Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Остроленка – Польшаның солтүстік-шығысындағы Нарев өзені жағасындағы шағын қала, Варшавадан шамамен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 51 012 адамды құрайды.
Ostrołęka is a small city in northeastern Poland on the Narew river, about northeast of Warsaw, with a population of 51,012 (2021)
15 және 16 ғасырлар
15 ғасырдың басында Остроленка Мазовия герцогтігінде көршілес Тевтон орденімен сауда жасаудың маңызды экономикалық орталығына айналды. Ағаш, янтарь және бал ең көп сатылатын тауарлар еді. 1526 жылы герцогтік тікелей Польша Корольдігіне қосылды. Бұл экономикалық өрлеуге алып келді, ол бүгінде Остроленканың алтын ғасыры деп белгілі. Осы кезде королева Бона Сфорца Помианда фольварк құрды – сол кездегі көршілес елді мекен, қазіргі қала шекарасында орналасқан. Алтын ғасыр шамамен 40 жылға созылды, оның аяқталуын 1564 және 1571 жылдары болған үш ірі апат белгіледі. 1564 жылы жұқпалы ауру қала мен айналасындағы аймақтарды қатты кемсітті. Сол жылы қалада өрт шығып, қаланың көп бөлігі толығымен өртеніп кетті. 1571 жылы, қала бұрынғы екі апаттан қалпына келмей, тағы бір жұқпалы ауру болды, ол аймақты одан әрі халықтан айырды және қаланың алтын ғасырының аяқталғанын ресми түрде жариялады. Алайда, 20 жыл ішінде қала қайта жаңартылды, соның ішінде Остроленканың алғашқы мектебі салынды. 1590 жылдардың соңына қарай қала шамамен 1,980.5 км² аумақты қамтитын ірі әкімшілік ауданның орталығына айналды. Бұл Польша патшалығының қаласы болды және әкімшілік жағынан Ұлы Польша провинциясындағы Мазовия воеводствосына қарасты.
By the beginning of the 15th Century, Ostrołęka grew into an important economic center in the Duchy of Masovia for trade with the neighboring Teutonic Order. Wood, amber, and honey were the most commonly traded items. In 1526, the Duchy was incorporated directly into the Polish Kingdom. This resulted in an economic boom, most commonly associated to today as Ostrołęka's Golden Age. At this time, Queen Bona Sforza founded a folwark in Pomian – a neighboring settlement at the time, which currently finds itself situated well within the modern city's borders. The Golden Age lasted for approximately 40 years, whose conclusion is marked by three major catastrophes which struck in 1564 and 1571. In 1564, an epidemic seriously depopulated the town and surrounding regions. The same year, a fire tore through the town burning most of it down to the ground. In 1571, before the town had time to recuperate from the two previous catastrophes, another epidemic struck, further depopulating the region, officially marking the end of the town's Golden Age. Within 20 years, however, the town was rebuilt, including with the construction of Ostrołęka's first school. By the late 1590s, the town became the center of a big administrative district, approximately 1,980.5 km2 in size. It was a Polish royal city, administratively located in the Masovian Voivodeship in the Greater Poland Province.
