Кіріспе

Әйелдер саботаж - кейбір әйелдердің өз түрлерінің "ауыр жүк" еркектерін жұптасу үшін таңдауға бейімделуіне қатысты эволюциялық теория.

Тарих

Чарльз Дарвин табиғи сұрыпталу теориясын жариялағаннан кейін көп ұзамай ол бір жұмбаққа тап болды. Егер табиғи іріктеу "ең қолайлылардың тіршілік етуін" білдірсе, онда кейбір еркектерде олардың тіршілік етуіне кедергі келтіретін қасиеттер неге бар деген сұрақ туындайды. Дарвин табиғи іріктеуде жай ғана дене шынықтырудан басқа да нәрселер бар екенін білген. Өмір үшін күрестің маңызды бөлігі - ұрпақ алу. Бұл жағдайда сұрақ туындайды: "Неге аналық өз ұрпағына қауіпті қасиеттер жүктейді? Ал, еркектерде көп әйелдікі бар, ал еркектерде көп әйелдікі бар екеніне назар аударғанда, Дарвин бір нәрсені түсінген. Ол егер әйелдер бұл еркек жүктерін "жағымды" деп тапса және егер бұл тартымдылық жүкті еркектердің көбірек жұптасуына әкелсе, онда бірнеше ұлдарының жұптасуының өсуі жүктің салдарынан көптеген басқа ұлдарының өлімін өтеуі мүмкін екенін түсінді. Егер тірі қалған аталықтардың табыстылығы олардың жоғалған бауырларының ұрпақтарынан қалған ұрпақтардың орнын толтыруға жеткілікті болса, онда ауыр жүк жүктелген аталықпен жұптасқан аналық дұрыс таңдау жасаған.

Әйелдер саботаж теориясы

Алайда 1996 жылы Джо Абрахам бұл мәселені жаңаша түсіндірді. Көпхатындық түрлерде еркектер, әдетте, ұрпақ тәрбиесіне ешқандай үлес қосымайды, бірақ соған қарамастан шекті ресурстарды тұтынуды жалғастырады. Мұндай жағдайда аталар жұптасуды аяқтағаннан кейін аналық және жас балапандармен бәсекелеседі. Бұл әйелдерге еркектерді бұзуға себеп береді, ал жұптасу оларға солай етуге мүмкіндік береді. Еркектер өздерінің ауыр жүгімен өмір сүруі мүмкін емес еркектермен ғана жұптасуды таңдап, әйелдер еркектер өлген сайын, әйелдер мен олардың балаларына көбірек азық-түлік пен басқа да ресурстар қалады. Өйткені әйелдер - бұл көпшілік түрлердің шектеулі ресурсы, олардың саны өскен сайын, популяцияның дене шынықтыру қабілеті де артады. Жердің белгілі бір көлемі тек шекті мөлшерде жайылым өндіре алады, ал шекті мөлшерде жайылым тек шектеулі сандағы жайылым жануарларын ғана қамтамасыз ете алады, сондықтан белгілі бір сандағы жайылым жануарлары тек шектеулі сандағы жыртқыштарды ғана қамтамасыз ете алады. Осыған ұқсас шектеулер барлық тірі ағзаларға қатысты, және олар физикалық аумақтың жүктемесі ретінде белгілі. Егер аталардың жүгі жергілікті жыртқыш аңдардың қызығушылығын арттыратын болса, онда мұндай аталар жыртқыш аңдарды аналардан және олардың балаларынан алыстатып жібереді. Бұл жағдайда аналықтар мен жас ұрпақтар жыртқыштардың азаюынан қосымша пайда табады және тіршілік етудің тіпті жоғары деңгейіне ие болады. Абрахамның түсіндірмесі жыныстық таңдаудағы негізгі бөліністі біріктіреді - интрасексуалдық бәсеке (ерлер күресі) және интерсексуалдық таңдау (әйелдер таңдауы) бір рубрика астында. Әйелдер саботаж жасағанда, ресурстардың артуы маңызды факторға айналады, ал ерлердің өлім-жітімі екінші орында. Теория сонымен қатар лек, гарем, ресурстарды қорғау және жұптарды орналастыруға жаңа феминисттік тәсілдерді ұсынады. Алайда, Ыбырайымның түсіндірмесінің ең тартымды жағы, оның жыныстық таңдаудың көптеген қазіргі теорияларының кез келгеніне оңай жұмыс жасай алатыны және оларда қандай да бір рөл атқара алатыны. Өсімдік ресурстарының артуы және аналықтардың және олардың балаларының жыртқыш күшінің төмендеуі еркектердің өлім-жітімі артуының сөзсіз нәтижесі, әйелдерді ауыр мінез-құлықтары бар еркектермен жұптасуға итермелейтін механизмге қарамастан.