Кіріспе

Псевдогипоалдостеронизм (ГГА) - гипоалдостеронизмді еліктейтін жағдай.

1- типті псевдогипоалдостеронизм (PHA1)

1- типті псевдогипоалдостеронизм (PHA1) организмнің электролиттер деңгейін реттеу үшін маңызды гормон - альдостеронға жеткілікті жауап бере алмауымен сипатталады. Бұл жағдай көбінесе сусызданумен көрінеді, өйткені бүйректер жеткілікті тұзды ұстап қалу үшін күреседі, бұл тістену мен ауыз қурауы сияқты белгілерге әкеледі. Сонымен қатар, PHA1 электролиттердің тепе- теңдігін бұзады, нәтижесінде қандағы натрийдің деңгейі жоғары және калийдің деңгейі төмен болады.

Түрлері

OMIM түрі Гендік мұралау Іртісу жасы Сипаттама PHA1A MLR, NR3C2 Автосомалық доминантты Жаңа туған, бірақ жасына қарай жақсарады. Ересектерде емдеусіз симптомдар байқалмайды. Минералокортикоидтарға бүйректің жауап бермеуі салдарынан пайда болған тұздың ысырап болуы. Пациенттерде альдостеронның жоғары деңгейіне қарамастан гиперкалиемиялық ацидоз жиі кездеседі. Мутациялы адамдардың бәрінде PHA1A пайда болмайды, бұл ауру мен көлемнің төмендеуі клиникалық танылған PHA1A дамуында рөл атқаратынын көрсетеді. PHA1B SCNN1A, SCNN1B, SCNN1G эпителиялық натрий арнасы Автосомалық рецессивті Жаңа туған нәрестелер, жасына қарай агрессивтілігі төмендейді. Бұл ауру көбінесе бірнеше мүшелер жүйесін қамтиды және жаңа туған нәрестеде өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Пациенттерде әдетте гипонатриемия, гиперкалиемия және плазмадағы ренин белсенділігінің жоғарылауы, сарысудағы альдостеронның жоғары концентрациясы байқалады. PHA1B жиі муковисцидоз деп қате түсініледі.

Емдеу

PHA1 ауыр түрлерін емдеу үшін салыстырмалы түрде көп мөлшерде натрий хлориді қажет. Бұл жағдайлар гиперкалиемияны да қамтиды.

Қауіптері

PHA1B бар адамдарда, әсіресе нәресте кезінде, жүрек аритмиясы, шок, өкпе инфекциясының қайталануы немесе терідегі тұздардың тепе-теңсіздігіне байланысты зақымданулар сияқты қосымша белгілер болуы мүмкін. SCNN1A геніндегі тоқтау мутациясы әйелдердің тұқымсыздығына байланысты екені дәлелденді.

Псевдогипоалдостеронизм 2- типті (PHA2)

PHA2 - бұл отбасылық гиперкалиемиялық гипертензия немесе Гордон синдромы деп те аталады, бұл организмнің натрий мен калий деңгейін реттейтін ерекшеліктерімен сипатталатын сирек кездесетін ауру. Бұл жағдай бүйректегі натрий тасымалына қатысы бар белгілі бір гендердің мутацияларының салдарынан пайда болады. Алдостеронға қарсылық танытатын PHA1- ден айырмашылығы, PHA2- де қан көлемінің артуы бүйректегі натрий тасымалдаушыларының белсенділігінің артуына байланысты альдостеронның қалыпты немесе төмен деңгейіне қарамастан пайда болады.