17 және 18 ғасырлар
XVII ғасырдың басында жылдам қалпына келгеніне қарамастан, қала XVII ғасырдың ортасы мен соңында кедейленіп, тоқырау кезеңіне түсті. 1656 жылдың 25 шілдесінде, Топан су кезінде, қала швед әскерлерімен шайқасып, оларға қарсылық көрсеткеннен кейін қиратылды. 1665 жылы Томаш Гоцловскийдің құрған монастырінен кейін Бернардин монахтары қалаға қоныстанды. Падуандық Антонийдің Бернардин монастырі кеш барокко стилінде салынды. 1676 жылы қалада бар болғаны 400 адам тұрса да, ол Ломжа аймағындағы ең ірі қала болып саналды. Келесі ғасырда қала швед, орыс және саксон әскерлерімен бірнеше рет қиратылды. Осының салдарынан экономикалық даму одан әрі тежеліп, қала ондаған жылдар бойы тоқырау күйінде қалды. XVIII ғасырдың екінші жартысында қаланың экономикасы қайта жанданып, жергілікті саудагерлер Гданьск, Варшава және Кенигсберг сияқты ірі қалалармен сауда байланысын жаңартты. Костюшко көтерілісіне көмектесу мақсатымен Антони Мадалиньский басқаратын Бірінші бригада 1794 жылдың 12 наурызында Краковқа қарай жорыққа шықты. Пруссия әскері жылдам әрекет етіп, оңтүстікке қарай Нарев өзеніне дейін жетіп, Нарев өзенінің оң жағалауындағы қаланың солтүстік шетіне жетті, бірақ қалаға тікелей кірген де, толық басып алған да жоқ. Көтеріліс сәтсіз аяқталды, ал екі жылдан кейін Польшаның үшінші бөлінісінің нәтижесінде Остроленка он жылға Пруссияның құрамына кірді. Ғасырдың басында қала мен айналасына алғашқы неміс және еврей отбасылары қоныстанды.
Despite quickly recuperating in the early 17th century, the city passed through a period of impoverishment and stagnation in the middle and late 17th century. On 25 July 1656, in the midst of the Deluge, the town was laid waste by Swedish forces after having resisted them. In 1665, Bernardine monks settled in the town after a monastery was founded by Tomasz Gocłowski. The Bernardine monastery of St. Anthony of Padua was built in a late Baroque style. Despite being inhabited by only 400 people in 1676, the town was still considered to be the most populous of towns in the Łomża region. In the following century, the town was destroyed numerous times by Swedish, Russian, and Saxon armies. As a result, further economic development was hindered and the town remained in a state of stagnation for several decades. In the second half of the 18th century the city's economy revived and local merchants renewed trade with the major cities of Gdańsk, Warsaw and Königsberg. With the aim of aiding the Kościuszko Uprising, the First Brigade, led by Antoni Madaliński, started to march towards Kraków on 12 March 1794. Prussian troops reacted quickly by heading as far south as the Narew River, and reached the town's northern outskirts on the right bank of the Narew River, yet had never marched directly into, nor fully occupied, the town. The Uprising had failed and as a consequence of the Third Partition of Poland two years later, Ostrołęka found itself within Prussia's borders for ten years. At the turn of the century, the first German and Jewish families began to settle in the town and surrounding areas.
Варшава герцогтігі
1806 жылдың соңынан 1807 жылдың маусымына дейін Остроленка қаласын француз әскерлері басып алды. 1807 жылдың 16 ақпанында Остроленка шайқасы (1807) болды. Шайқас Остроленкадан тыс, Нарев өзенінің жағасында генерал Николя Шарль Оудино басқаруымен француз әскерлерінің жеңісімен аяқталды. Француз армиясының осы табысының арқасында Остроленка Париждегі Жеңіс дуғасында бейнеленген. 1807 жылдың мамыр айында Остроленканың алғашқы картасы жасалды (қазір Париждегі Bibliothéque du Génie кітапханасында сақтаулы). 1807 жылдан 1815 жылға дейін қала қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына кірді. 1915 жылдың тамызында неміс әскері Нарев өзенін кесіп, қираған Остроленка қаласына енді. Неміс оккупациясы кезінде Остроленкадағы өмір орыс оккупациясы кезіндегіден де қиын болды. 1916-1918 жылдар аралығында немістер орманды қатты пайдаланып, ағаш өндірді. Ағаштарды тасымалдауды жеңілдету үшін Остроленкадан Мизинецке дейін жол және тар теміржол желісі салынды.
