Кіріспе

Тораның әртүрлі жинақтары аггадот Мидраш Танхума (מִדְרָשׁ תַּנְחוּמָא), сондай-ақ Еламмедену деп те аталады, бұл бүкіл Торадағы хомилетикалық мидрашқа берілген атау және ол бірнеше түрлі нұсқаларда немесе жинақтарда белгілі. Танхума бар Абба мәтіннің авторы емес, керісінше, дәстүрлер жиі жатқызылатын тұлға ("Р. Танхума осылай басталды" немесе "Р. Танхума осылай уағыздады" формуласымен көрсетілген), бірақ ол басқа мидраш редакторлары қолданған мидрашимдер жинағын сақтаған болуы мүмкін. Еламедену атауы еврейше yelammedenu rabbenu сөзінен алынған, бұл мәтіндегі типтік мәтіндік бірлікті бастайды. Ең көне қолжазба 8 - не 9 ғасырдың аяғына таман жасалған болуы мүмкін. Мәтін туралы ең маңызды жарияланым - 2022 жылы Никольский мен Атзмонның зерттеулерінің редакцияланған томы болды.

Күні және шығу тегі

Бұрын "Танхума" жоғары орта ғасырларға жатады деп саналған, ал көбісі 10 ғасыр деп санаған. Алайда сол кезде мәтіннің қашан жазылғаны мен қайдан шыққандығы туралы толық зерттеу жүргізілмегендіктен, қорытындылар әлі күнге дейін күмәнді болып келеді. Таунсенд Бубердің рецензиясы Шаббалық Р. Ахайдың 8-ғасырдың ортасындағы Шеилотына негізделген деп сенді және кем дегенде 9-ғасырға жатады. Жақында Марк Брегман баспа және Бубер рецензиялары арасындағы ортақ материал Палестинадағы VI немесе VII ғасырдан бастау алады деп болжады (Бубер де өзінің шығу орнын сол жерде орналастырды). Сонымен, Бубердің рецензиясы Солтүстік Италияда Ломбардтар кезінде 559 және 774 жылдар аралығында пайда болды. Ақырында, баспа басылымының қалыптасуы исламдық жаулап алулардан кейін басталған, бірақ жинақ исламның Палестина қоғамына әсер етуінен бұрын аяқталды, өйткені исламдық әсерлер мәтінде мүлдем жоқ. Кейбір ғалымдар Оңтүстік Италиядан шыққан деп санайды, өйткені (i) барлық қолжазбалар еуропалық (ii) көптеген грек және латын сөздерінің болуы, олар Италияда тіл қолдануда әдеттегідей болды (iii) солтүстік Италиядан шыққан болуы мүмкін емес, өйткені ол аймақтың географиясын дұрыс түсінбеген. Екінші жағынан, мәтіннің палестиналық тамырлары палестиналық раввиндік дәстүрлерді қолдану арқылы көрінеді, оның ішінде Мишна мен палестиналық Талмудпен таныстығы, бірақ вавилондық Талмуд емес. 1996 жылы Самуэль Берман әдебиеттің ағылшын тіліндегі аудармасын шығарды.

Цифрлық қолжетімділік

"Тікун Софрим" - қолжазбаны автоматты түрде тануды қолмен түзетумен біріктіретін жүйе Мидраш Танхуманың бірнеше қолжазбаларын цифрландыру үшін қолданылды.

