Кіріспе

Малды кемемен, теміржолмен, автомобиль жолымен немесе әуемен тасымалдау Малды тасымалдау - малдың автомобиль, теміржол, кеме немесе әуе арқылы тасымалдануы. Малды сойылу, аукцион, асылдандыру, мал шоуы, родео, жәрмеңкелер және жайылым сияқты көптеген себептермен тасымалданады. Егер бұл қозғалыстар шекарадан өтіп, басқа елге өтіп кетсе, онда ол тірі экспорт деп аталады.

Тарих

Адамзат тарихының басым бөлігінде мал тасымалдаудың негізгі құралы - мал бағу болды. Бұл, әдетте, маусымдық жайылымдық қозғалысқа (жазғы жайылымға немесе қыстауға немесе баспанаға) немесе оларды нарыққа әкелуге, малмен айырбастау (фермерлер арасында) немесе оларды сату (мысалы, ірі қара малмен, немесе союға арналған бордақыланған / дайын мал ретінде) үшін себеп болды. Көлікпен жүретін жолдар әдетте бірнеше шақырымға дейін созылады, бірақ кейбір уақытта және жерлерде белгілі бір экономикалық жағдайларда олар кейде әлдеқайда ұзақ болуы мүмкін. Архипелагтарда қайықпен мал тасымалы ежелгі заманнан бері жүргізіліп келеді, бірақ мұндай тасымалдаудың ауқымы (ірі кемелермен тасымалдаудан айырмашылығы) шектеулі. XVII ғасырдан бастап ірі кемелермен жүзу малдың теңіз арқылы тасымалын жеңілдетіп, жылдамдатып, масштабтауға мүмкіндік берді. XIX ғасырдан бастап, су арналары мен темір жолдар мал тасымалын жеңіл, жылдам және масштабтауға мүмкіндік берді.

Ертедегі кеме қатынасы

Малды кемемен тасымалдау туралы алғашқы деректер 1607 жылы Джеймстаунда тұрып жатқан колониялықтарды тасымалдайтын "Сьюзан Констант" атты ағылшын кемесінде тіркелген. Уақыт өте келе, Жаңа дүние пайда болған сайын, Англиядан жеткізілім кемелері мал тасымалдауға кірісті. Плимут пен Филадельфияға таза тұқымды мал әкелінді. 1700 жылы ірі қара мал мен қаптамалы ет экспорттау Филадельфия портынан Вест-Индияға қарай тұрақты түрде жолға шықты. Теңіз тасымалы кезінде мал өлімі жиі 50% немесе одан да көп болады, бұл азықпен қамтамасыз етудің нашарлығына, көпшілікке және теңіздің бұзылғанына байланысты.

19 ғасыр

1848 жылы Чикагоның ет экспорты 10%-ға дейін өсті. Алғашқы рет 1867 жылы Чикагоға темір жол вагоны арқылы Kansas Pacific Railway арқылы тірі мал жеткізілді. Тексастан келген Лонгхорнның жиырмаға жуық вагоны Канзас-Тынық теңіз жолындағы Абилиндегі теміржолдан Чикагоның қорлар залына жол тартты. Бұл оқиға мал шаруашылығының бет-бейнесін өзгертті. Техас штатынан ірі қара мал ірі азық-түлік, өңдеу және буып-түю орындарына тасымалдауға теміржол алаңдарына жеткізілді. Малдың қашықтығын азайту және малдың қоректенуін қамтамасыз ету үшін жемді барынша көбейту үшін мал жолдары мұқият таңдалды. Ал ірі сауда орындарында мал жинап, айдап, ұстап тұру үшін қоқысшылар жалданатын. Каубойлар жол апатынан қаза тапқандардың саны 3 пайызды құрайды деп есептейді. Темір жолдар кеңейе бастаған сайын, процессорлар көбейіп, тоңазытқыш технологиясы дамыған сайын, тоңазытқыш вагондар 1867 жылы патенттелген. Малды айдау қажеттілігі 1889-шы жылы жойылып, мал айдау жолы жойылып кетті. Мұздатылған көліктің жақсаруы дайын ет нарығын тудырды. Ет өнімдерін тарату кеңінен таралды, сондықтан тірі малдарды теміржол арқылы тасымалдау қажеттілігі біртіндеп азайып, экономикалық тұрғыдан мүмкін емес болды.

20 ғасыр

ХХ ғасырдың басында темір жолдар ет нарығында басымдықты иеленді, ал жүк тасымалдау индустриясы әлі балалық шақта болды. ХХ ғасырдың ортасына қарай коммерциялық жүк көлігі үшін тоңазытқыш тіркеме жасалды, содан кейін өңделген ет тасымалдауды негізінен жүк көлігі индустриясы жүзеге асырды, ал моторлы жүк көлігі үшін мал тасымалдау тіркемелері жақсы дамыды. Темір жолдар бұзылып, ірі қара мен басқа да малдарды тасымалдау мен қабылдау үшін көптеген мүмкіндіктер ұсына алмады. Тірі малдарды жүк көлігімен тасымалдау әлдеқайда үнемді, адамгершілікке негізделген және ірі қараны аукционға, жемханаға және өңдеуге жіберудің көптеген мүмкіндіктерін ұсынды. Көлік тасымалдау индустриясы АҚШ-та өзара байланысты жол жүйесін құруға көмектесті. Көптеген елдерде кең таралған, қол жетімді, ыңғайлы мал тасымалының дамуы көптеген елдерде қоғамдық жолдарда кең таралған айдаудың аяқталуына әкелді, бұл 1910-1940 жылдар аралығында болған. Бұл оқиға сол елдердің қоғамдық жолдары жаяу жүргіншілерге арналған ортақ жолдан көлік құралдарына арналған жолға ауысқан кезде орын алды. Басқаша айтқанда, көлік кеңінен таралып, басымдыққа ие болғанға дейін мал "жолға жатпайды" деген ой болған жоқ. Көлікпен жүрудің маңызы әлі де көп елдерде және аймақтарда, бірақ қазіргі уақытта аз.

21 ғасыр

Бүгінде мал мен өңделген еттің көп бөлігін осы мақсатқа арналған арнайы тіркемелері бар жүк тасымалдаушы компаниялар тасымалдайды. Малдарды жер үстінде тасымалдау, мал бағу әлі күнге дейін алыс немесе жергілікті жерлерде қолданылады.

Құқықтық мәртебе

Жануарлардың әл-ауқатын сақтау мақсатында мал тасымалы малдың әл-ауқатын қамтамасыз етуге бағытталған заңнаманың нысанасы болды, бұл тасымалдаушыларға шектеулер немесе міндеттемелер енгізу арқылы немесе тасымалдаудың өзін шектеу арқылы жүзеге асырылады. Жануарларды қорғау ұйымдары тірі жануарларды экспорттауға толық тыйым салу туралы үгіт-насихат жүргізіп келеді. 2020 жылдың қыркүйегінде Нидерландтың ауыл шаруашылығы министрі Карола Шоутен ЕО ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы кеңесінен жануарлардың қамын жасау ережелерін өзгертуді және союға арналған мал тасымалын шектеуді сұрады; жануарларды тасымалдау жөніндегі ЕО арнайы комитеті қазан айында тыңдаулар бастады. Ұлыбританияның Қоршаған орта министрі Джордж Юстис 2020 жылдың 3 желтоқсанында Англия мен Уэльстен сою және семірту үшін тірі жануарларды экспорттауға тыйым салу жоспарларын жариялады.