Кіріспе
Трансднестровьедегі адам құқықтары мәселесі бірнеше үкіметтер мен халықаралық ұйымдар тарапынан сынға алынды. Молдова Республикасы, басқа мемлекеттер мен үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) Трансднестровья үкіметі авторитарлық деп мәлімдейді және еріксіз тұтқындау мен азаптау туралы деректерге ие. Адам құқықтары туралы өздерінің пікірін түзетіп, оны Еуропалық стандарттарға сәйкес келтіру мақсатымен 2006 жылы Приднестровьеде омбудсмен кеңсесі құрылды. АҚШ-та орналасқан Freedom House жариялаған 2007 жылғы "Әлемдегі еркіндік" баяндамасында Трансднестровье саяси құқықтар мен азаматтық бостандықтар жағынан бірдей нашар көрсеткішті "еркін емес" аумақ ретінде сипатталған.
Румын тіліндегі мектептердің жағдайы
Трансднестровск жергілікті билігі молдавандықтар үшін мемлекеттік білім берудің өз ана тілінде советтік молдаван кирилицасын қолдану керектігін талап етеді және молдаван тілі үшін латын қарпін пайдалануды тек алты мектепте шектеді. Латын қарпімен молдаван тілін оқытатын алты мектептің төртеуін билік өкілдері жабып тастады. Кейіннен Еуропалық Одақтың қысымымен мектептер қайта ашылды, бірақ жеке мекемелер ретінде. 2010 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 100 астам жергілікті тұрғындардың жеке өмірін қорғау, білім алу және кемсітушілікке жол бермеу құқығын бұзуға байланысты Трансднестровьедегі үш молдаван мектебін (Тигина, Рибница және Григориополь) жабу туралы өтінішін ішінара қабылдауға болады деп таныды. ЕҚЫҰ-ның Молдовадағы миссиясы Трансднестровьедегі Рибница қаласындағы жергілікті билікті қаладағы молдавандық латын қарпі мектебінің тәркіленген ғимаратын қайтаруға шақырды. 2004 жылы аяқталмаған ғимарат аяқталуға жақын еді, бірақ сол жылы мектеп дағдарысы кезінде Трансднестровья оны өз бақылауына алды.
Ilie Ilașcu тобы
Ең танымал істердің бірі 1993 жылы екі транснестриялық лауазымды адамды өлтіргені үшін сотталған Илье Илашкуға қатысты. Оны бастапқыда Трансднестровск Жоғарғы соты өлім жазасына кесіп отырды. Бұл жаза өмір бойы түрмеде қалуға ауыстырылды. Тағы үш серіктес 12 жылдан 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына кесіліп, олардың мүлкі тәркіленді. Илашку 2001 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың (АҚЕҚ) шешімімен босатылды, ал қалған үшеуі 2004 және 2007 жылдары жазаларын өтегеннен кейін босатылды. Ilaşcu және басқалар Молдова мен Ресейге қарсы іс бойынша (2004) Еуропалық адам құқықтары жөніндегі сот олардың қамауға алынуы ерікті деп тапты және үкімді танымады. Сондай-ақ ол Молдова мен Ресейден Іле Илашку тобының басқа мүшелері Андрей Иванцок пен Тюдор Петров Попаны босатуды талап етті, олар сол кезде әлі де Приднестровьеде тұтқында болды. ЕҚҚҰ билік өкілдері топтың төрт мүшесінің бостандығы мен қауіпсіздігі құқығын бұзған және Илье Илашкуға жасалған іс-әрекет азаптау деп танылған. Сот сонымен қатар Молдова мен Ресейге - Трансднестровьяны қолдайтын Ресейге - төрт адамға бас бостандығынан айырылғандары үшін және қамауда болған кезде оларға жасалған жамандық үшін 750 000 евро (1 000 000 АҚШ доллары) өтемақы төлеуді бұйырды.
