Кіріспе

Accessio - бұл Римдік меншік құқығындағы мүлiктiң (аксессуарлық) басқа мүлiкке (төп мүлiкке) қосылған немесе қосылған мүлiкке ие болу туралы ұғым. Әдетте, негізгі тұлғаның иесі қандай болмасын, қосымшаның иесі де болады. Оның қолданылуы қазіргі уақытта бүкіл әлемдегі құқықтық жүйелерде Рим меншігі туралы заңды, негізінен азаматтық құқықтық жүйелерді қамтиды. Accessio мүлiктiң бастапқы сатып алуының өзіндік ерекше ережесі емес еді; керісінше, ол меншік құқығын анықтаудың өз ерекше нұсқаулары бар сатып алу тәсілдерінің негізі ретінде қызмет етті.

Рим құқығы

Акцессияның ең даусыз түрі нәрсе мен жердің бірігуінен туындайды; ал жер мен нәрсе арасындағы одақ аяқталған кезде, жер кімге тиесілі болса, сол нәрсеге тиесілі болады. Егер біреу біреудің меншігіндегі жерге құрылыс салса, онда ғимарат жердің иесіне тиесілі, егер ол жылжымалы сипаттағы ғимарат болмаса, мысалы, шатыр; өйткені заңның үстемдігі - бұл жердің жеке меншігі. Егер бір адамға тиесілі ағаш басқа біреудің жеріне отырғызылса, онда ол тамыр жайып алғаннан кейін жердің иесіне тиесілі болады. Бұл ереже тұқым мен өсімдіктерге де қолданылады. Егер біреу папирусқа (chartulae) немесе басқа біреудің пергаментінде (membranae) жазса, онда материал негізгі деп саналды және жазу қағаздың немесе пергаментінің иесіне тиесілі болды. Егер адам біреудің ағашқа сурет салған болса (табула) немесе қандай материал болмасын, сурет басты (табула пиктурае cedit) болып саналды. Жаңа мүлікті акцессио арқылы сатып алуды анықтайтын принцип - бұл аксессуар мен негізгі тұлғаның тығыз және ажырамас байланысы. Осыған сәйкес, кез-келген ақылға қонымды агенттің араласуынсыз таза кездейсоқтықпен аксессио болуы мүмкін. Егер бір жердің бір бөлігін өзен алып кетіп, басқа біреудің жеріне қосып жіберсе, онда ол жерді бекіткеннен кейін ғана, бірақ бұрын емес, содан кейін ғана, ол жерді бекіткен адамның меншігіне айналады. Бұл жағдайды су тасқыны жағдайымен шатастыруға болмайды. Акцессио арқылы мүлкін жоғалтқан адам, әдетте, жаңа мүлікті сатып алған адамнан оның жоғалғаны үшін өтемақы алуға құқылы. Ерекшелік - бұл сенімсіздік жағдайлары. Accesssio термині басқа заттардың өнімдері болып табылатын нәрселерге де қолданылады, олар жоғарыда аталған жағдайдағыдай сыртқы түрде қосылмайды. Мұндай кез келген аксессо негізгі заттың иесіне тиесілі; малдың, егіндіктің немесе ағаштың өнімі иесіне тиесілі. Кейбір жағдайларда біреудің бір нәрсенің өніміне (фруктусқа) құқығы болуы мүмкін, бірақ ол нәрсе басқа біреуге (юзуфруктусқа) тиесілі. accessiones термині басқалар үшін кепілдік бергендерге немесе fidejussores (confusio) ретінде байланысты адамдарға да қолданылған.

Қазіргі заманғы құқық

Accessio қазіргі уақытта өзектілігін жалғастырды, ішінара Рим құқығының қағидаларын Еуропа, Африка, Азия және Оңтүстік Америкадағы құқықтық жүйелер, негізінен азаматтық құқықтық жүйелер қабылдауымен байланысты.

Ішкі құқықтық жүйелер

Қазіргі заманғы әлемдегі құқықтық жүйелер әлі де accessio түрін қолданады. Әр құқықтық жүйені толық талқылау осы мақаланың аясынан тыс, бірақ нақты қараңыз: Оңтүстік Африканың меншік құқығы, азаматтық меншік құқығы, Шотландия құқығы. Қазіргі заманғы құқықтық жүйелер қосылуды сипаттағанда одан әрі жүреді, оның ішінде мүлік физикалық түрде ұлғайған барлық жағдайлар, бірақ Рим құқығының тұжырымдамасы тек қосымша және негізгі тұлғаның бірігуіне қатысты. Қазіргі заманғы мемлекеттерде аксесионың қазіргі қолданылуы туралы қосымша оқуды (Л. ван Влиет, "Жерге жылжымалы мүліктің қосылуы" (2002) 6 Эдин LR 67) табуға болады.