Кіріспе

1915 жылғы бірінші дүниежүзілік соғыстың батыс майданындағы шабуылдар Гогенцоллерн редуктының іс-әрекеті 1915 жылдың 13-19 қазан аралығында бірінші дүниежүзілік соғыстың батыс майданында Ауши-ле-Майнс маңындағы Гогенцоллерн редуктында (Hohenzollernwerk) өтті. Лос шайқасынан кейін (1915 жылдың 25 қыркүйегі - 8 қазаны) 9-ші (Шотландия) дивизиясы бекіністі басып алды, содан кейін оны неміс қарсы шабуылға ұшыратты. 13 қазандағы британдық шабуыл сәтсіз аяқталып, 3643 адам қаза тапты, көбісі алғашқы бірнеше минутта. Ұлы соғыстың тарихында Джеймс Эдмондс былай деп жазды: "Тұрақты [13 - 14 қазанда] жалпы жағдайды ешқандай жақсартпады және жаяу әскердің пайдасыз қырылуынан басқа ештеңе әкелген жоқ".

Стратегиялық даму

1915 жылдың жазында неміс әскерлері алдыңғы траншеяларды, байланыс траншеяларын және Бас штаб бастығы генерал Эрих фон Фалькенхайн бұйырған бекіністі нығайтуды жалғастырды, ол 25 қаңтарда алдыңғы траншеяның артында қорғаныс желілерін салуды бұйырды. Тақ ханзадасы Руппрехт Алтыншы армияның қолбасшысы және кейбір Батыс майдан генералдары бұл саясатқа қарсы болды, бұл неміс әскерлерін соғысудың орнына шегінуге шақырды. Фестубер шайқасы тәжірибесінен кейін одақтас артиллерияның алдыңғы траншеяның үлкен енін жоюға қабілетті екендігі дәлелденді, қарсылық тасталды және жұмыс мүмкіндігінше тез жүргізілді. Мамыр айының басында Фалькенхайн, сондай-ақ, батыс майданның артында екінші қорғаныс позициясын құруды бұйырды, бұл шабуылдаушыны артиллерияны алға жылжыту үшін тоқтатуға мәжбүр етеді. Батыс майданда франко-британдықтардың санының басымдығын пайдалану жоспарлары, ал неміс армиясының үштен бірі Ресей майданында болды. Жоффре мен француздар 14 қыркүйекте Шантильиде өткен конференцияда келісті. Британдық жаңа армиялар келе бастады, мамыр мен маусымдағы шабуылдан кейін ауыр қару саны өсті және ресурстарды шабуыл нүктелерінде шоғырландыру арқылы немістерге қарағанда сан жағынан одан да үлкен басымдыққа ие болу мүмкін болды. Неміс қорғанысына бұрын-соңды болмаған алдын ала бомбалау мүмкін болады және одақтас жаяу әскерлерінің санының көп болуының шабуылдарын шешуші етеді. Шампан мен Артуадан Намурға қарай бір мезгілде шабуылдар жасалатын болады, негізгі шабуыл Шампанда жасалатын болады. Француздық 10-армияның май мен маусымда Вими жотасына жасаған шабуылы сәтсіз аяқталды, бұл неміс 6-армиясына француздар көп артиллерия мен жаяу әскер жиналған биік жерді бақылауға қалдырды. Артуада француздық Оныншы және британдық Бірінші армиялар Дуайға қарай, генерал Фоштың басшылығымен Арас пен Ла-Бассе каналы арасындағы 32 км қашықтықтағы фронтта франко-британдық шабуыл жасайтын болады деп келісілді. Британдық бірінші армия Грена мен Ла-Бассе каналы арасында 10 км-лік майданға шабуыл жасады. Кавалерия корпусы мен Үндістан кавалерия корпусы Германияның құлдырауынан пайда алуға дайын болуы керек еді. Франко-британдық әскерлер Турнай, Валенсиен және Ле Кеснойға қарай шабуыл жасайтын болды, ал франко-британдық әскерлердің қалған бөлігі неміс резервтерін бекіту үшін қосалқы шабуылдар жасайтын болды.

