Кіріспе

Остроленка – Польшаның солтүстік-шығысындағы Нарев өзені жағасындағы шағын қала, Варшавадан шамамен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 51 012 адамды құрайды.

15 және 16 ғасырлар

15 ғасырдың басында Остроленка Мазовия герцогтігінде көршілес Тевтон орденімен сауда жасаудың маңызды экономикалық орталығына айналды. Ағаш, янтарь және бал ең көп сатылатын тауарлар еді. 1526 жылы герцогтік тікелей Польша Корольдігіне қосылды. Бұл экономикалық өрлеуге алып келді, ол бүгінде Остроленканың алтын ғасыры деп белгілі. Осы кезде королева Бона Сфорца Помианда фольварк құрды – сол кездегі көршілес елді мекен, қазіргі қала шекарасында орналасқан. Алтын ғасыр шамамен 40 жылға созылды, оның аяқталуын 1564 және 1571 жылдары болған үш ірі апат белгіледі. 1564 жылы жұқпалы ауру қала мен айналасындағы аймақтарды қатты кемсітті. Сол жылы қалада өрт шығып, қаланың көп бөлігі толығымен өртеніп кетті. 1571 жылы, қала бұрынғы екі апаттан қалпына келмей, тағы бір жұқпалы ауру болды, ол аймақты одан әрі халықтан айырды және қаланың алтын ғасырының аяқталғанын ресми түрде жариялады. Алайда, 20 жыл ішінде қала қайта жаңартылды, соның ішінде Остроленканың алғашқы мектебі салынды. 1590 жылдардың соңына қарай қала шамамен 1,980.5 км² аумақты қамтитын ірі әкімшілік ауданның орталығына айналды. Бұл Польша патшалығының қаласы болды және әкімшілік жағынан Ұлы Польша провинциясындағы Мазовия воеводствосына қарасты.

17 және 18 ғасырлар

XVII ғасырдың басында жылдам қалпына келгеніне қарамастан, қала XVII ғасырдың ортасы мен соңында кедейленіп, тоқырау кезеңіне түсті. 1656 жылдың 25 шілдесінде, Топан су кезінде, қала швед әскерлерімен шайқасып, оларға қарсылық көрсеткеннен кейін қиратылды. 1665 жылы Томаш Гоцловскийдің құрған монастырінен кейін Бернардин монахтары қалаға қоныстанды. Падуандық Антонийдің Бернардин монастырі кеш барокко стилінде салынды. 1676 жылы қалада бар болғаны 400 адам тұрса да, ол Ломжа аймағындағы ең ірі қала болып саналды. Келесі ғасырда қала швед, орыс және саксон әскерлерімен бірнеше рет қиратылды. Осының салдарынан экономикалық даму одан әрі тежеліп, қала ондаған жылдар бойы тоқырау күйінде қалды. XVIII ғасырдың екінші жартысында қаланың экономикасы қайта жанданып, жергілікті саудагерлер Гданьск, Варшава және Кенигсберг сияқты ірі қалалармен сауда байланысын жаңартты. Костюшко көтерілісіне көмектесу мақсатымен Антони Мадалиньский басқаратын Бірінші бригада 1794 жылдың 12 наурызында Краковқа қарай жорыққа шықты. Пруссия әскері жылдам әрекет етіп, оңтүстікке қарай Нарев өзеніне дейін жетіп, Нарев өзенінің оң жағалауындағы қаланың солтүстік шетіне жетті, бірақ қалаға тікелей кірген де, толық басып алған да жоқ. Көтеріліс сәтсіз аяқталды, ал екі жылдан кейін Польшаның үшінші бөлінісінің нәтижесінде Остроленка он жылға Пруссияның құрамына кірді. Ғасырдың басында қала мен айналасына алғашқы неміс және еврей отбасылары қоныстанды.

