Молдова тілінің атауын өзгерту тарихы

Кіріспе

Молдовадағы румын тілінің ескі атауы

Молдова (латын әліпбиі: limba moldovenească; Молдованың кириллицалық әліпбиі: лимба молдовеняскэ), сондай-ақ Молдавия деп те аталады, Молдавиядағы румын тілінің екі жергілікті атауының бірі. 1994 жылы қабылданған Конституцияның 13-бабында молдаван тілі Молдавияның ресми тілі деп жарияланды, ал 1991 жылғы Молдавияның Тәуелсіздік Декларациясында румын тілі атауы қолданылды. 2003 жылы Молдавия Парламенті молдаван және румын тілдерін бір тілдің глотонимдері ретінде анықтайтын заң қабылдады. 2013 жылы Молдавияның Конституциялық соты Конституцияның 13-бабы Тәуелсіздік Декларациясымен жойылды деп түсіндірді, осылайша румын тіліне ресми мәртебе берілді. Өзін-өзі жариялаған Транснистрия аймағы молдаван тілін ресми тіл ретінде орыс және украин тілдерімен бірге тануды жалғастыруда. Украина да молдаван және румын тілдерін ажыратуды жалғастыруда, бір ауыл өз тілін румын, ал екіншісі молдаван деп жариялады, бірақ украин шенеуніктері молдаван тілінің заңдық статусын жою ниетін білдірді. 2023 жылдың 16 наурызында Молдавия Парламенті барлық заңнамалық мәтіндерде және Конституцияда ұлттық тілді румын тілі деп атау туралы заңды бекітті. 22 наурызда Молдавия президенті Майя Санду заңды жариялады. Молдаван халқының тілі ғасырлар бойы екі атаумен де айқышталды, бірақ Кеңес Одағы кезінде молдаван, немесе сол кездегі молдаван тілі ғана ресми мойындалды. Кеңес саясаты алғаш рет тарихта молдаван мен румынның арасындағы айырмашылықты олардың, дегенде, әртүрлі тарихына сүйеніп көрсетті. Оның қаулысында молдаван тілі роман тілінен ерекше тіл деп жарияланды. Жоғары білімі бар молдаванның көпшілігі, сондай-ақ астанасы Кишинев тұрғындарының көпшілігі өз тілдерін румын тілі деп атаса, 2004 жылғы халық санағында ауыл тұрғындарының көпшілігі молдаван тілін ана тілі ретінде көрсетті. Молдавияда сөйленетін румын тілінің түрі – Молдавияның бұрынғы Молдавия княздығының аумағында (қазір Румыния, Молдавия және Украина арасында бөлінген) таралған молдавандық субдиалекті. Молдаван тілі румын тілінің бес негізгі сөйленетін түрінің бірі саналады. Дегенмен, олардың барлығы бірдей жазылады, ал Молдавия мен Румыния бір әдеби тілді бөліседі. Молдавияда қолданылатын стандартты әліпби латын әліпбиіне тең, ол румын әліпбиін пайдаланады. 1918 жылға дейін румын кириллицасының әртүрлі түрлері қолданылды. Молдаван кириллицалық әліпбиі (орыс әліпбиінен алынған және Кеңес Одағында стандартталған) 1924–1932 және 1938–1989 жылдары қолданылды және Транснистрияда қазір де қолданылуда.

