағын фермерлерден сатып алады. Кофе Робуста фьючерстері ICE Лондон (Liffe) сауда-саттығында RC белгісімен сатылады, келісім-шартпен жеткізулер жыл сайын қаңтар, наурыз, мамыр, шілде, қыркүйек және қарашада болады.

Кофе мен қоршаған орта

Бастапқыда кофе өсіру ағаштардың көлеңкесінде жүргізілген, бұл көптеген жануарлар мен жәндіктерге табиғи тіршілік ортасын қамтамасыз етті, бұл табиғи орманның биологиялық әртүрлілігіне жуықтады. Бұл дәстүрлі фермерлер кофе массасының компостынан пайдаланып, химиялық заттар мен тыңайтқыштардан бас тартты. Олар, әдетте, банан мен жеміс ағаштарын кофе ағаштарына көлеңке ретінде өсірді, бұл қосымша табыс пен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Алайда, 1970 және 1980 жылдары, Жасыл революция кезінде АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі және басқа да топтар Латын Америкасындағы плантацияларға жалпы техникалық ауыл шаруашылығына көшуге көмектесу үшін сексен миллион доллар берді. Бұл плантациялар көлеңкеде өсіру әдістерін өнімділікті арттыру үшін күнөзекте өсіру әдістерімен алмастырды, бұл өз кезегінде орман мен биологиялық әртүрлілікті жойды. Күндізгі егіс ағаштарды кесуді, химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтерді көп мөлшерде қолдануды қамтиды. Көптеген заманауи кофе фермаларының әсері болып табылатын орманды жою, пестицидтермен ластану, тіршілік ортасын жою, топырақ пен судың бұзылуы сияқты экологиялық проблемалар кофе фермасындағы және айналадағы биологиялық әртүрлілікке зардап шегеді. Нәтижесінде көлеңкеге төзімді сорттарды өсірудің дәстүрлі және жаңа әдістеріне қайта оралды. Көлеңкелі жерде өсірілген кофе көбінесе күн сәулесінде өсірілген кәдімгі кофеге қарағанда экологиялық жағынан тұрақты альтернатива ретінде артықшылыққа ие болады.

COVID-19 әсері

COVID-19 пандемиясы кофе өнеркәсібінде сұраныс пен ұсыныс әсерін тигізді. Пандемияның саланы әсер етуіне біраз уақыт кетеді, өйткені әсер ету себебі мен оның әсерін өлшеу арасында кідіріс бар.

Жеткізу әсері

COVID-19 қоймалар мен порттар сияқты экспорттық инфрақұрылымға тікелей әсер етті. Бұл әсерлерге жеткізу тізбектеріндегі бұзылулар, жеткізілімдердегі кешіктірулер және транзакциялық шығындардың өсуі жатады. 2020 жылдың наурыз айындағы әлемдік кофе экспорты 2021 жылдың наурыз айындағыдан 3,7% төмен болды, бұл өте жоғары емес, COVID-19-ға да байланысты емес.

Сұраныс әсері

Кофе бағасы пандемияның алғашқы апталарында өсті, бұл үйден тыс тұтынудан үйде тұтынуға кеңінен ауысудың нәтижесінде болуы мүмкін. Алайда, кофеге деген сұраныс салыстырмалы түрде икемсіз болып қала береді (бұл дегеніміз, бағаның өзгеруі сұранысқа аз әсер етеді), сондықтан кофеге деген сұраныста әзірге аз өзгеріс байқалды.