Тактикалық өзгерістер

Британдық дивизияларға қол жетімді далалық артиллерия 1 миль (2 км) алдыңғы жақты қамтыды, 19 ауыр қару қолдады, ал 10-армияның дивизиялық фронттары 1 км кеңдігімен 35 ауыр қарумен қамтылды. Британдықтардың қару-жарағы аз болғандықтан, оқ-дәрі де жетпей қалды. Шабуылдар 96 сағат бойы үздіксіз және әдепті бомбалаумен басталуы керек еді, онда қарсы батареяның атысы траншеяларды жою сияқты маңызды болды. 25 қыркүйекте Артуа мен Шампаньдегі жаяу әскердің шабуылдары бір мезгілде басталғанға дейін төрт сағат бойы қарқынды бомбалау жүргізілді. Жаяу әскер "қорылуға болмайтын жаппай" ретінде алға жылжуы керек еді, ал резервтер алдыңғы қатардағы әскерлермен бірге алға жылжу үшін терең орналастырылуы керек еді. Артуадағы бұрынғы шабуылдарға аймақтағы көптеген ауылдар мен өнеркәсіптік ғимараттар кедергі келтірді, оларды немістер оңай нығайтып, шабуылдарды кешіктіру үшін пайдалана алды. Франко-британдық ауыр артиллерияны неміс бекіністі үйлері мен ауылдарын жою үшін пайдалануға тиіс еді, олар далалық артиллерияға қарсы қорғаныш болды. Мұндай тактика неміс қорғанысының екі позициясын да бұзып, кавалерияға Бельгиядағы алыстағы мақсаттарға дейін алға қарай жүгіріп, үзілістерді кеңейтуге мүмкіндік береді деп күтілді. Егер шабуылдар сәтті болса, франко-британдық бельгиялық әскерлердің қалған бөлігі жалпы шабуылға қосылып, неміс әскерлерін ашық соғысқа мәжбүрлейді, онда одақтастардың сандық басымдығы басым болады.

Британдық шабуылға дайындық

9-ші (Шотландия) дивизиясының артиллериясы екі жылжымалы топқа және резервке бөлінді. Бір далалық артиллерия бригадасы екі жауынгерлік бригаданың әрқайсысын және екі гаубица бригадасын тау батареясымен қолдады, олар батареяның қарсы атысына қарсы және дивизиялық майданда мүмкіндікті нысанаға айналды. Корольдік инженерлердің үш бригадалық далалық роталары мен пионер батальоны резервке орналастырылды. Беувриде орманға жақын жерде екі 9,2 дюймдік гаубица қазылып, олардың оттарын жерде және әуеде бақылау үшін шаралар жасалды және редутқа қарай орыс саптары қазылды. Шабуылға дейінгі түнде саптар ашылып, ұштары қосылды, бұл редуттың бетінен қашықтаған траншеяға секіру болды.

Британдық шабуыл жоспары

Генерал-майор Джордж Тезигердің қолбасшылығындағы 9-дивизия 26-бригадамен және 28-бригадамен 7-дивизияның сол жақ флангі мен Вермель-Ла-Бассе темір жолының арасындағы майданға шабуыл жасап, неміс майданы мен траншеяларын қолға алуы керек еді. Бөлімшелік мақсаттар - Fosse 8 ғимараттары мен қоқыс тастауы және Hohenzollern Redoubt. Бұл 6 метр биіктігі бар, көрінісі керемет, жазық төбелі олжа үйіндісі болды және ол аймақтағы негізгі неміс бақылау бекеті болды. Тұтқындалған кезде "Дамп" британдықтарға Хейснес пен Сент-Элидің үстінен бақылау жасайтын болды. Оң жақтағы 26-бригада екі батальонмен бірінші шұғылда Хоэнцоллерн редуты мен 8-соқпаны басып алуы керек еді. Екі батальон содан кейін соғыс орнының оңтүстігіне шабуыл жасап, Хайснеске қарай алға жылжиды, ал алдыңғы батальондар соғыс орнын 28-бригада нығайта бастаған кезде, соған сәйкес қолдау көрсету үшін қайта ұйымдасты. Дивизия содан кейін редутты, Димп пен Фоссе 8 -ті басып алу керек еді, содан кейін Ленс-Ла-Бассе жолына дейін; жолға жеткеннен кейін дивизия Cité St. Elie мен Haisnes арасындағы неміс екінші позициясына дейін ілгерілеу керек еді. 27-бригада резервте, содан кейін Дуврден жоғары Дюле каналына (Canal de la Deûle) 7-дивизиямен оң жақ қанатында ілгерілеуі керек еді; XI корпус одан әрі ілгерілеуді жалғастыратын.

