Кіріспе

Ирландияның тәуелсіздік соғысы кезінде ИРА-ның тұзаққа түскені, 1920 жыл

Өмірбаян

Көмекшілер британиялық армияның бұрынғы офицерлері арасынан шақырылды. 1920 жылы шілдеде құрылған бұл күшті британдық БАҚ-тар жоғары даярлықтан өткен элиталық күш ретінде таныстырды. Өздерінің әріптестерінің көпшілігі сияқты Килмайкл қаласында қатысқан көмекшілер Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері болды. Жардамшы және бұрын енгізілген Black and Tans Ирландияда азаматтық тұрғындарды қорқытып, ИРА әрекеттерінен кейін өз бетімен жазалау әрекеттеріне байланысты тез танымал болмады, соның ішінде бизнес пен үйлерді өртеп жіберу, ұрып-соғу және өлтіру. Килмихальдағы тұзақтан бір апта бұрын, Дублиндегі қанды жексенбіде британдық барлау қызметінің қызметкерлерін ИРА өлтіргеннен кейін, көмекшілер Дублиндегі Крок паркіндегі гэль футболы матчындағы ойыншылар мен көрермендерге оқ атып, он төрт азаматты (он үш көрермен мен бір ойыншы) өлтірді. Корктегі көмекші жасақ Макрум қаласында орналасқан, ал 1920 жылдың қарашасында олар жергілікті халықты ИРА-ны қолдаудан қорқыту үшін айналадағы ауылдарға, соның ішінде Данманвей, Коппен және Кастелтаун Киннейге шабуыл жасады. Олар 1920 жылы 17 қазанда Баллимакерада бір азамат Джеймс Леханды (Сеймус О Лиатан) атып өлтірді. Өзінің "Геррилья күндері Ирландияда" атты мемуарларында Том Барри Килмайклге дейін ИРА көмекшілерге бір рет атқан жоқ, бұл "бұрынғы кездегі бүкіл халықтың моральына және ИРА-ға өте ауыр әсер етті" деп атап өтті. Барридің бағалауы бойынша, Батыс Корк ИРА-ның тиімді болуы үшін көмекшілерге қарсы сәтті әрекет жасауы керек еді. 21 қарашада Барри 36 атқышының ұшқыштық колоннасын Клогхерде жинады. Колоннаның әр мылтығына 35 оқ, сондай-ақ бірнеше револьвер және екі Миллс бомбасы (қол гранаталары) болды. Барри ерікті Майкл Маккартимен бірге ат үстінде мүмкін болатын қоршау орындарын барлады және Макрумнан шыққан көмекшілердің күн сайын пайдаланған Килмихаел мен Глинн арасындағы Макрум мен Дунман жолындағы бір жолды таңдады. Ұшақ ұшыру колоннасы сол жаққа жаяу жүріп барып, 27 қараша күні түнде қоршау орнына жетті. ИРА еріктілері жолдың екі жағындағы төменгі тасты төбелерде орналасты. ИРА-ның көпшілік шабуылдау орындарынан айырмашылығы, егер олар қарсы соғыса, партизандар үшін ашық қашу жолы болмады.