Moldovan (Latin alphabet: limba moldovenească; Moldovan Cyrillic alphabet: лимба молдовеняскэ), also called Moldavian, is one of the two local names for the Romanian language in Moldova. Moldovan was declared the official language of Moldova in Article 13 of the constitution adopted in 1994, while the 1991 Declaration of Independence of Moldova used the name Romanian. In 2003, the Moldovan parliament adopted a law defining Moldovan and Romanian as glottonyms for the same language. In 2013, the Constitutional Court of Moldova interpreted that Article 13 of the constitution is superseded by the Declaration of Independence, thus giving official status to the name Romanian. The breakaway region of Transnistria continues to recognize Moldovan as one of its official languages, alongside Russian and Ukrainian. Ukraine also continues to make a distinction between Moldovan and Romanian, with one village declaring its language to be Romanian and another declaring it to be Moldovan, though Ukrainian officials have announced an intention to remove the legal status of Moldovan. On 16 March 2023, the Moldovan Parliament approved a law on referring to the national language as Romanian in all legislative texts and the constitution. On 22 March, the president of Moldova, Maia Sandu, promulgated the law. The language of the Moldovans had for centuries been interchangeably identified by both terms, but during the time of the Soviet Union, Moldovan, or as it was called at the time, Moldavian, was the only term officially recognized. Soviet policy emphasized for the first time in history distinctions between Moldavians and Romanians based on their allegedly different histories. Its resolution declared Moldavian a distinct Romance language from Romanian. While a majority of Moldovans with higher education, as well as a majority of inhabitants of the capital city of Chișinău, call their language Romanian, most rural residents indicated Moldovan as their native language in the 2004 census. The variety of Romanian spoken in Moldova is the Moldavian subdialect, which is spread approximately within the territory of the former Principality of Moldavia (now split between Romania, Moldova and Ukraine). Moldavian is considered one of the five major spoken varieties of Romanian. However, all five are written identically, and Moldova and Romania share the same literary language. The standard alphabet used in Moldova is equivalent to the Romanian alphabet, which uses the Latin script. Until 1918, varieties of the Romanian Cyrillic alphabet were used. The Moldovan Cyrillic alphabet (derived from the Russian alphabet and standardised in the Soviet Union) was used in 1924–1932 and 1938–1989 and remains in use in Transnistria.

Тарих және саясат

Молдаван тілінің тарихы – Молдавияда және одан тыс жерлерде «молдаван/молдаван» аттамасының тарихи эволюциясына қатысты. Бұл тілдің саяси мәртебесімен тығыз байланысты, себебі Ресей мен Кеңес Одағының ұзақ жылдар бойы билік құру кезеңінде, шенеуніктер молдавандарды румындар ретінде таныла бастаған, өзге ұлт құру процесіне қатысқан адамдардан бөліп көрсету үшін тіл атауын маңызды санады. Кирилл әрпі қолданылды. Тілдік тұрғыдан алғанда, молдаван тілі – Молдова Республикасында қолданылатын румын тілінің бір түріне берілген балама атау (румын тілінің тарихына қараңыз). 1918 жылға дейін, екі дүниежүзілік соғыс аралығында және Бессарабияның Румыниямен бірігуінен кейін, ғалымдар молдавандар мен румындардың бір этностық топты құрайтыны туралы бір пікірге келмеді. Молдова шаруалары басқа саяси жүйеде өсіп, жалпырумындық ұлттық-саяси сананы қалыптастыру мүмкіндігінен айырылды. Олар өздерін «молдаван» тілінде сөйлейтін молдавандар деп санады. Бұл жалпырумындық ұлтшылдардың наразылығын тудырды. Молдаван тілінің румын тілінен ерекшеленуі туралы ұғым 20 ғасырдың басында ғана айқын түрде білдірілді. Бұл молдавандардың ұлттық санасының артуымен бірге жүрді, советтік билік молдавандар мен румындар арасындағы айырмашылықты күшейтті. 1960 жылдардағы Румын тілінің лингвистикалық атласында Молдавияның батыс бөлігінде (Галац және Яссы округтерінде) «Сіз қандай тілде сөйлейсіз?» деген сұраққа жауап ретінде молдаван тілі де тіркелген. Кеңес Одағы құлағаннан бергі маңызды өзгерістерге 1989 жылы кирилл әрпінен латын әрпіне қайта оралу және Молдавияда қолданылатын ресми тілдің атауына бірнеше рет өзгеріс енгізу жатады. 1990 жылдары тілдің таңбасы туралы түсініспеушіліктер туған кезде, тіл атауынан географиялық сілтемелер алынып тасталды және ол ресми түрде «limba de stat» – «мемлекеттік тіл» деп аталды. Молдаван тіліне ISO 639-1 стандарты бойынша «mo» коды, ал ISO 639-2 және ISO 639-3 стандарттары бойынша «mol» коды берілді. 2008 жылдың қарашасынан бастап бұл кодтар қолданыстан шығарылды, ал румын тілінің «молдаван» және «молдаван» деп те аталатын түрі үшін «ro» және «ron» (639 2/T) және «rum» (639 2/B) тілдік идентификаторлары қолданылады, деп ISO 639-2 тіркеу органы шешімін түсіндірді. 1989 жылы латын әліпбиінің қазіргі румын нұсқасы Молдаван КСР-інің ресми жазуы ретінде қабылданды.