Варшава герцогтігі

1806 жылдың соңынан 1807 жылдың маусымына дейін Остроленка қаласын француз әскерлері басып алды. 1807 жылдың 16 ақпанында Остроленка шайқасы (1807) болды. Шайқас Остроленкадан тыс, Нарев өзенінің жағасында генерал Николя Шарль Оудино басқаруымен француз әскерлерінің жеңісімен аяқталды. Француз армиясының осы табысының арқасында Остроленка Париждегі Жеңіс дуғасында бейнеленген. 1807 жылдың мамыр айында Остроленканың алғашқы картасы жасалды (қазір Париждегі Bibliothéque du Génie кітапханасында сақтаулы). 1807 жылдан 1815 жылға дейін қала қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына кірді. 1915 жылдың тамызында неміс әскері Нарев өзенін кесіп, қираған Остроленка қаласына енді. Неміс оккупациясы кезінде Остроленкадағы өмір орыс оккупациясы кезіндегіден де қиын болды. 1916-1918 жылдар аралығында немістер орманды қатты пайдаланып, ағаш өндірді. Ағаштарды тасымалдауды жеңілдету үшін Остроленкадан Мизинецке дейін жол және тар теміржол желісі салынды.

Жақсылық аралығы

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1918 жылы тәуелсіз Польшаның қайта құрылуымен қала Белосток воеводалығының құрамына кірді. Қала мен халқының 75%-ы қиратылды. Қала жаңадан салынып жатқанда жаңа мектептер мен бөлімдер ашылды. Польша-Совет соғысы кезінде Остролечка әскери операциялардың орталығына айналды. 1920 жылдың 4 тамызында Хайк Бжишкян басқаратын совет әскерлері бекініс басып алып, генерал Болеслав Рояның жаңадан құрылған кавалериялық тобын «қырды». Жергілікті еврей коммунистері қалада митинг ұйымдастырып, ғимараттардан поляк нышандары мен туларын жыртып тастады, ал жаңа тағайындалған революциялық комитет төрағасы, Поале Цион мүшесі, жергілікті бай поляктар мен еврейлерге олардың мүліктері тартылып алынатынын жариялады. Жергілікті поляк зиялылары мен көрнекті еврей дін өкілдері, сондай-ақ раввин қалада мәжбүрлі еңбекке тартылды. Бірақ совет оккупациясы қысқа ғана болды, өйткені совет XV армиясы 20 тамызда шегінді, ал Варшава шайқасынан кейін поляк әскерлері бұрынғы польша-совет шекарасына қарай шығысқа бет бұрды. Немец оккупациясы кезінде қала тікелей Германияға қосылды және 1940 жылы поляк тегінің іздерін жою үшін оны Scharfenwiese деп атады. Немістер еврей халқын қуды, олардың көпшілігі кейін Треблинка жойқын лагерінде өлтірілді. Остролечка шекаралық қалаға айналды, қазіргі шығыс аймақтары КСРО-ға қарасты. Жергілікті курптардың белсенді қатысуымен поляк қарсылық қозғалысы тез құрылды. Шіркеулер мен мектептер жер асты қозғалысы бақылап отырған шеберханалар мен фабрикаларға айналды. Жер асты партизандары Остролечкада және оның маңындағы неміс бекіністеріне шабуылдап, оларды қиратты. Немістер қалада тұтқындалған поляктарды сақтайтын сот түрмесін құрып, басқарды. Intelligenzaktion кезінде қала мен округте тұтқындалғандар осы түрмеде сақталды. 1940 жылдың қаңтар-наурыз айларында жақын жердегі орманды аймақта 500-ге жуық поляк өлтірілді. 1940 жылдың 5-6 сәуірінде немістер Остролечкада және жақын ауылдарда 200-ге жуық полякты жаппай тұтқындады. Немістер 1940 жылдан 1944 жылға дейін қалада мәжбүрлі еңбек лагерін де ұстады. 1940 жылдың желтоқсанында неміс полициясы Остролечка мен Войцеховицеден (қазіргі Остролечка ауданы) 1150 полякты қуды, олар жүк көліктерімен Дзяльдоводағы лагерьге жеткізіліп, содан кейін Краков және Радом аудандарына, Бас губернаторлыққа депортацияланды, ал олардың үйлері неміс отарлаушыларына Lebensraum саясатының аясында берілді. Остролечка тұрғындарының аз бөлігі өзін Volksdeutsche деп жариялап, Volksliste-ге қол қойды. Холокосттан аман қалған еврейлер Израильге эмиграциялады. Бірнеше жергілікті еврейлерді поляктар құтқарып, оларды жақын ауылдарда немістерден жасырды. Немец оккупациясы 1944 жылдың қыркүйегінде аяқталды, қала Польшаға қайта қосылды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдары коммунизм құлағанға дейін билікте болды.

