Кіріспе

Мая жазуын әліпбилік жазу ретінде түсіндіруге тырысу Де Ланда әліпбиі - бұл Колумбқа дейінгі Мая жазуында жазылған испан әріптері мен глифтерінің сәйкестігі, оны 16-ғасырдағы Юкатан епискобы Диего де Ланда Мая өркениетінің құжаттамасының бір бөлігі ретінде жазды. Оның қателіктеріне қарамастан, ол ұсынған ақпарат, совет эпиграфы және маяшы Юрий Кнорозовтың жұмысынан басталып, 20-ғасырдың ортасында майя жазуын шешудегі маңызды жетістік болды.

Тарих

Мая жазуын білетін екі маяның көмегімен де Ланда мая жазуын транскрипциялап, оны шешу мен аудару үшін кілт беруге тырысты. "Әліппе" түсіндірме жазбалардың кейбір үзінділерімен және оның майя жазуындағы қолданылу мысалдарымен бірге де Ланданың "Реласьон де лас шуаса де Юкатан" ("Юкатан мәселелерінің есебі") кішкентай бөлігі ретінде жазылды, ол сонымен қатар жергілікті майя халқының мәдениетінің және іс-әрекеттерінің көптеген аспектілерін құжаттады. Оның еңбегі Испанияға шақырылғаннан кейін Инквизициямен сотқа тартылды. Ол жерде жүргенде өзін дұрыс ұстамаған деп айыпталды. Көп ұзамай бұл жұмыс ұмытылып қалды. Майяның діни ордені сияқты бұрыннан бар мекемелер, олардың барлығы де Ланда сияқты испандық соғысшылдарды басып алу арқылы жойылып, христиандық "ағартушылыққа" жол ашылды. Осы мақсатқа жету үшін, Киелі кітап ілімдеріне сай келетін жазбаларға құрмет көрсету үшін, майялардың барлық мәтіндері жойылған.

Қайта табу

Ғасырлар бойы ғалымдар үшін жоғалған "Реласьон де лас шуасиас де Юкатан" кішірейтілген көшірмесін кейін 19-ғасырда француз антиквари ғалымы Брассер де Бурбург қайтадан тапты. Кейін де Ланда әліпбиі арқылы белгісіз жазуды түсіндіруге бірнеше рет тырысқан, бірақ нәтиже бермеген, өйткені де Ланда жазуы - әліпби, бірақ қазіргі майя мәтіндері - логосиллабикалық. Де Ланданың логосиллабикалық жазу жүйелерінің қалай жұмыс істейтінін түсінбеудің және сенімді көздерге жетудің негізсіздігімен жалған жазу жүйесін ойламаған болуы мүмкін деген теория қалыптасты. 1950 жылдардың басында Кнорозов өзінің маңызды құжатын жариялағаннан кейін ғана, оны және басқа жазуларды жаңаша талдау арқылы, елеулі жетістіктерге қол жеткізіле бастады.