Оңтүстік Америка және Кариб теңізінің Аравак халықтары
Arawak
Аравактар – Оңтүстік Америка мен Кариб теңізінің ежелгі халықтары. Локоно, Тайино тайпаларын қамтиды, Аравакан тілдерінде сөйлейді. Тарихы мен мәдениеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Америка мен Кариб теңізіндегі жергілікті халықтар тобы.
Group of indigenous peoples of South America and of the Caribbean
Аравактар – Оңтүстік Американың солтүстігінде және Кариб теңізінде өмір сүрген жергілікті халықтар тобы. "Аравак" термині әр түрлі кезеңдерде Оңтүстік Америкадағы локоно тайпасынан бастап, Кариб теңізіндегі Үлкен Антиль аралдары мен солтүстік Кіші Антиль аралдарында қоныстанған тайно тайпасына дейін қолданылып келген. Бұл тайпалардың барлығы аравак тілдерінің туысқан топтарына жатқан. 1871 жылы этнолог Дэниел Гаррисон Бринтон Кариб аралдарындағы халықты "Аравак аралдары" деп атауды ұсынды, себебі олардың мәдени және тілдік ерекшеліктері материктегі аравактарға ұқсас болды. Кейінгі ғалымдар бұл атауды "Аравак" деп қысқартқаннан кейін, аралдық және материктік тайпалар арасында шатасу туды. 20-шы ғасырда Ирвинг Роуз сияқты зерттеушілер Кариб теңізіндегі тайпаларды атау үшін "Тайно" терминін қайта қолдана бастады, осылайша олардың ерекше мәдениеті мен тілін назарға алды.
The Arawak are a group of Indigenous peoples of northern South America and of the Caribbean. Specifically, the term "Arawak" has been applied at various times from the Lokono of South America to the Taíno, who lived in the Greater Antilles and northern Lesser Antilles in the Caribbean. All these groups spoke related Arawakan languages. In 1871, ethnologist Daniel Garrison Brinton proposed calling the Caribbean populace "Island Arawak" because of their cultural and linguistic similarities with the mainland Arawak. Subsequent scholars shortened this convention to "Arawak", creating confusion between the island and mainland groups. In the 20th century, scholars such as Irving Rouse resumed using "Taíno" for the Caribbean group to emphasize their distinct culture and language.
Тарих
Аравак тілдері қазіргі Венесуэладағы Ориноко өзені аңғарында пайда болған болуы мүмкін. Кейіннен олар кеңінен таралып, еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде Оңтүстік Америкадағы ең кең таралған тілдер тобына айналды, ал сөйлеушілері Ориноко және Амазонка өзендері мен олардың салаларының бойындағы түрлі аймақтарда қоныстанды. Өзін аравак деп атаған, сондай-ақ Локоно деп белгілі топ, қазіргі Гайана, Суринам, Гренада, Багам, Ямайка және Тринидад және Тобаго аралдарының бір бөлігіне қоныстанды. Флорида университетінің антропологы Майкл Хеккенбергер және оның командасы, Орталық Амазонка жобасын құруға көмектесіп, күрделі керамика, сақина тәрізді ауылдар, жасанды төбелер, үлкен үйінділер және күрделі мәдениеттің көрсеткіші болып табылатын аймақтық сауда желілерінің іздерін тапты. Сондай-ақ, олар топырақты көмірмен араластырып, оны қара топыраққа айналдырғанын анықтады, ол бүгінгі күнге дейін өте құнарлы деп есептеледі. Жүгері мен тәтті картоп олардың негізгі егіндері болды, бірақ олар маниок пен