The history of the Moldovan language refers to the historical evolution of the glottonym Moldavian/Moldovan in Moldova and beyond. It is closely tied to the region's political status, as during long periods of rule by Russia and the Soviet Union, officials emphasized the language's name as part of separating the Moldovans from those people who began to identify as Romanian in a different nation building process. Cyrillic script was in use. From a linguistic perspective, Moldovan is an alternative name for the varieties of the Romanian language spoken in the Republic of Moldova (see History of the Romanian language). Before 1918, during the period between the wars, and after the union of Bessarabia with Romania, scholars did not have consensus that Moldovans and the Romanians formed a single ethnic group. The Moldovan peasants had grown up in a different political entity and missed the years of creating a pan Romanian national political consciousness. They identified as Moldovans speaking the language "Moldovan". This caused reactions from pan Romanian nationalists. The concept of the distinction of Moldovan from Romanian was explicitly stated only in the early 20th century. It accompanied the raising of national awareness among Moldovans, with the Soviets emphasizing distinctions between Moldavians and Romanians. Moldavian has also been recorded by the 1960s' Romanian Linguistic Atlas as the answer to the question "What [language] do you speak?" in parts of Western Moldavia (Galați and Iași counties). Major developments since the fall of the Soviet Union include resuming use of a Latin script rather than Cyrillic letters in 1989, and several changes in the statutory name of the official language used in Moldova. At one point of particular confusion about identity in the 1990s, all references to geography in the name of the language were dropped, and it was officially known simply as limba de stat — 'the state language'. Moldovan was assigned the code mo in ISO 639 1 and code mol in ISO 639 2 and ISO 639 3. Since November 2008, these have been deprecated, leaving ro and ron (639 2/T) and rum (639 2/B), the language identifiers to be used for the variant of the Romanian language also known as Moldavian and Moldovan in English, the ISO 639 2 Registration Authority said in explaining the decision. In 1989, the contemporary Romanian version of the Latin alphabet was adopted as the official script of the Moldavian SSR.