Германияның қорғаныс дайындықтары

Лоустың айналасында кен өндіру индустриясы дамыған кезде, Фосс деп аталатын бірнеше шұңқырлар мен Пуитс деп аталатын көмекші шахталар салынған; Fosse 8 de Béthune "Қалдық" деп аталатын олжа үйірінің солтүстік шетінен жақын болды. Крассьерлер екі жақта да бақылау бекеттері мен пулемет ұяларын қамтамасыз ету үшін туннельдер немесе ойықтар салынды. Құдықтың биіктігі 6 метр болатын, одан барлық жақтан тамаша көрініс болатын. 1915 жылдың мамыр мен маусым айларында франко-британдық шабуылдар болғаннан кейін жаңа бекіністер мүмкіндігінше тез салынып бітті. Дэмп пен Фоссе окоптарында бастапқы майдан сызығының алдындағы кішкене көтерілісте барлық қорғану үшін жаңа қорғаныс жұмысы құрылды және оны Хоэнцоллернверк деп атады. Редуттың беткі жағы ұзын және қисық, оңтүстікке қарай "Биг Вилли" траншеясымен және солтүстікке қарай "Литтл Вилли" траншеясымен қосылатын кеңейтулері бар. Британдық жоспаршылар Хогенцоллерн редукты бүкіл майдандағы ең мықты қорғаныс деп бағалады. 8-фосс аймағында неміс 117-дивизиясы шілдеде май мен маусымда Вими қырқасында шайқасқаннан кейін, тағы да қорғанулар салды; Рубедегі қайта ұйымдастыру кезеңі аяқталғаннан кейін, дивизия 9 шілдеде желіге оралды.