Механизм

PHA2 WNK4, WNK1, KLHL3 және CUL3 гендеріндегі мутациялармен байланысты. Бұл гендер организмдегі натрий мен хлор деңгейін бақылауға қатысатын натрий хлориді симпортерін (НКК) реттейді. Әдетте, NCC транспортері бүйректің дистальды бүктелген түтікше (DCT) деп аталатын бөлігінде натрий мен хлордың қайта сіңірілуіне көмектеседі, алайда PHA2-де бұл процесс бұзылады. Бұл гендердің мутациялары НКК- нің белсенділігін арттырып, натрий мен хлордың шамадан тыс қайта сіңірілуіне әкеледі. KLHL3 және WNK4 гендеріндегі мутациялар ENaC- те белсенділіктің артуына себепші болып табылады. EnaC бүйректегі натрий мен судың сіңірілуіне жауапты. ENaC-тің белсенділігі жоғары болуынан PHA1-ге ұқсас натрийдің ысырап болуы мүмкін.

Бастау

Бұл аурудың басталу уақытын анықтау қиын, ол нәресте кезінен ересекке дейін созылуы мүмкін.

Симптомдары

PHA2 жұқтырған адамдарда, бүйрек қызметі қалыпты болғанына қарамастан, гипертония және гиперкалиемия болады. PHA2 бар көптеген адамдарда гиперкалиемия бірінші болып пайда болады және өмірдің кейінгі кезеңдерінде ғана гипертония пайда болады. Сондай- ақ, олар гиперхлоремия мен метаболиттік ацидозды бірге жиі кездестіреді, бұл жағдай гиперхлоремиялық метаболиттік ацидоз деп аталады. PHA2 жұқтырған адамдарда басқа да белгілер, мысалы, еркірек сезіну, құсу, қатты шаршау, бұлшық еттердің әлсіздігі және гиперкалькурия болуы мүмкін. Кейбір PHA2E пациенттерінде тіс аномалиясы бар. KLHL3 рецессивті мутациялары мен доминантты CUL3 мутациялары бар пациенттерде фенотиптер ауырлауы ықтимал. 2024 жылы жүргізілген зерттеулер PHA2 мен эпилепсияны байланыстырды. 44 науқастың 3- інде эпилепсиялық шабуылдар байқалды. Екеуінің жалпы тоник- клоникалық, бірінің мигрендік ұстамалары болды. Үш пациенттің де ВНК4 мутациясы бар. Эпилепсияға калийдің жоғары деңгейі себеп болуы мүмкін, яғни орталық жүйке жүйесінің нейрондары белсенділігі бұзылады. Зерттеу сонымен қатар PHA2 мен жақын бүйрек түтіктерінің ацидозын байланыстырды. Метаболикалық ацидоз эпилепсиялық шабуылдарға да себепші болып табылады.

Басқа қауіптер

Бір зерттеуде емделмеген PHA2 әсерінен ауыр гиперкальциурия кейбір науқастарда бүйрек тастарын және остеопорозды туғызғанын атап өтті.

Тарих

Бұл синдромды алғаш рет 1958 жылы Cheek және Perry сипаттады. Кейін балалар эндокринологы Аарон Ханукоглу PHA-ның екі тәуелсіз түрі бар екенін хабарлады. Олар: бүйректерден тұз жоғалтуды көрсететін аутосомалық доминантты тұқым қуалау формасы және бүйрек, өкпе, тер және сілекей бездерінен тұз жоғалтуды көрсететін аутосомалық рецессивті формасы бар мультисистемдік форма. Альдостеронға жауап берудің тұқым қуалайтын жетіспеушілігі кем дегенде екі себепке байланысты болуы мүмкін: 1. Альдостеронмен байланысатын минералокортикоид рецепторларының мутациясы немесе 2. Альдостеронмен реттелетін гендегі мутация. ПХА- ның ауыр түріне шалдыққан науқастардағы байланысты талдау аурудың минералокортикоид рецепторлары генінің аймағымен байланысы мүмкіндігін жоққа шығарды. Кейіннен ПХА-ның ауыр түрі тиісінше эпителийлік натрий арнасының α, β және γ субжүйелерін кодтайтын SCNN1A, SCNN1B және SCNN1G гендеріндегі мутацияларға байланысты екені анықталды.