Кіріспе

Америка ғалымы (туған 1939)

Харольд Элиот Вармус (18 желтоқсан 1939 жылы туған) – американдық Нобель сыйлығының иегері, ғалым. Қазіргі уақытта ол Вейл Корнелл Медицинасында Льюис Томас университетінің медицина профессоры және Нью-Йорк геном орталығының аға ғылыми қызметкері. Ол 1989 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын (Дж. Майкл Бишоппен бірге) ретровирустық онкогендердің жасушалық тегін ашқаны үшін алды. Сонымен қатар, ол 1993 жылдан 1999 жылға дейін Ұлттық денсаулық сақтау институтының директоры, ал 2010 жылдан 2015 жылға дейін Ұлттық қатерлі ісік институтының 14-ші директоры болды, осы лауазымға оны президент Барак Обама тағайындады.

Ерте өмір және білім

Вармус 1939 жылғы 18 желтоқсанда Беатрис, әлеуметтік қызметкер, және Франк Вармус, дәрігер, Шығыс Еуропадан шыққан еврей ата-анасының ұлы ретінде Нью-Йорк штатының Оушенсайд қаласында дүниеге келді. 1957 жылы ол Нью-Йорктің Фрипорт қаласындағы Фрипорт орта мектебін бітіріп, Амхерст колледжіне түсті. Әкесінің қадамын басып, дәрігер болу ниетімен оқуға түскенімен, ағылшын әдебиеті бакалавры дәрежесін алды. Гарвард медицина мектебіне екі рет қабылданбады. Сол жылы ол Колумбия университетінің дәрігерлер және хирургтар колледжіне оқуға түсіп, кейін Үндістанның Барелли қаласындағы миссионерлік ауруханада және Колумбия Пресвитериан медициналық орталығында жұмыс істеді. 1970 жылы ол әйелі Констанс Кейсимен бірге Сан-Францискоға көшіп, Америкалық қатерлі ісік қоғамының Калифорния бөлімшесінен алған стипендиясы бойынша Калифорния университетінде Майкл Бишоппен докторантурадан кейінгі зерттеулерін бастады. 1972 жылы ол UCSF микробиология және иммунология кафедрасының доценті болып тағайындалды, 1979 жылы профессор болды және 1984 жылы Америкалық қатерлі ісік қоғамының ғылыми-зерттеу профессоры атанды. UCSF-те (1970-1993) жұмыс істеген жылдары Вармустың ғылыми еңбегі ретровирустардың көбейіп, жануарларда қатерлі ісіктерге себеп болу және жасуша мәдениетінде қатерлі ісіктерге ұқсас өзгерістер тудыру механизмдеріне бағытталған. Бұл жұмыстың көп бөлігі Майкл Бишоппен бірлесіп, ғылыми серіктестіктің ұзақ жылдарға созылған нәтижесі болды. Олардың ең танымал жетістігі – Rous саркома вирусының v Src онкогенін тудырған жасушалық генді (c Src) анықтау, бұл вирус 1910 жылы Пейтон Роуспен тауық саркомасынан алғаш рет оқшауланды. Олардың ашылуы көптеген басқа жасушалық протоонкогендерді анықтауға мүмкіндік берді – вируслық онкогендердің алғашқылары және адам қатерлі ісіктерін тудыратын мутациялардың нысандары. Бұл жұмыстың көп бөлігі және оның салдары Вармустың Нобель лекциясында және Бишоптың Вармустың «Ғылымның өнері мен саясаты» кітабында сипатталған.

Соңғы төрт жарым онжылдықтарда Вармустың ғылыми еңбегінің маңызды бөлігі ретровирустық ДНК синтезінің және хромосомаларға енуінің механизмдерін сипаттауды; Роэль Нуссемен бірге Wnt 1 протоонкогенін табуды; гепатит B вирусының репликация циклының кейбір аспектілерін анықтауды (Дональд Ганеммен бірге); ретровирустық ақуыздарды жасау үшін рибосомалық фреймшефтингтің ашылуын (Тайлер Джекпен бірге); құс ретровирустары үшін жасушалық рецепторды оқшаулауды (Джон Янг және Пол Бейтспен бірге); адам өкпесінің қатерлі ісіктерінде эпидермалық өсу факторы рецепторы генінің мутацияларын сипаттауды, соның ішінде дәріге төзімділіктің пайда болуына себеп болатын кең таралған мутацияны (Уильям Паомен бірге); және адам қатерлі ісігінің көптеген егеуқыр модельдерін жасауды қамтиды. Айта кетерлігі, Вармус NIH, MSKCC және NCI-дегі басшылық лауазымдарда қызмет еткен кезінде де зертханалық жұмыстарды жүргізуді немесе басқаруды жалғастырды.