Стандартты басылым / Еламмедэну

Стандартты басылым "Еламмедэну" деп аталды. Бұл халахикалық кіріспе сөздерінің кіріспе сөздері. Көптеген адамдар бұл кітапты Бубердің рецензиясының өзгертілген басылымы және қазір жоғалған "Танхума" кітабының үшінші нұсқасы деп санайды. Оның Жаратылыс туралы уағыздары түпнұсқа, бірақ оларда стандартты нұсқадан және Йеламмеденуден бірнеше қайта қаралған үзінділер бар, қосымша түсіндірмелер мен түсіндірмелер үшін көбінесе вавилондық Талмудқа сүйенуде. Шығу кітабына қатысты бөлік Еламеденуден қарызға алынған, бірақ Ваяхел мен Пекудей бөлімдері жоғалған шығармада қамтылмаған уағыздарды қамтиды. Бұл мидраштың редакторы Леуіліктер, Сандар және Заңды қайталау кітаптарының бөліктерін стандартты нұсқадан алған материалдарды кеңінен қолданды, оларды қайта қарастырып, көптеген қосымшалармен толықтырды. Бұл мидрашты алғаш рет Раши келтірген. Үшінші мидраш жоғалған Еламмеденудің көп бөлігін қамтитын болғандықтан, екі еңбекті жиі шатастырған. Кейбір беделді адамдар бұл нұсқа жоғалған деп санайды. Басқалар бұл мидрашты Еламмеденумен бірдей деп қате санады, бұл еңбектің екі атауы бар деп ойлады; сондықтан бұл нұсқаның алғашқы басылымдары "Мидраш Танхума, Еламмедену деп те аталады" деген атпен жарық көрді. Стандартты басылым алғаш рет 1522 жылы Константинополде басылып шықты, ал 1545 жылы Венецияда түзетусіз қайта басылды. Кейінгі басылымдардың негізін құраған үшінші басылымды 1563 жылы Падуандық Мейр бен Абрахам мен Езра бен Исаак Фано Мантуяда басып шығарды. Бұл басылымда Езра бен Исак екі түпнұсқа қолжазбадан және Ялкуттан таңдап алған бірнеше қосымшалар бар. Езра қосқан мақалаларды ашық қолмен белгілеп көрсеткен, бірақ кейінгі басылымдарда бұл белгілер алынып тасталды, сондықтан түпнұсқа мазмұны мен қайта қараушылар қосқан материалды ажырату мүмкін емес. Езра Фанудан өзінің басылымына халахикалық шешімдердің, сондай-ақ осы мидрашқа кіретін аңыздар мен астарлы әңгімелер индексін қосты; бұл индекс барлық кейінгі басылымдарда сақталған.

Бубердің рецензиясы (TanB)

Таңхума Бубер, сондай-ақ Таңхума Б деп аталады, бұл бірнеше қолжазбалардан материал жинаған Соломон Бубер жариялаған жинақ. Бубер бұл жинақ апта сайынғы Тора бөлімдерінің уағыздары мен аггадикалық түсіндірмелерін қамтиды деп мәлімдеді. Бұл үштің ішіндегі ең көнесі, тіпті Пятикнигі туралы түсініктеме ретінде ұйымдастырылған ең көне жинақ. Бубер бұл мидраш 5 ғасырда, яғни бабылдық Талмудтың жазылуы аяқталғанға дейін, басылып шыққан деп болжады. Бұл еңбектегі мәтіннің авторы Мидраш Танхумаға сілтеме жасағаны айтылған. Алайда басқа ғалымдар бұған келіспейді және Бубердің "Танхума" нұсқасын басқа нұсқалардан ескі деп есептемейді. Таунсенд Бубердің рецензиясынан бір бөлімді келтіреді, бұл Шабханың Ахайдың Шильтотынан (8 ғасыр) алынған үзінді болып көрінеді. Бұл үзіндіде айтылғандай, "Мұса киелі шатырға кіргенше, олар оған қарап тұрды" деген сөздерді екі амора әртүрлі түсіндірді. Талмудта оң түсінік берілген; жағымсыз пікір "ки де ита" (осылай айтылады) деген сөздермен аталады. "Танхума Пекуде" кішіпейілдікті ескергендіктен, Талмудтағы "ки де ита" сөздері бұрынғы еңбекке сілтеме жасауы мүмкін немесе бастапқыда "ки де ита" "Танхума" ("Танхумада айтылғандай") деп оқылуы мүмкін. Мидраш Танхума В кітабындағы уағыздар "Киелі жазбаларда айтылғандай" немесе кейде "Жазбаларда былай делінген" деген сөздермен басталады. Содан кейін аят (көбінесе Кетувимнен алынған), оның түсіндірмесі және аталған Пятикниженің белгілі бір үзіндісі туралы уағыз беріледі. Пятикниженің бірінші, үшінші және төртінші кітаптарына арналған бірнеше уағыздар уағыздар сілтеме жасайтын үзінділерге қатысты қысқаша халахикалық диссертациялармен басталады. Халахикалық трактаттар "Еламедену раббену" деген сөздермен басталатын сұрақтан және "Как шания рабботену" деген сөзбен басталатын жауаптан тұрады; жауаптар әрқашан мишна немесе бараитадан алынады. Көптеген уағыздар яһудилердің болашағына қатысты үміт пен жігерлендіру сөздерімен аяқталады; бірақ олардың бірнешеуі қысқартылған және толық аяқталмаған, бұл қысқарту үшін "Бұл тақырыпта тағы көп нәрсе айтылуы мүмкін, бірақ біз сізді шаршатпайды" немесе "Бұл үзінді бірнеше басқа түсіндірмелер мен түсіндірмелермен түсіндірілді, бірақ сізді шаршатпау үшін біз бүгінгі тақырыпқа қажетті нәрсені ғана келтіреміз".

