Кіріспе

Қытайлық америкалық вирусолог және молекулалық биолог (19462020)

Ерте өмір

Вонг Стаал 1946 жылы Қытайдың Гуанчжоу қаласында Вонг Йи Чинг болып дүниеге келген. Төрт баланың үшіншісі болған ол екі ағасы мен бір апасымен бірге өсті. 1952 жылы оның отбасы 1940 жылдардың соңында коммунистік революциядан кейін Гонконгке қашып келген көптеген қытай азаматтарының бірі болды. Гонконгта болған кезінде Вонг Марикнолл монастырлық мектебінде оқыды, онда ол ғылымда үздік болды. Оның отбасында әйелдер ешқашан үйден тыс жұмыс істемеген немесе ғылымды оқымаған, бірақ ата-анасы оның академиялық ізденістерін қолдады. Мектепте оқыған кезінде көптеген мұғалімдер оны АҚШ-та білім алуды жалғастыруға шақырды. Мұғалімдері оған атын ағылшыншаға ауыстыруды ұсынды. Әкесі оған сол кезде Оңтүстік-Шығыс Азияны соққылаған үлкен тайфуннан кейін "Флосси" деген есімді таңдады. Екі жылдан кейін Вонг Стаал ВИЧ-ті клондаған алғашқы зерттеуші болды. Сонымен қатар, ол вирустың генетикалық картасын жасап шығарды, бұл ВИЧ-тестілеуді жасауға мүмкіндік берді. Бұл вирустың тұңғыш генетикалық картасына әкелді, бұл ВИЧ-ке қанды тексеруді әзірлеуге көмектесті. 1990 жылы Вонг Стал NCI-ден Калифорния университетіне, Сан-Диегоға (UCSD) қабылданды, онда ол СПИД зерттеу орталығын құрды. Вонг Стаал ВИЧ/СПИД-ті зерттеуді UCSD-де жалғастырды. Вонг Стаалдың зерттеулері гендік терапияға бағытталған, онда "молекулалық пышақ" рибозимді қолдану арқылы ІЖТ-ті дің жасушаларында басуға болады. Ол әзірлеген протокол АҚШ үкіметі қаржыландыратын екінші протокол болды. 1990 жылы Вонг Стал бастаған зерттеушілер тобы вирустық штаммның ТАТ ақуызын зерттеуді бастады. Зерттеушілер тобы Tat ақуызын тасымалдайтын әртүрлі жасушаларды сынап, ВИЧ- 1 жұқтырған жасушалар мен бақылаудағы, яғни адам эндотелий жасушаларының өсірілімінде жасушалардың көбею жылдамдығын бақылады. Вонг Стаал Tat протеинының әртүрлі мөлшерлері бар жасушаларда KS зақымдануын анықтау үшін радиоиммунопреципитация деп аталатын жасушалық талдау түрін қолданды. Бұл сынақтардың нәтижелері бойынша, ВИЧ- 1 жұқтырған клеткадағы Tat ақуызының мөлшері пациенттегі КС зақымдануларының санымен тікелей байланысты. Бұл зерттеулер қауіпті зақымданулардан зардап шегетін ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастарға жаңа емдеу әдістерін әзірлеуде маңызды рөл атқарды.

Жетістіктер

1994 жылы Вонг Стаал UCSD-нің жаңадан құрылған СПИД зерттеу орталығының төрағасы болып тағайындалды. Сол жылы Вонг Стал АҚШ Ұлттық академиясының Медицина институтына және Тайваньның Academia Sinica-ға сайланды. 2002 жылы Вонг Стаал UCSD-ден зейнеткерлікке шығып, профессор-эмерита атағын қабылдады. Кейін ол екінші күйеуі Джеффри МакКелвимен бірге UCSD-де болған кезде бас ғылыми қызметкер ретінде құрған Immusol биофармацевтикалық компаниясына қосылды. С гепатитіне (СГВ) қарсы жақсартылған дәрі-дәрмектердің қажеттілігін мойындаған ол Иммузолды СГВ терапиясына бағыттады және оны Фармацевтика деп атады. Сол жылы Discover журналы Вонг Стаалды елу "ең ерекше әйел ғалымның" бірі деп атады. 2007 жылы "The Daily Telegraph" газеті Вонг Стаалды "Жұмыс істеп жүрген 100 ең үздік гений" тізіміне 32-ші орынға қосты. Ғылымға қосқан үлесі үшін Ғылыми ақпарат институты Вонг Стаалды "80-ші жылдардың ең үздік әйел ғалымы" деп атады. 2019 жылы ол Ұлттық әйелдер даңқы залына кірді. 1990 жылы "Scientist" журналы оны "он ғалымның супер жұлдызының" бірі деп атады. Бұл оның ВИЧ-ті ашқан топтың мүшесі болғаны және ВИЧ-ті табысты клондау бойынша еңбегі нәтижесінде оның генетикалық картасы мен ВИЧ-ті қанда тексеру мүмкіндігіне қол жеткізгендігіне байланысты.

Жеке өмір

1971 жылы UCLA-да докторлық диссертациясын оқып жүргенде, ол студенттік әріптесі, онколог Стивен П. Сталға үйленді. 1990 жылы ажырасып кеткенге дейін ерлі-зайыптылардың екі қызы (Стефани және Вега Стаал) болды. Вонг Стаал кейін невролог Джеффри МакКелвиге тұрмысқа шықты, олармен бірге ол Immusol-ді құрды. Оның төрт немересі бар еді. Вонг Стаал 2020 жылдың 8 шілдесінде 73 жасында Ла-Холладағы Джейкобс медициналық орталығында пневмониядан туындаған асқынулардан қайтыс болды.