Тәуелсіздік алғаннан бері

Молдованың Тәуелсіздік декларациясында (1991 жылдың 27 тамызында) ресми тіл "румын" деп аталды. 1994 жылы коммунистік үкімет кезінде қабылданған конституцияда "молдаван" тілі мемлекеттік тіл деп жарияланды. 1993 жылы Румын академиясы румын тілінің ресми орфографиясын өзгерткенде, Молдова ғылым академиясының тіл білімі институты бастапқыда бұл өзгерістерді жасамады, бірақ содан бері қабылданды. 1996 жылы Молдова президенті Мирча Снегур тілдің ресми атауын румын тіліне қайтаруға тырысты; Молдова парламенті, коммунистер басым, бұл ұсынысты "румын экспансионизмін" насихаттау ретінде қабылдамады. 2003 жылы Василе Статидің Молдова-румын сөздігі (Dicționar MoldovenescRomânesc (2003)) екі түрлі тіл бар екенін дәлелдеу мақсатында жарық көрді. Бұған жауап ретінде Румыниядағы Румын академиясының лингвистері молдаван тіліндегі барлық сөздер де румын тіліндегі сөздер екенін мәлімдеді, бірақ оның кейбір мазмұны орыс тіліндегі қарыз сөздер деп таласқа түсті. Молдавияда ғылым академиясының тіл білімі институтының жетекшісі , , сөздікті "саяси мақсатқа қызмет ететін ақымақтық" деп сипаттады. Алайда, Stati екеуін де "румын отаршылдығын" насихаттауда айыптап отырды. Сол кезде румын тілшілерінің бір тобы ерекше молдаван тілі ұғымын насихаттау ғылыми емес науқан болып саналатынын мәлімдеген резолюция қабылдады. 2003 жылы Молдова Республикасының Парламенті молдаван және румын тілдерін бір тілдің атаулары ретінде (глотонимдер) айқындайтын заң қабылдады. Молдованың мектептерінде тәуелсіздік алғаннан бері румын тілі термині қолданылады. 2013 жылдың желтоқсанында Молдованың Конституциялық соты тәуелсіздік декларациясы Конституциядан жоғары екенін және мемлекеттік тіл румын тілі деп аталуы керек деп шешті. Бұл туралы президент "конституцияға сәйкес" деп жазды. Өзгеріс 2020 жылдың 24 желтоқсанында, Майя Санду билікке келген күні қайта қаралды. 2021 жылдың маусым айында Румынияның Сыртқы істер министрлігі Богдан Ауреску мен Украинаның Сыртқы істер министрлігі Дмитрий Кулебаның кездесуі кезінде біріншісі Украинадан Украинадағы румындардың жағдайын жақсарту үшін молдаван тілінің жоқ екенін тануды сұрады. Кулеба бұған жауап ретінде, олар бұл үшін құжаттарды мүмкіндігінше тезірек жасауға тырысатынын айтты. Бұл жағдай Молдова ресми тілін румын тіліне ауыстырғаннан кейін 2023 жылдың 12 сәуірінде екі министрдің телефон арқылы сөйлесуі кезінде қайта болды. 2023 жылдың 2 наурызында Молдова парламенті Молдова заңнамасындағы "Молдова тілі", "мемлекеттік тіл" және "ресми тіл" деген сөз тіркестерін "румын тілі" деген сөз тіркесімен ауыстыруға дауыс берді. Өзгеріс конституциялық емес, тек техникалық өзгерістер ретінде ұсынылды, өйткені ол Молдованың Конституциялық сотының 2013 жылғы шешімін жүзеге асырады. Бұл өзгерістерді билік басындағы "Ершіліктің және Ынтымақтастықтың" партиясы қолдады, ал Коммунистер мен Социалистер блогы оған қатты қарсы болды. Молдованың Ғылым академиясы да бұл шешімді қолдады. Заң жобасы 16 наурызда екінші және соңғы оқылымда мақұлданды. Бұл Ресейдің сын-пікірін туғызды. Ресей Федерациясының Сыртқы істер министрлігінің өкілі Мария Захарова "румын тілінің атауы молдаван тіліне ауысуы керек, керісінше емес" деп мәлімдеді. Румынияның сыртқы істер министрі Ауреску бұған былай деп жауап берді: "Молдавия тілі деп аталатын бұл тіл жоқ, ол жасанды конструкция, оны Кеңес Одағы құрды, кейін оны Ресей дезинформациялық мақсаттар үшін қолданды". Бұған Захарова: "Богдан Ауреску мырза да ешқашан болған емес, бірақ ақырында ол құрылды. Енді оны жасанды құрылым деп атауға болады". Молдова президенті Майя Санду 22 наурызда заңды жариялады. 30 наурызда Молдова Конституциясына өзгерістер енгізілді. 13 сәуірде Румынияның сыртқы істер министрі Богдан Ауреску Украинаның сыртқы істер министрі Дмитрий Кулебадан молдаван тілінің Украинада танылуын тоқтатуды өтінді. Алайда, 2023 жылдың маусым айына қарай Украина молдаван тіліндегі оқулықтарды шығаруды жалғастыра береді. 18 тамызда Румыния Премьер-Министрі Марсель Чиолаку мен Украина Премьер-Министрі Денис Шмыхал Бухарестте кездесті. Талқыланған мәселелердің бірі Украинадағы румын азшылығы мәселесі болды. Цьолаку Румынияның Украинадағы румындықтарға Румыниядағы украиндықтармен бірдей құқықтар беруді және молдаван тілінің украин заңнамасынан алынып тасталуын талап еткенін айтты. 2023 жылдың 1 қыркүйегінен бастап украиналық румындар оқитын Одесса облысындағы Борисивка ауылының (Борисука) орта м...