Мазмұны

Аггадистік мидраш болғанымен, Танхума А-да көптеген халахикалық сөздер бар. Оның 61 кіріспе сөзінде халахи сұрақтар мен жауаптар бар, сонымен қатар бүкіл еңбекте бірнеше халахи ережелері мен шешімдері келтірілген. Бұл халахикалық үзінділер Вавилон Талмудынан емес, Мишнадан немесе бараитадан алынған; шынында да, берілген шешімдердің көбісі соңғы жұмыстың шешімдеріне қайшы келеді. Мидраштың аггадикалық мазмұны да өте кең және әртүрлі; онда сондай-ақ жазба орындарының қарапайым түсіндірмелері; еретиктердің бірнеше дәлелдемелері; "ḳere" және "ketib" арасындағы және "plene" ("еркек") және ақаулы ("ḥaser") деп жазылған сөздер арасындағы айырмашылықтардың түсіндірмелері; нотариḳon және гематрия бойынша түсіндірмелер; бірнеше әңгімелер мен астарлы әңгімелер; және көптеген афоризмдер, моральдық сөздер және танымал мақал-мәтелдер. Мұнда афоризмдер мен мақал-мәтелдердің кейбіреулерін келтіруге болады: "Адал адамға ұрлық жасауға мүмкіндік берілмейді, ұрыға одан бетер". "Басқарма одан құтылуды қалайтын адамдарды іздеп жүр". "Егер зұлымдыққа бой алдырмасаң, ол сенімен бірге жүрмейді, өзіңде де болмайды". "Жақсылық істеме, зұлымдық істе, сонда жамандықты орасың". Бұл Танахма мидрашы басқа да көптеген мидраштарда, мысалы, барлық Мидраш Раббот, Песикта де Раб Кахана, Песикта Раббати және Мидраштарда Самуил кітабына, Нақыл сөздер мен Забурлар кітабына қатысты, олардың барлығы одан үзінділер келтіреді. Геонимдер де, ескі раввиндік авторитеттер де оны қолданды және одан халахикалық, сондай-ақ аггадикалық сөйлемдерді келтірді. Алайда, бұл мидрашты "Танхума" деп атаған алғашқы адам Раши болды, ол өз түсініктемесінің бірнеше тармақтарында оны атап өтті және одан үзінділер келтірді. Рашидің цитаталарының көпшілігі Танхума Б-дан алынған.

Р. Танхумаға қатысты жоғалған нұсқа

Бұл нұсқа жоғалып кетті және кейіннен келтірілген цитаталар арқылы кеңінен белгілі. Тек аздаған беделді адамдар, мысалы Хай бен Шерира мен Седекия бен Абрахам Анау, оны "Танхума" деген атпен біледі. Бұл шатасу стандартты нұсқаның осы мәтіннің едәуір бөлігін енгізгендіктен болуы мүмкін. Бірнеше раввиндік беделді адамдар оны "Арук" деген атпен атаған.