Польша Халық Республикасы

Остроленка соғыстан өте баяу қалпына келді. Польшадағы экономикалық жағдайды жақсартуға мүмкіндік берген коммунистік билік жасаған жоспар Остроленкаға қайта дамуға мүмкіндік берді. Остроленка Варшава өңірінің орталық қаласы болды. 1959 жылы целлюлоза және қағаз фабрикасы салынды. Содан кейін Нарев өзенінің жағасында канализациялық тазарту зауыты салынды, ол өзен суын таза ұстауға және оның биологиялық өмірін жоймауға арналған еді. 1973 жылы Войцеховице ауданында жасушалы бетон фабрикасы салынды. Жаңа жұмыс орындары адамдарды қалаға әкеліп, тағамдық өнеркәсіптің дамуына ықпал етті. 1970 жылдары ағаш өнімдерін шығаратын "Болашақ" зауыты ашылды. Жаңа бассейн, 5000 орындық стадион және демалыс кешені салынды. Жаңа аурухана салынды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін Остроленка воеводтығының орталығы болды.

1989 жылдан бастап Остроленка

1989 жылы қалада капитализмнің жаңа дәуірі басталды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Сол жылы Остроленка провинциялық құқықтарға ие болды. "Целлюлоза" қағаз фабрикасы жекешелендіруден кейін жаппай қысқартылды. "Болашақ" зауыты банкротқа ұшырады, бірақ қарапайым адамдар өз ақшаларын инвестициялай алатын шағын қызмет көрсету орындары ашылды. Жаңа ғасырда жаңа аурухана салынды. Экономика дамыды. Үш жаңа сауда павильоны салынды. "Целлюлоза" өзінің атын "Интерселл" деп өзгертті (кейін оны фин компаниясы Stora Enso сатып алды), ал жасушалы бетон зауытын Ytong компаниясы сатып алды. Қала орталығы сауда функцияларын атқара бастады. 1996 жылы екінші тұрақты көпір, "Антони Мадалиньский атындағы көпір" салынды. 1999 жылы қала аудандық қала мәртебесін алды. 2010 жылдың қыркүйегінде жаңа аквапарк ашылды. Осы онжылдықта қалалық стадионды жаңғырту немесе тіпті жаңа стадион салу жоспарлануда, ал қазіргі уақытта екі жаңа заманауи футбол жаттығу алаңы салынуда. Жаңа электр станциясы қазіргі уақытта салынып жатыр және 2015 жылға дейін ашылуы жоспарланған, ол 1000 МВт электр қуатын өндіреді. Сонымен қатар, алдағы онжылдықта қолданыстағы электр станциясын жаңғырту жоспарлануда.

Футбол

Нарев Остроленка футбол командасы 1962 жылы құрылған. Қазіргі уақытта 5-ші лигада, Мазовия тобы I-де ойнайды.
Корона Остроленка футбол командасы 1998 жылы құрылып, 2020 жылы таратылды (негізгі команда). Соңғы рет 4-ші лигада, Мазовияның солтүстік тобында ойнады.
Жантар Остроленка әйелдер футбол командасы 2010 жылы құрылған. Қазіргі уақытта әйелдер футбол лигасының 3-ші тобында ойнайды.