Оңтүстік Американың жоғалуға жақын тұрған Омагуа тілі
Omagua language
Омагуа тілі – Оңтүстік Американың жоғалып бара жатқан Тупиан тобына жататын тіл. Бұрын 100 мың адам сөйлеген, қазірде тек бірнеше егде жастағылар ғана қолданады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Америкадағы жойылып бара жатқан тупи тілі Омагуа – тупи-гуарани тілдер тобына жатады және кокама тілімен тығыз байланысты.
Endangered Tupian language of South America
Omagua is a Tupí Guarani language closely related to Cocama,
Тарихи және қазіргі таралу
Еуропалықтар алғаш рет 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында батыс Амазонка алабына көптеп келген кезде, Омагуа тілінде шамамен 100 000 адам екі негізгі аймақта сөйлеген: Амазонка өзенінің өзінің бойында, Напо және Жутай өзендерінің құйылыстары арасында, сондай-ақ жоғарғы Напо өзенінің саласы – Агуарико өзенінің маңында. Омагуа тілін сөйлейтіндер сол кезде қазіргі Перудің шығыс Амазониясы, Бразилияның батыс Амазониясы және Эквадордың шығыс Амазониясы аумақтарында мекен еткен. 18-шы ғасырдың басында болған аурулар, португалдық құлдардың шабуылдары және испан отаршылдарымен болған қақтығыстар осы Омагуа халқын қырып салған, олардың саны күрт азайған. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Перуде Омагуа тілінде "оннан кем қарт адам" сөйлесе, ал Бразилиядағы Тефе қаласының жанында бірнеше жартылай сөйлейтін адамдар болған, онда бұл тіл Камбеба деп аталады (Гренанд және Гренанд 1997).
When Europeans first arrived in the western Amazon Basin in significant number in the late 17th and early 18th century, Omagua was spoken by approximately 100,000 individuals in two major areas: along the Amazon River proper, between the mouths of the Napo River and Jutaí River, and in the vicinity of the Aguarico River, a tributary of the upper Napo River. At this time, then, Omagua speakers lived in regions corresponding to modern eastern Peruvian Amazonia, western Brazilian Amazonia, and eastern Ecuadoran Amazonia. These Omagua populations were decimated by disease, Portuguese slave raids, and conflicts with Spanish colonial authorities during the early 18th century, leaving them drastically reduced. As of 2011, Omagua was spoken by "fewer than ten elderly individuals" in Peru, and by a number of semi speakers near the town of Tefé in Brazil, where the language is known as Cambeba (Grenand and Grenand 1997).
Омагуаның пайда болуы
Кабралдың (1996) салыстырмалы зерттеуі Омагуаның (және оның туыс тілі Кокаманың) тупи-гуарани тілі мен тупи-гуарани емес тілдердің бірі немесе бірнешесінің сөйлеушілері арасындағы қарқынды тілдік байланыс салдарынан маңызды грамматикалық өзгерістерге ұшырағанын көрсетті. Родригес пен Кабрал (2003) Кокаманың (сонымен қатар Омагуаның) жылдам креолизацияның нәтижесі болуы мүмкін екенін ұсынады. Кабрал (1996) бұл тілдік байланыстың 17 ғасырдың соңында иезуит миссияларында болғанын айтса, Майкл (2014) Омагуа мен Кокаманың пайда болуына себеп болған тілдік байланыс Колумбтан бұрынғы кезеңде жүргенін дәлелдейді.
Comparative work by Cabral (1996) demonstrated that Omagua (and its sister language Cocama) exhibit significant grammatical restructuring effects due to intense language contact between a Tupí Guaraní language and speakers of one or more non Tupí Guaraní languages. Rodrigues and Cabral (2003) further suggest that Cocama (and by extension, Omagua) could be considered the outcomes of rapid creolization. Cabral (1996) argued that this language contact transpired in the late 17th century in Jesuit mission settlements, while Michael (2014) argues that the language contact situation responsible for the genesis of Omagua and Cocama transpired during the Pre Columbian period.