Саясат және мемлекеттік қызмет

1990 жылдардың басында, Нобель сыйлығын алғаннан кейін Вармус пен Бишоп ғылым саясатына белсенді түрде араласты, негізінен UCSF әріптестері Брюс Альбертс және Марк Киршнермен, сондай-ақ Бірлескен Басқару Комитетімен (кейіннен Өмір ғылымдары коалициясы деп өзгертілді) бірлесіп жұмыс істеді. Ол сонымен қатар 1992 жылғы президенттік сайлау кезінде Клинтон-Гор үшін Ғылымгерлер мен Инженерлер тобының тең төрағасы болды.

Ұлттық денсаулық сақтау институтының директоры

1993 жылы сәуірде Ұлттық денсаулық институтының (NIH) директоры Бернадин Хили отставкаға кеткеннен кейін, президент Уильям Клинтон шілдеде Вармусты осы қызметке ұсынды, ал қарашада Сенат бекітті. NIH директоры ретінде Вармус зерттеу агенттігінің бюджетін шамамен екі есеге арттыруға үлкен үлес қосты; алайда оның қызметі институт директоры лауазымына ең үздік ғалымдарды тағайындауымен де ерекшеленді. Ол Конгресс мүшелерімен және Әкімшілікпен өте жақсы қарым-қатынас орнатты; клиникалық және ЖИТС зерттеулеріне жетекшілік етті; діңгек жасушаларын зерттеу, организмдерді клондау, гендік терапия және патенттеу салаларындағы саясатты қалыптастырды; жаһандық денсаулық сақтау зерттеулерін, әсіресе безгекке қарсы зерттеулерді қолдады; сондай-ақ NIH-де жаңа Клиникалық орталық және Вакцина зерттеу орталығы сияқты жаңа нысандарды салуға қатысты.

Директорлар арасында

Вармус Аль Гордың (2000) және Джон Керридің (2004) президенттік үміткерліктеріне қолдау көрсетті. Джордж Буш президенттігі кезінде ол әкімшіліктің ғылым саясатын сынаған лекциялар оқыды. Бірақ ол Буштың СПИД-ке қарсы күресу бастамасы – PEPFAR (Президенттің СПИД-ке қарсы төтенше жоспары) туралы мақтаумен жазған еңбектердің авторы болды. Вармус 2008 жылдың басында Барак Обаманың президенттікке ұмтылысын қолдады және науқан штабының Ғылым және технология комитетін басқарды. Обама сайланғаннан кейін, ол президент сайланған тарапынан ПКАСТ-тың (Президенттің ғылым және технология жөніндегі кеңесшілер кеңесі) үш тең төрағасының бірі болып тағайындалды. 2010 жылдың 12 шілдесінде Президент Обама тағайындағаннан кейін Ұлттық қатерлі ісіктер институтының (NCI) директоры лауазымын иелену үшін ол бұл қызметтен кетті.