From the end of 1806 through June 1807, Ostrołęka was occupied by French troops. On 16 February 1807 occurred the Battle of Ostrołęka (1807). Taking place on the banks of the Narew outside of Ostrołęka where the French, under the General Nicolas Charles Oudinot, prevailed. Due to this success of the French Army, Ostrołęka appears on the Arc de Triomphe in Paris. In May 1807 the first map of Ostrołęka was made (now located in Bibliothéque du Génie in Paris). From 1807 to 1815 the city was part of the short lived Polish Duchy of Warsaw. and in August 1915, Germans crossed the river Narew and entered the ruined city. At the time of the German occupation, life in Ostrołęka was as hard as in the time of Russian occupation. Between the years of 1916 and 1918, the Germans greatly exploited the forests for timber. To make transporting the wood easier, they built of road from Ostrołęka to Myszyniec and a narrow gauge railway line.
Жақсылық аралығы
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1918 жылы тәуелсіз Польшаның қайта құрылуымен қала Белосток воеводалығының құрамына кірді. Қала мен халқының 75%-ы қиратылды. Қала жаңадан салынып жатқанда жаңа мектептер мен бөлімдер ашылды. Польша-Совет соғысы кезінде Остролечка әскери операциялардың орталығына айналды. 1920 жылдың 4 тамызында Хайк Бжишкян басқаратын совет әскерлері бекініс басып алып, генерал Болеслав Рояның жаңадан құрылған кавалериялық тобын «қырды». Жергілікті еврей коммунистері қалада митинг ұйымдастырып, ғимараттардан поляк нышандары мен туларын жыртып тастады, ал жаңа тағайындалған революциялық комитет төрағасы, Поале Цион мүшесі, жергілікті бай поляктар мен еврейлерге олардың мүліктері тартылып алынатынын жариялады. Жергілікті поляк зиялылары мен көрнекті еврей дін өкілдері, сондай-ақ раввин қалада мәжбүрлі еңбекке тартылды. Бірақ совет оккупациясы қысқа ғана болды, өйткені совет XV армиясы 20 тамызда шегінді, ал Варшава шайқасынан кейін поляк әскерлері бұрынғы польша-совет шекарасына қарай шығысқа бет бұрды. Немец оккупациясы кезінде қала тікелей Германияға қосылды және 1940 жылы поляк тегінің іздерін жою үшін оны Scharfenwiese деп атады. Немістер еврей халқын қуды, олардың көпшілігі кейін Треблинка жойқын лагерінде өлтірілді. Остролечка шекаралық қалаға айналды, қазіргі шығыс аймақтары КСРО-ға қарасты. Жергілікті курптардың белсенді қатысуымен поляк қарсылық қозғалысы тез құрылды. Шіркеулер мен мектептер жер асты қозғалысы бақылап отырған шеберханалар мен фабрикаларға айналды. Жер асты партизандары Остролечкада және оның маңындағы неміс бекіністеріне шабуылдап, оларды қиратты. Немістер қалада тұтқындалған поляктарды сақтайтын сот түрмесін құрып, басқарды. Intelligenzaktion кезінде қала мен округте тұтқындалғандар осы түрмеде сақталды. 1940 жылдың қаңтар-наурыз айларында жақын жердегі орманды аймақта 500-ге жуық поляк өлтірілді. 1940 жылдың 5-6 сәуірінде немістер Остролечкада және жақын ауылдарда 200-ге жуық полякты жаппай тұтқындады. Немістер 1940 жылдан 1944 жылға дейін қалада мәжбүрлі еңбек лагерін де ұстады. 1940 жылдың желтоқсанында неміс полициясы Остролечка мен Войцеховицеден (қазіргі Остролечка ауданы) 1150 полякты қуды, олар жүк көліктерімен Дзяльдоводағы лагерьге жеткізіліп, содан кейін Краков және Радом аудандарына, Бас губернаторлыққа депортацияланды, ал олардың үйлері неміс отарлаушыларына Lebensraum саясатының аясында берілді. Остролечка тұрғындарының аз бөлігі өзін Volksdeutsche деп жариялап, Volksliste-ге қол қойды. Холокосттан аман қалған еврейлер Израильге эмиграциялады. Бірнеше жергілікті еврейлерді поляктар құтқарып, оларды жақын ауылдарда немістерден жасырды. Немец оккупациясы 1944 жылдың қыркүйегінде аяқталды, қала Польшаға қайта қосылды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдары коммунизм құлағанға дейін билікте болды.