Қаптау

28 қараша күні сағат 16:05 мен 16: 20-ға дейін қараңғы түскен кезде, тұзақ Макрум маңындағы Килмикхел епархиясының Шанакашель қалашығындағы Дус а'Баррайттағы жолда орын алды. Екі жүк көлігімен көмекшілердің көзге түсуінен бұрын, екі қарулы ИРА еріктілері Барридің жұмылдыру бұйрығына кешіктіріп жауап берді, атпен және қосалқы көлікпен аңдып тұрған позицияға кірді, британдық күштерді олардың артында қалқандай болды. Барри олардың көзін жасыруға тырысып, машинаны жолдың шетінен бір жолға бұрып, жолдан шығып кетеді. Бірінші көмекші жүк көлігін Бари жасырын командалық пункттің алдында (үш атқышымен) ашық тұрған жолда тоқтап, баяулатуға көндірді. Ол IRA еріктісі және тосқауылға қатысушы Пэдди О'Брайен берген IRA офицерінің киімімен болды. Британдықтар кейін Барридің британдық киім кигенін мәлімдеді. Бұл шатасу Барридің екі жүк көлігіндегі қарсыластарының жолдың солтүстік жағында, бірінші (10 атқыштар) және екінші (10 атқыштар) бөлімдер жасырынған екі бөлек ИРА тұтқынды позициясының жанында тоқтағанын қамтамасыз ету үшін амалының бір бөлігі болды. Жолдың қарама-қарсы (оңтүстік) жағында Үшінші секцияның жартысы (алты атқышы) жасырынған, олардың нұсқаулары жаудың сол жақтағы позицияларды алуына жол бермеу болды. Үшінші бөлімнің екінші жартысы (алты атқышы) үшінші көмекші жүк көлігі пайда болған жағдайда сақтандыру тобы ретінде тұрақтанған. Британдықтар кейіннен 100-ден астам ИРА жауынгерлері британдық киім-кешектер мен болат қалқан киіп отырғанын мәлімдеді. Барри, өзінен басқа, тұтқынға алынған топтың азаматтық киім кигенін, бірақ олар тұтқынға алынған британдық қару-жарақ пен жабдықты қолданғанын айтты. Тоғыз көмекші құралды қамтитын бірінші жүк көлігі жоспарланған қоршау орнына жақын жерде тоқтап қалуға жақындады. Сол сәтте Барри сыбызғы тартып, бірінші жүк көлігінің ашық кабинасына жарылған Миллс бомбасын лақтырады. Екі жолаушы да, жүргізуші мен Макрум көмекші командасының командирі, аудандық инспектор Фрэнсис Крейк, қаза тапты. Үшбұрыштың сыбысы атыс бастау үшін сигнал болды. Осыдан кейін тірі қалған көмекші жасақ пен ІРА 1-ші бөлімінің және Барридің үш адамнан тұратын командалық тобына қарсы қатал жекпе-жек болды. Барридің айтуынша, кейбір британдықтар қатал және қанды ұрыста мылтық ұңғылары мен штыктардың көмегімен қаза тапты. Бұл жақындау кезеңі салыстырмалы түрде тез аяқталды, тоғыз көмекші жасақ өліп немесе өліп қалды. Кейін британдықтар өлгендерді балтамен қиып тастады деп мәлімдеді, бірақ Барри мұны зұлымдықтың үгіт-насихаттары деп жоққа шығарды. Екінші көмекші жүк көлігі IRA 2-ші бөлімінің маңында орналасқан тоғыз көмекшіге бір мезгілде атыс басталды. Бұл жүк көлігінің жолаушылары бірінші жүк көлігіндегі көмекшілерге қарағанда артық жағдайға ие болды, олар аңдыған топтан алыстады. Олар жолға шығып, ИРА-мен атыс жасады, Майкл Маккарти қаза тапты. Бари содан кейін командалық пунктке осы топқа қарсы алғашқы жүк көлігіне шабуыл жасаған сарбаздарды алып келді. Барри аман қалған көмекшілердің берілуін және кейбіреулерінің мылтықтарын тастағанын хабарлады. Кейін олар үш ИРА адамы жасырынған жерден шығып, бірден бір ерікті Джим О'Салливанды өлтіріп, Пэт Дисиді өлтіріп жарақаттағанда, олар қайтадан револьверлермен атысты. Барри содан кейін: "Жұғыл атқылаңдар, мен айтқанша тоқтамаңдар!" - деп бұйырған. Барри өзінің адамдарына он метр (8 м) немесе одан аз қашықтықта атыс жүргізуді бұйырғаннан кейін, барлық көмекшілердің өліп қалғанын сенгенге дейін, көмекшілердің берілуіне қарсы әрекет жасағанын айтты. Барри екінші рет берілуге тырысқан көмекшілердің "соғыста алдаған сарбаздар өлуге лайық" екенін айтты. Барри бұл оқиғаны көмекшілердің "жалған берілуі" деп атады. Барридің 1949 жылғы баяндамасын басқа ИРА ардагерлерінің куәліктерімен салыстыруға болады. 1937 жылы Үшінші бөлімнің командирі Стивен О'Нилл көмекшілердің жалған берілуінің алғашқы қатысушы есебін жариялады, бірақ бұл нақты терминді қолданбады. О'Нил былай деп жазды: "Оңтүстікке қарай соғыс жүргізуші Том Барри бірінші [Қосалқы] жүк көлігін жойған бөлімнің үш мүшесімен бірге бізге көмекке келді, нәтижесінде шабуыл күшейді. Олар бас тартуға шақырылған кезде, олар өздерінің бас тарту ниеттерін білдірді, бірақ біз ОК-нің бұйрығына тоқтаған кезде, көмекші жасақ тағы да атуды бастады, екі жолдасымыздың өліміне әкеліп соқты, олар бас тартудың шынайы екеніне сенді. Біз жауды құрта алмай, шабуылға қайтадан белсене кірістік". Кейбір әскери та...