Ұлттық онкологиялық институттың директоры

2010 жылдың 17 мамырында Ақ үй Вармустың Ұлттық қатерлі ісік институтының (NCI) 14-ші директоры болып тағайындалғанын жариялады, бұл оны бүкіл Ұлттық денсаулық институтының (NIH) директоры болғаннан кейін жеке NIH институтының директоры қызметін атқарған алғашқы адам етті. Осы лауазымда, барлық институттардың, соның ішінде NCI-нің бюджеті қысқарғанына қарамастан, ол қатерлі ісік геномикасы және жаһандық денсаулық салаларындағы жаңа әкімшілік орталықтарды құрды; «үздік зерттеушілер», «ғылыми қызметкерлер» және «қаушатылған сұрақтар» үшін жаңа грант бағдарламаларын іске қосты. Ол сондай-ақ Фредерик Ұлттық қатерлі ісік зерттеу зертханасының атын өзгертіп, онда RAS онкогендерін зерттеуге бағытталған жаңа жобаны бастады. 2015 жылдың 4 наурызында Вармус президентке 2015 жылдың 31 наурызынан күшіне енетін отставкасын ұсынды және Нью-Йорк қаласына Уиль Корнелл медицина мектебіндегі медицина профессоры және Нью-Йорк геном орталығының аға ғылыми қызметкері ретінде оралу ниетін білдірді. 2015 жылдың 1 сәуірінде NCI директорының орынбасары Дуглас Лоуи NCI директорының міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалды. NCI директоры қызметін атқарған кезеңде Вармус үш үкіметтік емес әріптесімен бірлесіп биомедициналық зерттеу қауымдастығында кең таралған бірнеше тәжірибелерді сынап бағалаудың ерекше қадамын жасады. Бұл мақала биомедициналық зерттеулердегі жоғары бәсекелестік атмосфераны төмендетуге бағытталған бірнеше келесі шаралардың бастамасы болды.

Мемориалдық Слоан Кеттерринг онкологиялық орталығының президенті

1999 жылдың соңында Ұлттық денсаулық институтының (NIH) директорлық қызметінен кеткеннен кейін, Вармус 2000 жылдың 1 қаңтарында Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісіктер орталығының президенті және бас директоры болды. MSKCC-дегі он жарым жылдық қызметі барысында ол негізгі және аудармалық зерттеулер факультетін кеңейтуімен, Мортимер Э. Цукерман атындағы ғылыми-зерттеу орталығы сияқты жаңа зертханалық кешенді салуымен, қатерлі ісіктер биологиясы бойынша жаңа аспирантура мектебін (Луис В. Герстнер кіші атындағы биомедициналық ғылымдар мектебі) ашуымен, көптеген клиникалық мекемелердің жөндеу және құрылысын бақылауымен және ірі капиталдық науқанды ұйымдастыруымен ең көп танылды. Ол сонымен қатар белсенді зертханасын басқаруды және Слоан Кеттеринг институтының мүшесі ретінде оқытуды жалғастырды. 2010 жылдың 12 қаңтарында MSKCC Вармустың MSKCC Бақылау кеңесі мен директорлар кеңесінен «оның орнын басатын адамды іздеуді бастауды» сұрағанын хабарлады. Ол 2010 жылдың 30 маусымында MSKCC-ден кетті, одан кейін Ұлттық қатерлі ісіктер институтының (NCI) директорлығына кірісті.

Ғылымдағы жарияланымдар

NIH директоры лауазымының соңына таяп, Вармус ғылыми мақалаларға қолжетімділікті арттыру үшін Интернетті тиімді пайдаланудың жақтаушысы болды. Алғашқы нақты нәтиже – NIH-дегі Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығының Дэвид Липманмен бірлесіп, толық көлемді ғылыми есептердің ашық цифрлық кітапханасы – PubMed Central құруы болды. 2007 жылы Конгресс NIH-ге NIH қолдауымен жасалған жұмыстардың барлық есептері жарияланғаннан кейін бір жыл ішінде PubMed Central-де болуын қамтамасыз етуді міндеттеді. Вармус және оның екі әріптесі – Стэнфорд университетінен Патрик Браун және Калифорния университетінен (Беркли) Майкл Айзен – биомедициналық ғылымдар саласындағы ашық қолжетімді журналдар жиынтығын шығаратын коммерциялық емес «Қоғамдық ғылым кітапханасы» (PLOS) директорлар кеңесінің негізін қалаушылары және жетекшілері болды.

Жеке өмір

1969 жылдан бері Вармус журналист және ғылым жазушысы Констанс Луиза Кейсиге үйленген. Олар Манхэттеннің Үсті-Батыс жағында тұрады және екі ұлы бар: Квинсте тұратын джаз трубашы және композитор Джейкоб, және Бруклинде тұратын әлеуметтік жұмыскер Кристофер. Вармус пен Джейкоб Гуггенхайм және Смитсон музейлерінде, Бостон ғылым мұражайында, Джон Ф. Кеннеди атнасындағы өнер орталығында және Ванкувердегі Оңтүстік Азия жазғы фестивалінде "Генелер мен джаз" атты лекция-концерттер сериясын өткізді.