The Declaration of Independence of Moldova (27 August 1991) named the official language as "Romanian". The 1994 constitution, passed under a Communist government, declared "Moldovan" as the state language. When in 1993 the Romanian Academy changed the official orthography of the Romanian language, the Institute of Linguistics at the Academy of Sciences of Moldova did not initially make these changes, which however have since been adopted. In 1996, the Moldovan president Mircea Snegur attempted to change the official name of the language back to Romanian; the Moldovan Parliament, Communist dominated, dismissed the proposal as promoting "Romanian expansionism". In 2003, a Moldovan–Romanian dictionary (Dicționar Moldovenesc–Românesc (2003)) by Vasile Stati was published aiming to prove that there existed two distinct languages. Reacting to this, linguists of the Romanian Academy in Romania declared that all the Moldovan words are also Romanian words, although some of its contents are disputed as being Russian loanwords. In Moldova, the head of the Academy of Sciences' Institute of Linguistics, , described the dictionary as "an absurdity, serving political purposes". Stati, however, accused both of promoting "Romanian colonialism". At that point, a group of Romanian linguists adopted a resolution stating that promotion of the notion of a distinct Moldovan language is an anti scientific campaign. In 2003, the Parliament of the Republic of Moldova adopted a law defining Moldovan and Romanian as designations for the same language (glottonyms). In schools in Moldova, the term Romanian language has been used since independence. In December 2013, the Constitutional Court of Moldova ruled that the Declaration of Independence takes precedence over the Constitution and that the state language should be called Romanian. which was described to be "in accordance with the constitution" by said president. The change was reverted on 24 December 2020, the day Maia Sandu assumed office. In June 2021, during a meeting between the Ministry of Foreign Affairs of Romania Bogdan Aurescu and the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine Dmytro Kuleba, the former asked Ukraine to recognize the nonexistence of the Moldovan language to improve the situation of the Romanians in Ukraine. Kuleba responded to this saying that they were trying to do the paperwork for this as soon as possible. This happened again during a phone call between the two ministers on 12 April 2023, after Moldova had legally changed its official language to Romanian. On 2 March 2023, the Moldovan parliament voted to replace the phrases "Moldovan language", "state language" and "official language" in Moldovan legislation with the phrase "Romanian language". The change was presented not as a constitutional change, but only a technical one, as it would implement the 2013 decision of the Constitutional Court of Moldova. This change was supported by the ruling Party of Action and Solidarity and was strongly opposed by the Bloc of Communists and Socialists. The Academy of Sciences of Moldova also supported this decision. The bill was approved on its second and final reading on 16 March. This attracted criticism from Russia. Maria Zakharova, the spokeswoman for the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, claimed that "the Romanian language should be renamed to Moldovan, and not the opposite". Romanian foreign minister Aurescu replied to this by saying, "This so called Moldovan language does not exist, it is an artificial construct, which was created by the Soviet Union and has later been used by Russia for disinformation purposes". To this, Zakharova replied back by saying, "Sr. Bogdan Aurescu never existed either, but in the end he was created. Now it is possible to call him an artificial construct." The president of Moldova, Maia Sandu, promulgated the law on 22 March. On 30 March, the changes appeared on the Constitution of Moldova. On 13 April, Romanian Foreign Minister Bogdan Aurescu requested the Ukrainian Foreign Minister Dmytro Kuleba to relinquish the recognition of the Moldovan language in Ukraine. However, as of June 2023, Ukraine still continues to make Moldovan language schoolbooks. On 18 August, Prime Minister of Romania Marcel Ciolacu and Prime Minister of Ukraine Denys Shmyhal had a meeting in Bucharest. Among the things that were discussed was the issue of the Romanian minority in Ukraine. Ciolacu said that Romania sought for the Romanians in Ukraine to have exactly the same rights as the Ukrainians in Romania and also for the removal of the Moldovan language from Ukrainian legislation. Starting from 1 September 2023, the high school in the village of Borysivka (Borisăuca) in Odesa Oblast, where Ukrainian Romanians study, replaced the term "Moldovan language" with "Romanian language" in its curriculum. On 10 October, during a meeting between Ciolacu and President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy, Ciolacu once again requested that the Ukrainian authorities stop recognizing the existence of the Moldovan language. On the same day, during a meeting with Romanian journalists, Zelenskyy was asked if Ukraine would stop recognising the Moldovan language. He responded by saying that he did not see this as a global problem and that it was not an urgent issue for a country at war but that the Ukrainian government would meet in a week or two and that a solution to the issue "I'm sure everyone will be happy" with would be found. On 18 October, Ukrainian authorities promised to "resolve the issue of artificial separation between the Romanian and "Moldovan" languages by implementing appropriate practical measures with due consideration of all legal aspects." Former Moldovan president Igor Dodon, as well as the Revival Party, have criticised this decision. According to an expert on Ukrainian affairs interviewed by the Romanian newspaper Libertatea, "Marcel Ciolacu's visit to Ukraine marked the end of a diplomatic effort by the Republic of Moldova and Romania in the face of Kyiv but, at the same time, it marks only the beginning of a difficult, lasting process within the Ukrainian state." Thus, the Moldovan language would not have been derecognised by Ukraine on 18 October, this was only in process. On 16 November, the Ministry of Education and Science and the Ukrainian government stated that it has initiated steps to abolish Moldovan language with Romanian. On 13 January 2024, Ukrainian newspaper Dumska reported that the Ukrainian Ministry of Education and Science had announced all 16 schools in Odesa Oblast teaching "Moldovan" had dropped the term in favor of Romanian. However, Anatol Popescu, president of the Bessarabia National–Cultural Association, reported that in the Romanian school of Утконосівка (Erdec Burnu), the term had been replaced with "language of the national minority" instead, protesting against this and against other issues that had been reported regarding the school's intended renaming and reorganization into a high school.

