Кіріспе

Франция мен Испания арасындағы тау асуы Somport немесе Col du Somport, сондай-ақ Aspe Pass немесе Canfranc Pass деп аталады, (эль. 1632 м.) - Франция мен Испания шекарасындағы орталық Пиренейлердегі тау асуы. Оның атауы латын тіліндегі Summus portus сөзінен алынған. Бұл жол сарбаздар, саудагерлер және діни саяхатшылар үшін Арльден Пиренейді кесіп өту жолынан өтіп, Сент-Джеймс қабіріне баратын ең танымал жолдардың бірі болды. Олар Франциядағы Пиреней Атлантиктеріндегі Олорон-Санте-Мариден Сомпорт арқылы Испаниядағы Арагонға дейін жол жүрді.

Әскери тарих

Вандалдар мен вестготтар билік құрған бесінші ғасырда Испанияға Франциядан кіру оңай болған. Бұл жерде салынған Via Tolosana деп аталатын римдік жолды VIII ғасырда Францияны жаулап алуға тырысқан мұсылман жаулары да қолданған. Хабсбургтер француздардың басып кіруінен қорқып, 16 ғасырда қамал қамал қамалдан қорғап алған, бірақ бұл жарым арал соғысы мен Наполеонның генералы Луи Габриэль Суше 1808 жылы келгенге дейін орын алмады. Кейіннен оған 5 -ші полк туралы естеліктеріне (1812 - 13) кен орнының қауіптілігі мен Канфранк халқының қорқынышты өмір сүруін жазған полковник Леонард Морин ілескен. Француздар 1814 жылы генерал Франсиско Эспоз-и-Минадан жеңілгеннен кейін сол жолмен кетеді. Форт-ду-Порталет - қазіргі Испания-Франция шекарасының солтүстігіндегі Асп алқабындағы форт, ол Col du Somport-қа кіруді күзетеді. Ол Пиренейдің шекарасын күзету үшін Людовик Филипп I-нің бұйрығымен салынған. Ол Gave d'Aspe-ге қараған жарға қарсы орнатылған, ол Маст жолына қарайды. Ол 1842 жылы басталып, 1870 жылы аяқталды, ол солтүстікке қарай бұрынғы құрылысты алмастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Леон Блум, Эдуард Даладье, Пол Рейно, Жорж Мандель және Морис Гамелин Виши режимі кезінде тұтқындалды. Соғыстан кейін Филипп Петан фортта 1945 жылдың 15 тамызынан 16 қарашасына дейін тұтқындалды.

Қажылық тарихы

Бұл, әрине, 12 ғасырда Наварра мен Баск қарақшыларының бейбітшілігін орнату Ронсесваллдің салыстырмалы түрде оңай жолдарын саяхатшылар үшін қауіпсіз еткенге дейін, Пиренейдің ең танымал жолы болды. Қазіргі Ермита дель Пилар (1992) және, әрине, таулардың табиғи сұлулығынан басқа, асуда қызығушылық аз. Осы жерден Сантьяго-де-Компостелаға дейін шамамен 840 км.

Қазіргі тарих

Пау-Канфранк темір жолы 1928 жылы ашылды, 1915 жылы аяқталған Сомпорт темір жол туннелі арқылы қосылды және Испанияда Канфранк халықаралық темір жол станциясында аяқталды. Темір жол 1970 жылы 27 наурызда жүк пойызының апатына байланысты жабылды. Сомпорттағы ұзақ жол туннелі 2003 жылы 7 ақпанда ашылды, Испания үшін 160 млн. евро, Франция үшін 91,5 млн. евро шығындалды. Жол туннелін салу, әсіресе Францияда, дау туды. Оған қарсы болғандар, ол Аспе алқабының табиғи сұлулығын жояды деп мәлімдеді. Бір топ наразылық білдірушілер француз жағындағы Cet Eygun маңындағы тасталған теміржол вокзалына тұрақты түрде қоныстанды. Олардың арасында харизматикалық Эрик Пететин болды, ол билікке қарсы ұзақ уақыт заңгерлік кампания жүргізді, бұл туннель құрылысын кешіктірді. 1998 жылы наразылық білдірушілер құрылыс жұмыстары жүріп жатқан кезде, зорлық-зомбылықсыз тікелей әрекетке жүгінді. Олардың талисманы сирек кездесетін Пиреней қоңыр аюы болды, ол әлі де аңғарда кездеседі, бірақ жойылып кету қаупі бар және туннель жобасына байланысты одан әрі қауіп төндіреді. Соңғы наразылар 2005 жылдың қазан айында, яғни туннельге қарсы науқан басталғаннан кейін 20 жыл өткен соң, шығарылды. 2003 жылы 3 маусымда француз депутаты Жан Лассал француз Ұлттық Ассамблеясын "махаббат әнін" әндетіп, ішкі істер министрі Николя Саркозидің 23 жандармды Сомпорт жолындағы туннельді көршілес Урдостан Олорон Сент-Мари қаласына көшіру туралы мәлімдемесін қарсылық білдірді. Саркози олардың әйелдері "сарыққан" деп түсіндірді. Ласалл мұны Урдос тұрғындарына қарсылық ретінде қарады. 2020 жылдың қазан айында Испания мен Франция Еуропаны жалғастыру механизмі (CEF) арқылы қаржыландырылатын теміржол туннелін қайта ашуды зерттейтіндерін мәлімдеді.

Спорт

Жағалаудан 35 км аралықта Испания мен Франция бөлісетін тау шаңғысы жолы бар. Жолдың бір бөлігі Испанияның Канданчу тау шаңғысы курортына тиесілі.