Кіріспе

Whipscorpion тұқымы Пиароа халқы, өздері арасында Хуоттужа немесе Де'арууа деп аталады, қазіргі Колумбия мен Венесуэладағы Орта Ориноко алабының Колумбияға дейінгі Оңтүстік Американың жергілікті этникалық тобы, Бельгиядан үлкен аумақта тұрады, шамамен Суапур, Паргуаза (солтүстік), Вентуари (оңтүстік-шығыс), Манапиаре (солтүстік-шығыс) және Ориноконың оң жағалауы (батыс). Қазіргі уақытта олардың саны шамамен 15000 (INE 2002), олардың 2500 -і Колумбиядағы Ориноко өзенінің сол жағалауында, Вичада (солтүстік) мен Гуавиар (оңтүстік) арасындағы бірнеше резервацияларда тұрады. Пиароа (Хуоттужа немесе Де'аруа) 1780 жылы миссионерлер мен зерттеушілер ашқаннан бері олар өте кең аумаққа шашырап орналасқан көптеген жеке шағын өзін-өзі басқаратын ауылдары бар автономды бейбіт (пацифистік) анархия болды. XVIII ғасырдың этнологтары мен лингвистері Хуоттуджаны Салибан отбасына жататын үш түрлі тайпа ретінде қате анықтады, Атуре, Пиароа және Кваква, шын мәнінде солтүстіктен, орталықтан және оңтүстіктен шыққан бір пиароа этносының үш түрлі аймақтық диалектілері болды. Бұл олардың барлық халқының бастапқы аумақта және дәстүрлі егемендік аймақта өмір сүруін қамтиды. 2020 жылы Катаньяпо өзенінде тұратын Пиароа 200-ден астам қарулы Колумбияның мемлекеттік емес тұлғаларын табысты және бейбіт жолмен алып тастады және жергілікті билік өкілдерінің жиналысын шақырды.

Атауы

Пиароа - бұл белгісіз шығу тегі бар термин (бәлкім латын тілінен шыққан), ол тілдің атауы және осылайша Хуоттуджа Де'арууа халқының жалпы атауы (экзоним). Этностық топ өздерін ресми түрде "Huottüja" (ағылшын тілінде жазу) деп атайды. Кейбіреулері, көбінесе ерлер, сондай-ақ De'aruwa немесе De'aruhua (орман қожайындары) деп аталады. Олардың тілінде Уоттуджа, Уоттоджа немесе Уоттуха "орманның білімді адамдары" дегенді білдіреді, әдетте Huttųją (NTM орфографиясы) және Wöthïhä (IPA орфографиясы) немесе De'athïhä (орманның күзетшілері) деп жазылады.

Аумағы

2004 жылы Венесуэланың жергілікті халқы үшін енгізілген арнайы заңдарды, 1991 жылғы Колумбия Конституциясын және 2007 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Түпкүлгі халықтардың құқықтары туралы декларациясын пайдаланып, Пиароа 2020 жылы жергілікті халықтар ретінде өзін-өзі анықтау құқығына сәйкес арнайы құқықтық төрелік пен сот құру арқылы өздерінің автономиясы мен егемендік мәртебесін жариялады. Пьяроа бастапқыда шамамен 33 000 шаршы шақырым аумақты алып тұрды, бұл аумақты Венесуэла үкіметтері 1990-шы жылдардан бері мойындады. Қарулы мемлекеттік емес тұлғалардың қысымымен, заңсыз алтын өндіру және олардың аумағын заңсыз басып алу, үкімет пен әскерилердің қорғауының жоқтығы, пиароалар мен басқа да жергілікті құқық қорғаушылар құрған бірнеше ұйымдарды өздерінің үйлерін, отбасыларын және экологиясын басып кіруден немесе қорқытудан қорғау үшін арнайы құқықтық құзыретінің айналасында көп қырлы автономды үкіметтік орган құруға қадамдар жасауға итермеледі.

Қоғам

Жарысты рухани жамандық деп санап, ынтымақтастықты мақтаған пиараолар жеке адамның дербестігін қолдайтын және теңдікті қатты қолдайтын адамдар. Пиароалар сондай-ақ авторитарлыққа қарсы және ресурстарды жинауға қарсы, олар мүшелеріне өз бостандықтарын шектеу билігін береді деп санайды. Жоғары Суапуре мен Гуавиарито аймақтарындағы Пиароа мен Вэньепи арасындағы қақтығыс басталды, екі тайпа да Гуанай аңғарының саз шұңқырларын бақылау үшін күресті. Бұл аңғардағы қыш - сол аймақтағы қыш бұйымдарын жасау үшін ең жақсы қыш. Сонымен қатар, Пьяроа аумағына шығыстан тұтқындарды іздеп келген хуоттуджалар мен карибтер арасында тұрақты соғыс бар. Пиароа халқының 2008 жылдан бері жинаған какаосы Кастроново сияқты какао аңшылары тапқаннан кейін Канада, Германия, Франция, АҚШ және Венесуэладағы қолөнер шеберлері шоколад жасаушылардың күш-жігеріне сүйене отырып, әлемге әйгілі болды. Қазіргі кезде орманның терең жерлерінде орналасқан барлық дәстүрлі Пиароа ауылдарының 25% -ы табиғи какао өсірумен айналысады. 1800 жылы Александр фон Гумбольдт алғаш рет байқаған какаоның жабайы эндемикалық мұрасы әлі күнге дейін бар ма, жоқ па, белгісіз. Пиароа ауылдан ауылға барлық үш түрлі дақылдарды отырғызады Криолло, Форастеро және Тринитарио олар орман шатыры астында өсіру үшін немесе маниокты (кассава) өсіруден пайда болған орнын толтыру үшін кануконы алмастыру өнімі ретінде өсіріледі. 1990 жылдан бастап 2010 жылға дейін экотуризм пиароалардың арасында студенттер, академиялық мекемелер, дипломатиялық қызметкерлер, миссионерлер, үкіметтік емес ұйымдар, зерттеушілер және олардың қауымдастықтарына әсер еткен бірнеше тұрақты саяхатшылар кіретін негізгі экономикалық факторға айналды. Пиароалар туристік әлеуетті 2004 жылы жергілікті халықтар мен туризмге арналған жаңа заңдар енгізу арқылы таныды; бірақ Венесуэладағы қазіргі мемлекеттік істердің жағдайы олардың экономикасына, халқына немесе туризміне ықпал етпейтінін айтып, 2015 жылы 10 жыл бұрын 98% төмендеді. Пиароа тілі фонетикалық болғандықтан, негізінен 1930 жылға дейін жазылмаған және испан немесе ағылшын дыбыстарымен фонетикалық үйлесімсіз болғандықтан, олардың ресми әліпбиі 1950 жылдары Летний лингвистика институты (SIL) жасаған Киелі кітап аудармаларына негізделген. Содан бері хуоттуджалар өздерінің әліпбиін әзірледі.