Дау

Молдова тілінің жеке тіл екендігі мәселесі Молдова Республикасының ішінде де, сыртында да саяси тұрғыдан даулы болып келеді. Молдавия КСР-інің 1989 жылғы «Тіл туралы» заңы, Конституцияға сәйкес, әлі де Молдовада қолданыста болып, «лингвистикалық молдо-румындық идентиті» туралы мәлімдейді. Молдовалықтықтарды қолдайтын Василе Стати «маңызды айырмашылықтар» туралы жазғанда, грамматикалық емес, лексикалық айырмашылықтарға көбірек назар аударуға мәжбүр. Бұрын тілдік айырмашылықтар болған болса да, олар көбейгенің орнына азайды. 2000 жылы Кинг: «Негізінен, 1980 жылдары стандартты түрінде молдаван тілі тарихындағы кез келген уақыттан да румын тіліне жақын болды» деп жазды. 2002 жылы Молдованың Әділет министрі Ион Морей румын және молдаван тілдерінің бір тіл екенін, ал Молдова Конституциясы бұл фактіні көрсету үшін түзетулерге ие болуы керектігін айтты. Бірақ «румын» сөзін «молдаван» сөзімен алмастыру емес, «румын және молдаван тілдері бір тіл» деп қосу арқылы түзету керек. Білім министрі Валентин Бениуч: «Молдаван және румын тілдері деген ұғымдар мәні жағынан бір тілдік құбылысты көрсетеді» деді. Молдова президенті Владимир Воронин екі тілдің де бірдей екенін мойындады, бірақ молдавандықтардың өз тілін «молдаван» деп атауға құқығы болуы керек деді. 2004 жылғы халық санағында Молдовада тұратын азаматтардың 60% молдаван тілін ана тілі деп атады, ал 16,5% румын тілін таңдады. Қалалық румын/молдаван тілінде сөйлейтіндердің 37% румын тілін ана тілі деп көрсетсе, ауылдық жерлерде румын/молдаван тілінде сөйлейтіндердің 86% молдаван тілін көрсетті, бұл тарихи сақталған жағдай. Румыниямен шекаралас төрт ауылда жүргізілген сауалнамада респонденттерді ана тілі туралы сұрағанда, олардың 53% молдаван тілін, 44% румын тілін, ал 3% орыс тілін атады. 2007 жылдың қарашасында Еуропалық қауымдастық пен Молдова арасындағы келісімді қарастырған Еуропалық кеңестің отырысы туралы баяндаған румын тілшісі Жан Марин Маринеску «молдаван тіліне» ресми сілтеме жасаудан аулақ болуды ұсынды. Румын баспасөздері Еуропалық Одақ «молдаван тілі» деген сөз тіркесін қолдануға тыйым салғанын болжады. Алайда, Сыртқы қатынастар және Еуропалық көршілік саясаты жөніндегі Еуропалық комиссары Бенита Ферреро Вальднер бұл айыптауларды жоққа шығарды. Ол 1998 жылғы ЕО мен Молдова арасындағы ынтымақтастық туралы келісімде молдаван тіліне сілтеме жасалғанын, сондықтан ол барлық мүше мемлекеттерге міндетті болатын acquis-тің бір бөлігі саналады деді.