Бірінші армия

25 қыркүйекте 26-бригаданың екі жетекші батальоны таңғы сағат 6:30-да газды шығарудың астына, Стокс минометтері мен фосфор гранаталарынан түтін снарядтарының шабуылға ұшыраған, олар қалың сары экранды құрады. Газ ешкімнің жеріне дейін ұшып жетпеді, көптеген британдық сарбаздар уланды. Газ бен түтін ұзақ уақыт бойы созылып, алғашқы жаяу әскерлер соғыс артында жиналып, британдық артиллерия неміс жауынгерлерінің алдыңғы траншеяларын көтере бастағанда, алға шығуға дайын болды. Оң қол батальоны экран арқылы, неміс кіші қарулы атысына қарай алға жылды, сымның жақсы кесілгенін тапты, бірақ тез арада неміс окоптарына кірді, гарнизоннан аз ұйымдасқан қарсылық тапты. Батальон байланыс траншеялары, Солтүстік және Оңтүстік траншеялар бойынша бомбаға тоқылды, Fosse Trench-ке таңғы сағат 7:00-де жету үшін, қосымша бірнеше адам қаза тапты. Әскерлер 8-ші шұңқырға, жақын маңдағы коттедждерге және "Дампқа" қарай жалғасты, ал неміс әскерлері Аушиге қарай шегініп кетті. Таңертеңгі сағат 7:30-да британдықтар Үш Кабаретке жетіп, шұңқырдың шығысындағы Коронс траншеясын басып алды. Сол жақ батальон газ бен түтінді он минут күтіп, Литтл Вилли траншеясындағы мақсатына қарай жылжиды, бірақ 6:40-да оны басып өтті. Британдықтар экраннан шыққан кезде олар Мадагаскар ("Mad") нүктесінен сол жаққа қарай отпен шабуылға түсті, бұл жаяу әскердің бірінші желілеріне көптеген шығын әкелді. Алға қарай жылдамдық артты, кішкентай Вилли кірді, сым жақсы кесілді. Немістер Мад-Пойнттен атуды бастаған, сол жақтағы 28-бригадаға нысананы өзгертуге мәжбүр болды, ол тікелей нүктеге шабуыл жасады, бұл батальонға 7: 10-да Фоссе траншеясына жетуге жеткілікті уақыт берді. Оң қол батальон алдындағы шахташылар коттедждерін басып алды және 7:45-те батальон Үш кабарет пен Пекиннің солтүстігіндегі Коронға жетті. Бұл батальон көптеген зардап шекті, оны нығайтуға қолдаушы батальон алға жылжыды, содан кейін ол Мад Пойнттан автоматтандырылған оқпен ұсталды және көптеген зардап шекті. Мақсаттағы батальондарға 8 -ші шұңқырды жабу үшін Коронс траншеясын қазып, нығайту бұйырылды, өйткені солтүстікке қарай 2-ші дивизия Ауши ауылынан кері қайтарылды. Ал, екінші жоспар бойынша, 8-ші қақпадан Хайснес ауылына қарай солтүстік-шығысқа қарай қорғаныс флангі құрылды. Хейснеске қарай одан әрі ілгерілеу мүмкін болмады, өйткені 28-бригада Мадагаскар ("Mad") траншеясының алдында тоқтатылды және Fosse 8 айналасындағы аймақ солтүстіктен немесе солтүстік-шығыстан қарсы шабуылға дайын болу үшін біріктірілді. Коронс траншеясын нығайтуды немістер қиындатты, олар кері шегінгенде шлюз ашып, траншеяны тізе тереңдігіне дейін су басқан. Жаяу әскер мен далалық рота су деңгейінен жоғары саты қазып, жақын маңдағы байланыс траншеяларындағы неміс әскерлері автомат және мылтық оғымен көптеген зардап шекті. Неміс артиллериясы аймаққа Хайснес маңынан от атып, британдық 9,2 дюймдік гаубицалар, бақылаушылар оларды әрекетсіз қалдырды. Сағат 10:30-да қоқыс тастау, шұңқыр және Коронс Де Пекинде консолидация аяқталды. Бригаданың штаб-пәтеріне телефон желісі орнатылды, бірақ ол жиі өшіріліп, күніне үш хабар ғана берілді. Қамқорлық пунктінен бастап ауыр артиллерияға дейінгі желі күні бойы ашық болды. Төрт ұзындығы 2,75 дюймдік тау пулеметі Анекиннен 9:15 -те алға жылжытылды және 10:30 -да Ауши немесе Хейснен неміс алға жылжуын тоқтатуға дайын болды; көп ұзамай далалық артиллерия батареясы келді. 28-ші дивизия (генерал-майор Эдвард Булфин) неміс қарсы шабуылдарына қарсы сызықтың бір бөлігін ұстауға жіберілді және оның ер адамдарының төрттен бірі келесі аптада қаза тапты. Бұлфин кейіннен бұл қажырлы күресті "қасірет" деп сипаттады. Неміс 14-ші дивизиясын II Бавария корпусының соңғы екі батальоны нығайтты, олар Композитті Бавария полкі (Staubwasser) деп аталды. Күндіз оларға 40-шы дивизияның I батальоны, 104 - Саксондық жаяу әскер полкі қосылды.

Германияның 6-армиясы

29 қыркүйектегі неміс шабуылы қол гранаталарының жетіспеушілігіне байланысты сәтсіз аяқталды, содан кейін олар өз әскерлерін қайта ұйымдастырды. Осы уақытқа дейін Луас майданының қалған бөлігінде болған үлкен шайқастар аяқталды. 3 қазанда олар мыңдаған адамның өмірін құрбан етіп, бастапқы позицияларына қайта оралды. 8 қазанда гвардиялық дивизия 123-ші және 117-ші дивизиялардың және 7-ші дивизияның сол жақ флангідегі неміс шабуылын қайтара алды. Неміс артиллериясының дайындығы тұманға байланысты дұрыс болмады және неміс жаяу әскері кесілмеген сыммен және 70-ші төбенің солтүстігіндегі француз әскерлерінің көмегімен британдық қорғаныстың сақтандырылуымен тоқтатылды, неміс шабуылшылары 3000 адамнан зардап шекті. 13 қазанда 46-шы (North Midland) дивизиясы (TF) газды шығарып жібергеннен кейін шабуыл жасады. Дивизия 8 қазанда екі неміс дивизиясына ұқсас тағдырға ұшырады, 3,643 адамнан айырылды, көбінесе алғашқы он минутта. Газ бұлттары қатты жел мен күн сәулесінің әсерінен аз әсер етті, ал оқ-дәрілердің жетіспеушілігіне байланысты артиллерияның қолдауы аз болды.