After the First World War and re establishment of independent Poland in 1918, the city became a part of the Białystok Voivodeship. 75% of the city and population was devastated. New schools and departments were opened as the city was rebuilt. During the Polish Soviet War, Ostrołęka once again became a center for military operations. On 4 August 1920, Soviet forces under the command of Hayk Bzhishkyan took the fort and "butchered the newly assembled cavalry group" of General Bolesław Roja. Local Jewish communists organized a rally in the city, tore Polish emblems and flags from buildings, and the newly appointed revolutionary committee leader, member of Poale Zion, announced to local wealthy Poles and Jews that their property will be taken from them. The local Polish intelligentsia and prominent religious Jews, along with the rabbi, were subjected to forced labour in the city. However, the Soviet occupation was short lived as the Soviet XV Army retreated on 20 August, with Polish forces thundering east towards the former Polish Soviet border after the Battle of Warsaw (1920). Under German occupation the town was annexed directly to Germany and in 1940 it was renamed Scharfenwiese to remove traces of Polish origin. The Germans expelled its Jewish minority, which was later mostly murdered in the Treblinka extermination camp. Ostrołęka became a border town, today's easternmost areas belonged to USSR. Quickly, a Polish resistance movement was established with a substantial presence of local Kurpes. Churches and schools were changed into workshops and factories controlled by the Underground. Underground partisans started attacking and destroying German fortifications in and around Ostrołęka. The Germans established and operated a court prison, in which they held Poles arrested in the city and county during the Intelligenzaktion. Around 500 Poles were then massacred in the nearby forest in January–March 1940. On 5–6 April 1940, the Germans carried out further mass arrests of around 200 Poles in Ostrołęka and nearby villages. The Germans also operated a forced labour camp in the city from 1940 to 1944. In December 1940, German police expelled around 1,150 Poles from Ostrołęka and Wojciechowice (present day district of Ostrołęka), who were transported in trucks to a camp in Działdowo and then deported to the Krakow and Radom districts of to the General Government, while their houses were handed over to German colonists as part of the Lebensraum policy. A minority of citizens of Ostrołęka declared themselves as Volksdeutsche and signed the Volksliste. Jews that survived the Holocaust emigrated to Israel. Several local Jews were rescued by Poles, who hid them from the Germans in nearby villages. The German occupation ended in September 1944, and the city was restored to Poland, although with a Soviet installed communist regime, which then stayed in power until the Fall of Communism in the 1980s.
Польша Халық Республикасы
Остроленка соғыстан өте баяу қалпына келді. Польшадағы экономикалық жағдайды жақсартуға мүмкіндік берген коммунистік билік жасаған жоспар Остроленкаға қайта дамуға мүмкіндік берді. Остроленка Варшава өңірінің орталық қаласы болды. 1959 жылы целлюлоза және қағаз фабрикасы салынды. Содан кейін Нарев өзенінің жағасында канализациялық тазарту зауыты салынды, ол өзен суын таза ұстауға және оның биологиялық өмірін жоймауға арналған еді. 1973 жылы Войцеховице ауданында жасушалы бетон фабрикасы салынды. Жаңа жұмыс орындары адамдарды қалаға әкеліп, тағамдық өнеркәсіптің дамуына ықпал етті. 1970 жылдары ағаш өнімдерін шығаратын "Болашақ" зауыты ашылды. Жаңа бассейн, 5000 орындық стадион және демалыс кешені салынды. Жаңа аурухана салынды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін Остроленка воеводтығының орталығы болды.