яутияны да өсірді. Аравактар талшықтардан, сүйектерден, ілгектерден және гарпундардан жасалған торлармен балық аулаған. Хеккенбергердің сөзіне сүйенсек, керамика және басқа да мәдени ерекшеліктер осы халықтың аравак тілдері отбасына жататындығын көрсетеді, оған Колумб алғаш кездескен американдықтар – таинолар да кірді. Бұл Колумбтан бұрынғы Америкада болған ең ірі тілдік топ еді. Бір кезде Кариб теңізінде аравак тілінде сөйлейтін таино мәдениеті пайда болды. Таинолардың аралдарға қоныстануын түсіндіру үшін екі негізгі теория ұсынылды: «Кариб айналымы» теориясы олардың Колумбия Анд тауларындағы Архуако халқымен байланысты екенін, ал Амазонка теориясы олардың Амазонка бассейнінде пайда болғанын, мұнда аравак тілдері дамыған екенін көрсетеді. Таинолар еуропалықтармен кездескен алғашқы американдықтардың бірі болды. Кристофер Колумб 1492 жылы бірінші сапарында бірнеше аралдар мен басшылықтарды аралап, сол жылы Испаноланың солтүстік-шығыс жағалауында Ла-Навидадты құрды, ол Америкадағы алғашқы испан бекінісі болды. Бірақ испандар мен таинолардың қарым-қатынасы уақыт өте келе нашарлады. Таинолардың кейбір басшылары барлаушыларды құдайлық күштердің өкілдері деп есептеген көрінеді. Колумб екінші сапарында Ла-Навидадқа келгенде, бекініс өртенгенін және ол қалдырған 39 адамның барлығы өлтірілгенін көрді. Ла-Изабелланың құрылысымен және аралда алтын кендерінің табылуымен Испаноладағы испан қоныс аударушыларының саны күрт өсті, ал аурулар мен испандықтармен қақтығыстар салдарынан жыл сайын ондаған мың таинолар қаза тапты. 1504 жылға қарай испандықтар Испаноладағы таино касикінің соңғы басшылықтарын құлатты және енді бағындырылған таинолар үстінен испан отаршыларының билігін нығайтты. Келесі он жылда испан отаршылары Испаноладағы қалған таиноларды геноцидке ұшыратты, олар құлдыққа түсірілді, жаппай қырғынға ұшырады немесе ауруларға шалдықты. Дегенмен, таинолардың ықпалы бүгінгі күнге дейін сақталған, бұл Кариб мәдениеттерінің діндерінде, тілдерінде және музыкасында көрінеді. Локоно және басқа да Оңтүстік Америкалық топтар отарлауға ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетті, ал испандықтар оларды 16 ғасыр бойы бағындыра алмады. 17 ғасырдың басында олар ағылшындар мен голландтармен одақтасқан көршілес калина (кариб) халқына қарсы испандармен одақтасты. Локонолар 19 ғасырдың басына дейін еуропалық державалармен саудадан пайда көріп, кейіннен аймақтарындағы экономикалық және әлеуметтік өзгерістерден, соның ішінде плантациялық экономиканың аяқталуынан зардап шекті. Олардың саны 20 ғасырға дейін азайып, кейін қайтадан өсе бастады. Антиль аралдарындағы аравактардың көпшілігі испан жаулап алғаннан кейін жойылып кетті немесе аралас некеге тұрды. Оңтүстік Америкада аравак тілінде сөйлейтін топтар Бразилияның оңтүстік-батысынан солтүстіктегі Гвиана аймарына дейін кеңінен таралған, олар түрлі мәдениеттерді ұсынады. Олар көбінесе Амазонканың солтүстігіндегі тропикалық орманды аймақтарда кездеседі. Барлық амазониялық халықтар сияқты, еуропалық қоныстармен байланыс осы топтар арасында мәдениеттің өзгеруіне және халық санының азаюына әкелді.