The matter of whether or not Moldovan is a separate language continues to be contested politically within and beyond the Republic of Moldova. The 1989 Language Law of the Moldavian SSR, which is still in effect in Moldova, according to the Constitution, asserts a "linguistic Moldo Romanian identity". Writing about "essential differences", Vasile Stati, supporter of Moldovenism, is obliged to concentrate almost exclusively on lexical rather than grammatical differences. Whatever language distinctions may once have existed, these have been decreasing rather than increasing. King wrote in 2000 that "in the main, Moldovan in its standard form was more Romanian by the 1980s than at any point in its history". In 2002, the Moldovan Minister of Justice Ion Morei said that Romanian and Moldovan were the same language and that the Constitution of Moldova should be amended to reflect this—not by substituting Romanian for the word Moldovan, but by adding that "Romanian and Moldovan are the same language". The education minister Valentin Beniuc said: "I have stated more than once that the notion of a Moldovan language and a Romanian language reflects the same linguistic phenomenon in essence." The president of Moldova Vladimir Voronin acknowledged that the two languages are identical, but said that Moldovans should have the right to call their language "Moldovan". In the 2004 census, of the citizens living in Moldova, 60% identified Moldovan as their native language; 16.5% chose Romanian. While 37% of all urban Romanian/Moldovan speakers identified Romanian as their native language, in the countryside 86% of the Romanian/Moldovan speakers indicated Moldovan, a historic holdover. In a survey conducted in four villages near the border with Romania, when asked about their native language the interviewees identified the following: Moldovan 53%, Romanian 44%, and Russian 3%. In November 2007, when reporting on EU Council deliberations regarding an agreement between the European Community and Moldova, the Romanian reporter Jean Marin Marinescu included a recommendation to avoid formal references to the "Moldovan language". The Romanian press speculated that the EU banned the usage of the phrase "Moldovan language". However, the European Commissioner for External Relations and European Neighbourhood Policy, Benita Ferrero Waldner, denied these allegations. She said that the Moldovan language is referred to in the 1998 Cooperation Agreement between the EU and Moldova, and hence it is considered a part of the acquis, binding on all member states.

Орфографиялық

Тіл 19-ғасырға дейін әдетте румын кириллицасымен (Ескі шіркеу славян әліпбиіне негізделген) жазылған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кириллица және сирек жағдайда латын әрпі қолданылды. 1918 жылы Бессарабия Румыния құрамына енгеннен кейін, кириллица әліпбиіне ресми түрде тыйым салынды. Соғыс аралық кезеңде Молдавия Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасының кеңес билігі тілді жазу үшін латын немесе кириллицаны кезекпен қолданды, бұл сол кездегі саяси мақсаттарды көрсетеді. 1940-1989 жылдар аралығында, яғни Кеңес үкіметі кезінде, Молдовада (сол кездегі Молдаван КСР) латын әліпбиінің орнына жаңа молдаван кириллицасы ресми әліпби ретінде қабылданды. 1989 жылы 31 тамыздағы 3462 заңмен Молдовада латын әрпі қайтадан қабылданды, онда кириллицадан латынға транслитерациялау ережелері және сол кездегі Румынияда қолданылатын орфографиялық ережелер қарастырылды. Алайда, Приднестровье кириллица әліпбиін қолданады. 2000 жылы Молдова ғылым академиясы Румынияда қолданылатын орфографиялық ережелерді қабылдауды ұсынды, ал 2010 жылы жаңа ережелерге көшу кестесін бастады, ол 2011 жылы аяқталды (академияның жарияланымдарына қатысты). Алайда, бұл өзгерістерді Молдованың Білім министрлігі іске асырмады, сондықтан білім беру саласында, мысалы, мектеп оқулықтарында ескі орфографиялық нормалар сақталды. 2016 жылдың 17 қазанында Білім министрі Корина Фусу Молдова ғылым академиясы қабылдаған түзетілген орфографиялық ережелерді қолдану туралы 872 нөміріндегі бұйрыққа қол қойды, ол қол қойылған күні күшіне енді. Содан бері Білім министрлігіне бағынысты мекемелерде қолданылатын орфография 1993 жылдан бері Румынияда қолданылатын орфографиялық нормаларға сәйкес келеді. Алайда, бұл бұйрық басқа мемлекеттік мекемелерге қолданылмайды, сондай-ақ 3462 заң да осы өзгерістерді ескере отырып түзетілмеді; осылайша, бұл мекемелер ескі орфографияны қолдануды жалғастыруда.