Ostrołęka recovered very slowly from the war. A plan created by communist authorities, which allowed for an improvement of the economic situation in Poland, gave Ostrołęka a chance for redevelopment. Ostrołęka became a central city of Warsaw's region. In 1959, a cellulose and paper factory was built. Next, a sewage refinery was built along the banks of the Narew, which was supposed to keep water in the Narew clean without destroying its biological life. In 1973 a cellular concrete factory was built in the district of Wojciechowice. New jobs brought people to the city and caused a development of alimentary industry. During the 1970s a new factory, "Future", producing wooden articles was opened. A new swimming pool, a stadium for 5000 people, and a holiday resort were built. A new hospital was built. From 1975 to 1998, it was the capital of the Ostrołęka Voivodeship.
1989 жылдан бастап Остроленка
1989 жылы қалада капитализмнің жаңа дәуірі басталды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Сол жылы Остроленка провинциялық құқықтарға ие болды. "Целлюлоза" қағаз фабрикасы жекешелендіруден кейін жаппай қысқартылды. "Болашақ" зауыты банкротқа ұшырады, бірақ қарапайым адамдар өз ақшаларын инвестициялай алатын шағын қызмет көрсету орындары ашылды. Жаңа ғасырда жаңа аурухана салынды. Экономика дамыды. Үш жаңа сауда павильоны салынды. "Целлюлоза" өзінің атын "Интерселл" деп өзгертті (кейін оны фин компаниясы Stora Enso сатып алды), ал жасушалы бетон зауытын Ytong компаниясы сатып алды. Қала орталығы сауда функцияларын атқара бастады. 1996 жылы екінші тұрақты көпір, "Антони Мадалиньский атындағы көпір" салынды. 1999 жылы қала аудандық қала мәртебесін алды. 2010 жылдың қыркүйегінде жаңа аквапарк ашылды. Осы онжылдықта қалалық стадионды жаңғырту немесе тіпті жаңа стадион салу жоспарлануда, ал қазіргі уақытта екі жаңа заманауи футбол жаттығу алаңы салынуда. Жаңа электр станциясы қазіргі уақытта салынып жатыр және 2015 жылға дейін ашылуы жоспарланған, ол 1000 МВт электр қуатын өндіреді. Сонымен қатар, алдағы онжылдықта қолданыстағы электр станциясын жаңғырту жоспарлануда.
In 1989 the city entered a new era of capitalism, which has lasted until the present day. The same year Ostrołęka was granted provincial rights. The paper factory Cellulose downsized en masse after privatisation. The factory Future went bankrupt but small service establishments were opened for average people to invest their money. A new hospital was built in the new century. The economy also developed. Three new trade pavilions were built. "Cellulose" changed its name to "Intercell" (later purcharsed by finnish company Stora Enso) and the cellular concrete factory was bought by the Ytong company. The centre of the city began to fulfill trade functions. In 1996, a second permanent bridge, "Most im. Antoniego Madalińskiego", was built. In 1999 the city became a district city. A new aquapark was opened in September 2010. A modernisation of the city stadium or even a completely new stadium is planned to be built in this decade, while two new modern training grounds for football are currently being built. A new power plant is currently being built and planned to open by 2015, generating 1,000 MW of power. Also, the existing power plant is planned to undergo modernisation in the next decade.
Футбол
Нарев Остроленка футбол командасы 1962 жылы құрылған. Қазіргі уақытта 5-ші лигада, Мазовия тобы I-де ойнайды.
Корона Остроленка футбол командасы 1998 жылы құрылып, 2020 жылы таратылды (негізгі команда). Соңғы рет 4-ші лигада, Мазовияның солтүстік тобында ойнады.
Жантар Остроленка әйелдер футбол командасы 2010 жылы құрылған. Қазіргі уақытта әйелдер футбол лигасының 3-ші тобында ойнайды.
Narew Ostrołęka Soccer team established in 1962. Currently playing in 5th league, Mazovia group I
Korona Ostrołęka Soccer team established in 1998, dissolved in 2020 (main team). Last played in the 4th league, Mazovia northern group
Jantar Ostrołęka Female soccer team established in 2010. Currently playing in 3rd women's football league, group I