Салдары

Ұрын салғаннан кейін көп ұзамай Лондонның "Таймс" газеті бұл ұрысты "Қосалқы дивизияның қатыгез қырғыны" деп сипаттады. Бұл, британдық БАҚ-тағы басқа да хабарлармен бірге, "тағайындалған күштердің барлық мүшелеріне әсер етті"; британдықтардың қарусыздалған немесе беріліп кеткен көмекшілерді өлтіру туралы мәлімдемелері ИРА-ны "жұрттықтың жаңа деңгейіне түскен" деп суреттеді. Ұрын салғаннан кейін бір күн өткен соң, ИРА еріктілері Корк No. 1-бригада Джеймс және Фредерик Блеменс деген азаматтарды британдық тыңшылар деп ойлап, ұрлап өлтірді. Төрт күннен кейін, 2 желтоқсанда, 3 ерікті британдық дезертирмен байланысқаннан кейін Эссекс полкінің сарбаздары тосқауылға алып, өлтірді. Қаптау туралы және қанды жексенбі туралы хабарларға жауап ретінде 10 Даунинг-стритті ИРА шабуылдарынан қорғау үшін Лондонның Даунинг-стриттің екі шетінде де кедергілер орнатылды. Ирландияның бас хатшысы сэр Хамар Гринвуд британ парламентіне тұзақ туралы хабарлады; тарихшылар Джерри Уайт пен Брендан О'Шиа Гринвудтың айыптаулары лейбористік партия делегациясының Ирландияға барып, жалғасып жатқан қақтығыстың шынайылығын анықтауға кедергі келтірмегенін атап өтті. Қаза тапқан көмекшілердің денелері 2 желтоқсанда Корк арқылы салтанатты жерлеу рәсімінен кейін Англияға жіберілді, оған әскери және полиция ертіп жүрді және оған Британ армиясының, Рим-католик шіркеуінің және Корольдік ирланд полициясының көптеген беделді адамдары қатысты. Шеруден кейін көмекші дивизия Корк округі тұрғындарына қатысты қатыгездікті күшейтті, сондықтан "біреудің де олардың қорлауынан қауіпсіз емес". 10 желтоқсанда Корк, Керри, Лимерик және Типперри округтерінде жасалған тұзаққа жауап ретінде әскери жағдай жарияланды. Келесі күні ашуланған британдықтар Корк қаласының орталық бөлігін өртеп жіберді, бұл қаланың өрт сөндірушілерінің өрттерді біршама уақыт сөндіруіне кедергі болды. ИРА-ның екі ерікті қызметкері ұйықтап жатқанда атып өлтірілді, олардың өлтірушілері көмекшілер болуы мүмкін.