Діни топтар
Кейбір ұйымдар жиналыс немесе қауымдастық құру еркіндігі толық құрметтелмейді және баптистер, методистер және Тірі Құдайдың шіркеуінің тіркелуін жоққа шығару арқылы діни еркіндік шектеледі деп мәлімдейді. Трансднестровск билігі Ехоба куәгерлерін патриотизмге қарсы және батыстың ықпалын таратып жатыр деп айыптап, Ехоба куәгерлері туралы жағымсыз және жамандау мәліметтерді қамтитын мектеп оқу құралдарын жасады. 2007 жылы АҚШ-та орналасқан христиандық телеарналар желісі Трансднестровский КГБ-ның протестанттарды қудалауын айыптап шықты.
Әскери зиратты арамдаған
Молдова мен Румыния баспасөзінің мәліметінше, 2007 жылдың ақпан айында Трансднестровье билігі Тигинадағы Драгалина зиратын (Осы зиратта екінші дүниежүзілік соғыстағы көптеген сарбаздардың қабірлері бар) "жойып, арамдады", осылайша 4-ші Женева конвенциясының 34 және 130-баптарын бұзды. Трансднестровск билігі мәйіттерді қазбаған жоқ, бірақ айқыштарды алып тастады және бульдозерлермен жерді тегістеді. Deutsche Welle румындық басылымының хабарлауынша, Трансднестровск билігі кресттерді жарылтып, асфальтпен араластырып, қаланың жолдарын жөндеуге кірісетінін мәлімдеді. PMR News-тің хабарлауынша, Трансднестровье билігі жерленген жауынгерлерді қала сыртында қайта жерлеуді жоспарлап отыр және билік осы жерленген жауынгерлердің жеке басын жоғалтпау үшін шаралар қабылдады. Мұндай шаралар әлі күнге дейін қабылданбады және жергілікті тұрғындар сүйектерді бульдозерлермен жылжытқан деп хабарлады. "Құрметке арналған ескерткіштер мен монументтер жас ұрпақтың білім алуында маңызды рөл атқарады". Зират 1812 жылы 1709 жылы Тигина бекінісі маңында қаза тапқан швед және орыс сарбаздарының қабірлері көшірілген кезде құрылған. XIX ғасырда Дон казактарының бірнеше басшылары, жергілікті бояры мен қалалық кеңес мүшелері зиратта жерленген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде румындықтар (көпшілігі), неміс және совет сарбаздары, сондай-ақ совет тұтқындары осында жерленген. Кеңес қабірлері зираттың Борисовское деп аталатын бір бөлігінде орналасқан, ал 333 румын қабірлері қазір жойылған Драгалина деп аталатын бөлімде орналасқан. Бұл зиратта 319 румындық және 14 белгісіз сарбаз, сондай-ақ 13 совет тұтқыны жерленген.
2007-2010 жылдар
2007 жылдың наурыз айында Трансднестровье режиміне қарсы бірнеше адам Тирасполь режимі саясатына қарсы наразылық митингіге шақыру үшін тұтқындалды. 2007 жылдың 19 наурызында Трансднестровск билігі Молдованың Адам құқықтары жөніндегі Хельсинки комитетінің басшысы Штефан Уриту мен оның екі көмекшісін де тұтқындады. Молдовада тіркелген көліктері бар Трансднестровск тұрғындарының көліктері Трансднестровск билігімен тәркіленді. 2007 жылдың 3 маусымында Молдовада өткен муниципалдық сайлау кезінде Приднестровье билігі Чишинев әкімшілік бақылауындағы қауіпсіздік аймағындағы Коржова ауылының тұрғындарына сайлауға қатысуға кедергі жасады. Жергілікті кеңес мүшесі Юри Котофана тұтқындалып, қатты ұрып-соғылып, ауруханаға жатқызылды. Коржованың мэрі Валерий Митюльге өлім-жітім туралы қауіп төндірілді. Сонымен қатар, Коржованың мэрлік лауазымына үміткер Валентин Беслиг те тұтқындалды. 2010 жылдың сәуірінде журналист Эрнест Варданеа Молдованың пайдасына тыңшылық жасады деп айыпталып, тұтқындалды. Осыған ұқсас жағдай 2010 жылы 19 наурызда Молдоваға қарсы бас көтеру және елге тыңшылық жасағаны үшін тұтқындалған Бендердегі Илье Казакудың жағдайы болды. Илье Казачудың ата-анасы ол туралы жаңалық ала алмағандықтан, олар 2010 жылдың маусым айында Кишиневтегі Ресей елшілігінің алдында аштық жариялады. 2011 жылдың 31 қазанында Илье Казачу президент Смирновтың кешірімімен босатылды. 