Талдау

Соғыстың ресми тарихында "13-14 қазандағы ұрыстар жалпы жағдайды ешқандай жақсартпады және жаяу әскердің пайдасыз қырылуынан басқа ештеңе әкелген жоқ" деп айтылған. Генерал сэр Дуглас Хейг 7 қарашада тағы бір шабуыл жасау мүмкін деп ойлады, бірақ қалың жаңбыр мен қазанның екінші жартысында неміс бомбалауы оны бұл әрекеттен бас тартуға көндірді.

Шығындар

9-шы дивизия 6,058 адамнан, ал 46-шы (Солтүстік Мидленд) дивизиясы 3,763 адамнан зардап шекті. Лос шайқасында гвардиялық дивизияның 2115 құрбаны болды. 8 қазанда неміс 123-ші және 117-ші дивизиялары 3000 адамнан зардап шекті. Лос шайқасында 117-дивизия 6572 адамнан зардап шекті.

Кейінгі операциялар

Қыс айларында 170-ші туннель компаниясы RE 1915 жылдың қыркүйегінен бері бірнеше рет иелігін ауыстырған Хогенцоллерн редубты аймағында неміс желілерінің астында бірнеше галерея қазып алды. 1916 жылдың наурыз айында немістер британдықтардың позициясын Fosse 8 деп аталатын шлак үйіндісінен және бұрынғы кен өндіру операцияларында ешкімнің жері кратерлік алаңға айналғаннан кейін кедергісіз көре алды. Британдық майдан шебінде әскерилердің санының азаюы үшін, мина жарылыстарына бейім және жер кез келген сәтте жарылуы мүмкін екенін білу үшін, аванпосттар ұсталды. 12-ші (Шығыс) дивизия шабуыл жасау үшін таңдалды, ол кратерлік алаңды басып алуды, кратерлік еріндерден неміс қорғанысынан 8-ші шұңқырға дейін бақылау жасауды және неміс миналық шабуылдарының қауіпін жоюды көздеді. 2 наурызда ағылшындықтар жасаған төрт мина жарылды, содан кейін екі батальон жаяу әскер жаңа кратерлерді, бірнеше неміс басып алған кратерлерді, ағылшындықтарға беймәлім болған үшбұрыш кратерін басып алды. Неміс кен галереясының негізгі кіреберісі кратерде табылды және 170-тұңғыма компаниясы кіреберіс жолын бұзу үшін ешкімнің жерін кесіп өтті. Неміс қарсы шабуылдары үшбұрышты кратерді қайтарып алуға бағытталған, ол 4 наурызда қайтадан қолға алынды. Немістер галереяның кіреберісін қайтарып алуы 6 наурызда Үшбұрыш кратерына шабуыл жасаған, бірақ кері қайтарылған британдықтардың ұстанымдарына қауіп төндірді. Британдық туннельдер британдық туннельден неміс галереясына кірді және 12 наурызда жүйені бұза алды, бұл неміс минасының тағы бір шабуылының қауіпін жойды. Крейтерлер айналасындағы шабуылдар азайды және немістер жаңа позициялар нығайтуға көңіл бөледі деп ойланды. 18 наурызда немістер ағылшындықтарды сырғаның үстіндегі саз қабаттан тыныш қазылған бес минамен таң қалдырды. Неміс шабуылы 2 наурыздағы британдық шабуылмен теңдей сәттілікке қол жеткізді және жергілікті қарсы шабуылдар кейбір кратерлерді қайтарып алмастан бұрын, британдықтарды бастапқы майдан шебіне қайтаруға мәжбүр етті. 19 наурыздан кейін ұрыстар тоқтаған кезде екі жақ та кратерлердің жақындарын басып алды. Бригад генерал Катор, 37-бригаданың командирі, кратерлерді басып алу әрекеттерін тоқтатуды және жақын жақтарды ұстауды ұсынды, өйткені олар гаубица мен миномет отына қарсы өлім тұзақтары болды және кратер жақтан күтілетін байқау оның бүктелген пішінімен және жарылыстардан пайда болған үлкен сазды шүберектермен кедергі келтірді.