The Arawakan languages may have emerged in the Orinoco River valley in present day Venezuela. They subsequently spread widely, becoming by far the most extensive language family in South America at the time of European contact, with speakers located in various areas along the Orinoco and Amazonian rivers and their tributaries. The group that self identified as the Arawak, also known as the Lokono, settled the coastal areas of what is now Guyana, Suriname, Grenada, Bahamas, Jamaica and parts of the islands of Trinidad and Tobago. Michael Heckenberger, an anthropologist at the University of Florida who helped found the Central Amazon Project, and his team found elaborate pottery, ringed villages, raised fields, large mounds, and evidence for regional trade networks that are all indicators of a complex culture. There is also evidence that they modified the soil using various techniques such as adding charcoal to transform it into black earth, which even today is famed for its agricultural productivity. Maize and sweet potatoes were their main crops, though they also grew cassava and yautia. The Arawaks fished using nets made of fibers, bones, hooks, and harpoons. According to Heckenberger, pottery and other cultural traits show these people belonged to the Arawakan language family, a group that included the Tainos, the first Native Americans Columbus encountered. It was the largest language group that ever existed in the pre Columbian Americas. At some point, the Arawakan speaking Taíno culture emerged in the Caribbean. Two major models have been presented to account for the arrival of Taíno ancestors in the islands; the "Circum Caribbean" model suggests an origin in the Colombian Andes connected to the Arhuaco people, while the Amazonian model supports an origin in the Amazon basin, where the Arawakan languages developed. The Taíno were among the first American people to encounter Europeans. Christopher Columbus visited multiple islands and chiefdoms on his first voyage in 1492, which was followed by the establishment of La Navidad that same year on the northeast coast of Hispaniola, the first Spanish settlement in the Americas. Relationships between the Spaniards and the Taíno would ultimately take a sour turn. Some of the lower level chiefs of the Taíno appeared to have assigned a supernatural origin to the explorers. When Columbus returned to La Navidad on his second voyage, he found that the settlement had been burned down and all 39 men he had left there had been killed. With the establishment of a second settlement, La Isabella, and the discovery of gold deposits on the island, the Spanish settler population on Hispaniola started to grow substantially, while disease and conflict with the Spanish began to kill tens of thousands of Taíno every year. By 1504, the Spanish had overthrown the last of the Taíno cacique chiefdoms on Hispaniola, and firmly established the supreme authority of the Spanish colonists over the now subjugated Taíno. Over the next decade, the Spanish colonists presided over a genocide of the remaining Taíno on Hispaniola, who suffered enslavement, massacres, or exposure to diseases. Taíno influence has survived even until today, though, as can be seen in the religions, languages, and music of Caribbean cultures. The Lokono and other South American groups resisted colonization for a longer period, and the Spanish remained unable to subdue them throughout the 16th century. In the early 17th century, they allied with the Spanish against the neighbouring Kalina (Caribs), who allied with the English and Dutch. The Lokono benefited from trade with European powers into the early 19th century, but suffered thereafter from economic and social changes in their region, including the end of the plantation economy. Their population declined until the 20th century, when it began to increase again. Most of the Arawak of the Antilles died out or intermarried after the Spanish conquest. In South America, Arawakan speaking groups are widespread, from southwest Brazil to the Guianas in the north, representing a wide range of cultures. They are found mostly in the tropical forest areas north of the Amazon. As with all Amazonian native peoples, contact with European settlement has led to culture change and depopulation among these groups.
Қазіргі халық және ұрпақтары
1492 жылы Багам, Куба және Испаньола (қазіргі Гаити мен Доминикан Республикасы) аралдарына, кейін Пуэрто-Рикоға келген испандықтар алғашқы сапарларына аз ғана әйелдерді алып келді. Көптеген саяхатшылар мен алғашқы отарлаушылар тайно әйелдерін зорлады, нәтижесінде олар аралас нәсілді балалар туды. Келесі буындарда тайно халқының қалған бөлігі испандықтармен және басқа еуропалықтармен, сондай-ақ Атлантикалық құл саудасы арқылы әкелінген басқа жергілікті тайпалармен және құл африкалықтармен араласып өтті. Бүгінде көптеген аралас нәсілді ұрпақтар өзін тайно немесе локоно деп есептейді. 21-ші ғасырда шамамен 10 000 локоно Венесуэла, Гайана, Суринам және Француз Гвианасының жағалау аймақтарында, сондай-ақ одан да кеңірек аймақта тұрады. Оңтүстік Америкадағы көптеген жергілікті тайпалардан өзгеше, локоно халқының саны артып келеді.
The Spaniards who arrived in the Bahamas, Cuba, and Hispaniola (today Haiti and the Dominican Republic) in 1492, and later in Puerto Rico, brought few women on their first expeditions. Many of the explorers and early colonists raped Taíno women, who subsequently bore mestizo or mixed race children. Over subsequent generations, the remnant Taíno population continued to mix with Spaniards and other Europeans, as well as with other indigenous groups and enslaved Africans brought over during the Atlantic slave trade. Today, numerous mixed race descendants still identify as Taíno or Lokono. In the 21st century, about 10,000 Lokono live primarily in the coastal areas of Venezuela, Guyana, Suriname, and French Guiana, with additional Lokono living throughout the larger region. Unlike many indigenous groups in South America, the Lokono population is growing.