Кіріспе

Поул Андерсонның қысқа әңгімесі "Евтопия" - американдық жазушы Поул Андерсонның қысқа әңгімесі, ол алғаш рет 1967 жылы Харлан Эллисонның ғылыми-фантастикалық антологиясында пайда болды Қауіпті көріністер. Кейіннен ол Андерсонның 1981 жылғы "Жұлдыздар арасындағы қараңғылық" жинағында және "ХХ ғасырдың ең жақсы баламалы тарих әңгімелері" (2001) шолуында пайда болды.

Сюжет

Әңгіменің басында басты кейіпкер (Иасон Филиппу) әр түрлі параллель әлемдерді зерттейді. Әңгіме басталғанға дейін ол біздің әлемдегі АҚШ-қа барып, оны "ауру мәдениет" деп санап, жаман әсер қалдырды. Содан кейін ол сюжеттің басым бөлігі орналасқан уақыт сызығына келді. Сол уақыт сызығында христиандық Батыс Еуропаны X ғасырда солтүстіктен скандинавиялық викингтердің, шығыстан мадьярлардың және оңтүстіктен арабтардың біріккен шабуылы басып алды. Кейін Араб халифаты ішкі қайшылықта ыдырап кетті, ал өздерінің алғашқы діндерін сақтаған викингтер мен мадьярлар Еуропаға үстемдік етіп, ақырында Солтүстік Американы отарлады. Олар ортағасырлық мәдениет пен әлеуметтік құрылымдарын сақтап, ядролық энергияны қоса алғанда, жоғары технологияны дамытты. Бұл Солтүстік Америка көптеген тәуелсіз княздіктерге бөлінген, халқы біздің әлемге қарағанда әлдеқайда аз, үлкен жерлерімен, іс жүзінде қол сұқпаған табиғатпен. Скандинавиялықтар мен мадьярларға қарағанда әлеуметтік жағынан төмен болғандықтан, осы уақыт сызығында америкалықтар біздің тарихымызға қарағанда жақсырақ өмір сүрген көрінеді. Бұл оқиға Джейсонның Скандинавияның бір аймағында іздестіріліп жүргенін көрсетеді. Ол сол аймақта қонақ болып, анықталмаған қылмыс жасаған. Ол Мадьяр патшалығына барып, бас сауғалауды сұрайды. Ясон сол жерде тұрғанда, америкалық әйел оны азғыруға тырысады, бірақ ол "қасиетпен" екенін айтып, бас тартады. Шын мәнінде, ол жергілікті мадьяр билеушісімен кездесуге асығады және оның скандинавтық қуғындары мадьярлармен сөйлесуге мүмкіндік берместен бұрын, оны ұстап бермейді деген қатаң антын алуға асығады. Бұл сақтандыру жақсы негізделген еді Скандинавиялық әріптесімен сөйлескеннен кейін, мадьяр билеушісі Ясонға ашуланып, "Сен менің антымды менден сорып алдың, егер мен сенің не істегеніңді білсем, сені өзім өлтірер едім!" дейді. Алайда, ант бұзылмайды, ал Джейсон өзінің туған ғаламға қайтып оралуы мүмкін жерге көлікті алады - өзін-өзі "Эутопия" деп атайды, бұл тарихқа оның атын береді, классикалық Грекия планетаға үстемдік жүргізген Жер. Ол өзінің жоғары тұрған адамына (Даймонакс) барып, кездескен адамдардың варварлықтарына наразылық білдіреді, бірақ Даймонакс оған қайшы келеді, адамдар өркениетті болу дегеннің мағынасына әртүрлі көзқараста екенін және Эутопияның мұқият жоспарланған қоғамы өмірдің қарапайым ләззатын жоғалтып алған болуы мүмкін екенін айтады. Әңгіме Ясонның ертеректе Скандинавиядан келген қонақ үйінің ұлымен бірге ұйықтағанын бітіреді. Скандинавия мен Мадьяр мәдениетінде гомосексуализмге қарсы қатаң табу бар, ал Ясонның әлемі классикалық грек көзқарасын сақтады. Соңында басты кейіпкердің ойлары айналып жүрген "Ники" - бұл Евтопиядағы жас жігіт Никиастың лақап аты екені анықталады.

Қабылдау

Алгис Будрис Андерсонның "адамдарды шоқтай алмағанда" жақсы жазатынын айтты. Менің ойымша, ол көп жылдар бойы істегендей, адамдарды ойлауға итермелеумен қанағаттанса жақсы болар еді. Бұл әдетте жеткілікті шок болып табылады".