Дау

Британдық баспасөздің мәліметтері бойынша, келесі күні таңертең көмекшілердің құрбандарын тапқан іздеу тобы олардың көпшілігі "қаза тапқан" деп сенді. Жергілікті коронер доктор Джеремая Келлехер 1920 жылы 30 қарашада Макрумдағы әскери тергеу сотына мәйіттерді "сыртқа қарап тексеру" жүргізгенін айтты. Ол қайтыс болғандардың бірі Уильям Паллистер атты көмекші офицердің "өлгеннен кейін балтамен немесе басқа ауыр қарумен жасалған жарақаты" бар екенін анықтады. Ол үш адам қалың қашықтан оқпен жарақаттанғанын айтты. Кейіннен "қасап" деген термин әскери куәгер лейтенант Г. Г. Гэмпширден алынған, ол: "Менің әскери тәжірибемнен төрт адам бірден өлтірілді, ал қалғандары қасапқа түсті деп ойлаймын" деді. Килмайклдың шабуылындағы оқиғалар туралы басты басылған дерек - Том Барридің "Геррилья күндері Ирландияда", ол британдықтарды зұлымдықтың үгіт-насихаттары деп мазақ етті. Біріншісі қатысушысы Стивен О'Нилл (жоғарыда көрсетілген) 1937 жылы пайда болды (Rebel Cork's Fighting Story, 1947, 2009 жылы қайта жарияланды). Килмихалдағы жалған берілу оқиғасының алғашқы есебі 1921 жылы маусымда, жеті айдан кейін, Лионель Кертистің "Британ империясы" журналында пайда болды. Кертис Англия-Ирландия келісімін келіссөздер кезінде британ премьер-министрі Ллойд Джорджтың хатшысы болды. Екінші британдық есеп, бұрынғы көмекші командир Ф. П. Кройзердің "Айрландия мәңгілік" (1932) кітабында, сондай-ақ сол жалған берілу оқиғасының қысқаша есебін берді. Пиарас Биаслай 1926 жылы екі күнделікті газетте жарияланған "Майкл Коллинз және жаңа Ирландияның құрылуы" деген еңбегінде жалған берілуді атап өтті. Эрни О'Мэллидің 1936 жылы жарық көрген "Басқа бір адамның жарасы" атты мемуарларында да бұл оқиға туралы айтылған. Армиялық тарих бюросы 2021 жылы шығарған ИРА құрбаны Майкл Маккарти туралы 1924 жылы еркін мемлекет армиясының штабына жазған хатында жалған берілу туралы қазіргі заманғы түсінікті растады. "ИРА және оның жаулары" атты еңбегінде Ньюфаундленд тарихшысы профессор Питер Харт Том Барридің бас тарту туралы жалған есебіне қарсылық білдірді. Ол 1932 жылы Кройзердің алғашқы жарияланған есебі және Барридің өз мақсаттары үшін қолданған деп есептейтін қоспасы болды деп мәлімдеді. Харт 1932 жылы қарашада Барридің Ирландия баспасөзінде бас тарту туралы жалған әңгімесіз жазғаны Барридің кейінірек оқиғаны ойлап тапқанын көрсетті. Раян Хартпен келіспейді. Ол Барридің бас тарту туралы жалған баяндамасын редакциялап тастағанын және Барридің бұл туралы жазбаша түрде наразылық білдіргенін дәлелдеді. Харт тірі қалған көмекші офицерлер берілгеннен кейін өлтірілгенін мәлімдеді. Харттың мәлімдемесі туындаған пікірталастың нәтижесінде, тұзақ жиі осы мәлімдемелермен қатар қарастырылады. Харттың тұзақ ардагерлерімен анонимді сұхбаттар жүргізуі айрықша даулы болып саналды. Меда Райан 1988-1989 жылдары жеке өзі ИРА-ның екі ардагерімен, атқышы мен барлаушымен сұхбатқа қатысқан деген пікірін жоққа шығарды. Райанның айтуынша, сол кезде тұтқынға түскен Нед Янг деген бір ғана ардагер тірі екен. Янг 1989 жылы 13 қарашада 97 жасында қайтыс болды. Екінші соңғы тірі қалған ветеран, Джек О'Салливан 1986 жылы желтоқсанда қайтыс болды. Нед Янгтың ұлы Джон Янг 2007 жылы 1988 жылы Хартпен сұхбат беруге әкесінің қабілеті жоқ екенін мәлімдеді, өйткені Нед Янг 1986 жылдың соңында инсульт алды. Джон Янг 2007 жылдың желтоқсанында осыған байланысты антпен мәлімдеме жасады, 2008 жылы Харттың зерттеулерін сынға алған "Трублд Хистори" журналында жарияланды. Ол мұқабасында 1989 жылғы 18 қарашада "Нед Янгтың" өлімі туралы "Солтүстік Жұлдыз" хабарламасын қайта шығарды. 2011 жылы Михан соңғы тірі қалған Килмайкл ардагерлерінің өлімі туралы хабарлаған: 1983 жылғы 3 желтоқсандағы Оңтүстік Жұлдыздың сол жылғы Килмайкл Амбуш еске алуының есебі үш тірі қалған ардагерлерді атап өтті, Тим О'Коннелл, Джек О'Салливан және Нед Янг. Бұл оқиға кеңінен жарияланды 1983 жылдың 24 желтоқсанында "Southern Star" газетінде "Бейне, атақты Килмайкл Амбуштың үш тірі қалған мүшесінің бірі қайтыс болды. Ол лейтенант Тимоти О'Коннелл еді". Газетте, 1985 жылдың 7 желтоқсанындағы "Southern Star" газетінде жазылғандай, "екі аман қалған, Нед Янг пен Джек О'Салливан" туралы айтылды. Бір жылдан кейін 1986 жылдың 20 желтоқсанындағы басылымда "Килмайкл шабуылынан аман қалған соңғы екі адамның бірі - Джек О'Салливанның" өлімі туралы хабарланды. 1988 жылдың 26 қарашасында "Southern Star" газетінде "Том Барридің басшылығымен жақсы жұмыс істеген еріктілердің жалғыз аман қалған адамы, ат�...