2010 жылы 18 маусымда молдавандық адам құқықтары жөніндегі Promo Lex ұйымы Трансднестровье билігін Бендерден келген Елена Добровицкаяны ұстауда айыптап, оның анасы Бендер билігінің өтініші бойынша өзін таныстырудың орнына Чишиневтегі ауруханаға барған деп айыптады. Молдованың бұқаралық ақпарат құралдары бұл жағдайды Илье Казачу ісімен байланыстыруға тырысты. 2010 жылдың 2 шілдесінде Трансднестровье Ішкі істер министрлігі Елена Добровицая 72 сағат бойы уақытша қамауда ұсталды деп жариялады, өйткені оның пәтерінде жүргізілген іздестіру кезінде 40 мың рубль табылды, ол, мүмкін, оның анамның, алдамшылық пен ұрлық жасады деп айыпталған. Ішкі істер министрлігінің хабарлауынша, Елена 72 сағат қамауда болғаннан кейін босатылды.
They were later released. Transnistrian residents with automobiles registered in Moldova have seen their cars confiscated by Transnistrian authorities. During the Moldovan municipal elections on June 3, 2007, the Transnistrian authorities prevented the inhabitants of Corjova, a village in the security zone under the administrative control of Chişinău, from participating in the elections. A local councillor, Iurie Cotofana, was arrested and beaten badly enough to require hospitalization. Corjova's mayor, Valeriu Miţul, who was up for re election received death threats. Valentin Besleag, a candidate for Corjova's mayoral office was also arrested. In April 2010 the journalist Ernest Vardanean was arrested, being accused of espionage in favour of Moldova. A similar case was that of Ilie Cazacu from Bender, arrested on 19 March 2010 for high treason and espionage in favour of Moldova. As the parents of Ilie Cazacu did not receive news about him, they started in June 2010 a hunger strike in front of the Russian Embassy in Chişinău. On 31 October 2011 Ilie Cazacu was pardoned by President Smirnov and released. On 18 June 2010 Moldovan human rights organization Promo Lex accused authorities of Transnistria in detaining Elena Dobroviţcaia from Bender, who was arrested allegedly because her mother went to a hospital in Chişinău instead of presenting herself at the request of the authorities from Bender. Attempts were made by Moldova's mass media to connect this situation with case of Ilie Cazacu. On 2 July 2010 Ministry of Interior of Transnistria published refutation, stating that Elena Dobroviţcaia was detained in temporary detention facility for 72 hours because during search at her flat 40 thousands rubles were found, probably belonging to her mother who was accused in fraud and theft. According to Ministry of Interior Elena was released after 72 hours of detainment.
Адам құқықтары бұзылған жағдайда талап қоюға шектеу
Трансднестровск қылмыстық кодексінде Ресей Федерациясының Тыныштық сақтау миссиясының "жақсы рөлін" жоққа шығаруды 278 бап бойынша қылмыстық жазаға тартады 3 қоғамдық іс-әрекеттерді, мәлімдемелер немесе БАҚ, ақпарат, телекоммуникация желілерін пайдалану арқылы 500 1000 рубль айыппұл салу немесе үш жылға дейінгі бас бостандығынан айыру. Сонымен қатар, экстремистік ұйымдарға қатысты пропаганданы жариялау немесе экстремистік ұйымдарға қатысты символиканы көпшілік алдында көрсету 278-баптың 4-тармағы бойынша жазаланады. Осыған байланысты 280-баптың 1-тармағына сәйкес "шетелдік мемлекеттердің құқық қорғау органдарына жалған өтініш беру" де тыйым салынған. Бұл теориялық тұрғыдан адамның халықаралық органдарға шағымдану мүмкіндігін шектейді. Бұл үшін 2500 3500 рубль немесе 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы және Трансднестровья үкіметінде лауазым иелену немесе оған қатысуға тыйым салу.