Еске алу

1929 жылы Бери мен тұтқындауға қатысқан тағы бірнеше адам сол жерде тұтқынның құдайын атап, темір крест орнатты. 1966 жылы Пасхалық көтерілістің елу жылдығына орай еріктілердің есіне жол жиегінде ескерткіш орнату туралы шешім қабылданды. Монумент (фотосуретте) Корк қаласынан келген тас кесуші Терри Маккартимен жобаланған. Ескерткіш 10 шілдеде ашылды. Салтанатты рәсім кезінде ашылу салтанатында сөз сөйлеген Барри және басқа да тірі қалған еріктілер құрмет сақшыларымен жүріп өтті.

Танымал мәдениетте

Ирланд тілінде бір актілік пьеса, Gleann an Mhacalla (Эхо Глен) 1970 жылы, қоршаудың 50 жылдығына, атайр Падраг О'Аргайн жазған. Бұл оқиғаның басты оқиғасы - қаза тапқан үш еріктілердің ең кішісі, 16 жарым жасар Пэт Дизи. Кен Лоучтың 2006 жылғы "Желекті шайқаған жел" фильмінде ІРА-ның жаулап алу көрінісі бар, ол ішінара Килмайклдан шықты.

Жүз жылдық мерекелік деректі фильмдер

2020 жылдың соңында фильм түсірушілер Брендан Хейс пен Джерри О'Муллан Дэвид Салливан мен Берни О'Риганмен бірге "Балаларды ұмытпа" атты деректі фильмде жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Хейнс тәуелсіздік соғысындағы тағы бір көрнекті тұлға - Сэм Магуайр туралы еңбектер шығарған. Бұл деректі фильм 2021 жылдың 28 қарашасында көрсетілді. Онда тосқауылда соғысқан кейбір еріктілердің балалары, сондай-ақ Барридің өмірбаянының авторы Меда Райан және бұрынғы Fine Gael көшбасшысы Алан Дьюкс сұхбаттары бар. COVID-19 пандемиясы тұтқынды қоғамдық еске алуды болдырмағандықтан, Коппен археологиялық, тарихи және мәдени қоғамының жергілікті тарихшылары Килмихаел Бір ғасырдың тарихы атты деректі фильм шығарды.