Кіріспе
Хули - Папуа-Жаңа Гвинеяның Хела провинциясында тұратын жергілікті меланезиялық этнос. Олар негізінен хули және ток-писин тілдерінде сөйлейді; олардың көбі сонымен қатар кейбір көрші тілдерде сөйлейді, ал кейбіреулері ағылшын тілінде де сөйлейді. Олар Папуа-Жаңа Гвинеядағы ең ірі мәдени топтардың бірі, олардың саны 250 000-нан аса адам (2011 жылғы халық санағы бойынша Хеланың 249 449 тұрғыны). Хулилер өздерінің тарихы мен халық аңыздарын жақсы біледі, бұл олардың отбасылық санжыра мен дәстүрлерін білуімен дәлелденген. Көптеген басқа жоғарғы халықтардан айырмашылығы, олар өздерінің мәдени көріністерінің көп бөлігін колонизаторлардың және 1951 жылы араларында өмір сүру үшін қоныстанған шетелдіктердің жаңа және инновациялық тәсілдеріне қалдырмады. Олар Тагари өзенінің алабында және теңіз деңгейінен 1600 метр биіктікте орналасқан таулар тізбегінің етегінде тұрады. Хулилер әрдайым жаз болатын жерде тұрады, онда он күннен жетісі жаңбыр жауады және күндіз температура 80 градустан түнде 45 градусқа дейін жетеді. Кейде қалыңдықты қалыңдыққа айналдырып, кейде халықтың бақшаларын қиратады. Хули пейзажында алғашқы орман, қамыс жамылған батпақтар, кунай шалғынды жерлер, бұталар мен өзендер, шағын өзендер мен адам жасаған арықтар арқылы өтетін бақтар бар. Олар су бұру арналары, шекара белгілері, жаяу жүргін жолдары және қорғаныс бекіністері ретінде қызмет етеді.
The Huli are an indigenous Melanesian ethnic group who reside in Hela Province of Papua New Guinea. They speak mainly Huli and Tok Pisin; many also speak some of the surrounding languages, and some also speak English. They are one of the largest cultural groups in Papua New Guinea, numbering over 250,000 people (based on the population of Hela of 249,449 at the time of the 2011 national census). The Huli are keenly aware of their history and folk lore as evidenced in their knowledge of family genealogy and traditions. Unlike many other Highland peoples, they have not relinquished much of their cultural expressions to the new and innovative ways of the colonizers and outsiders who settled to live among them in 1951. They live in the Tagari River basin and on the slopes of the surrounding mountain ranges at an altitude of about 1,600 meters above sea level. The Huli live in a land of perpetual Spring where it rains seven out of ten days and where the temperature ranges from eighty degrees F. during the day to forty five F. during the night. Occasional frosts do blanket the valley and sometimes destroy the people's mounded gardens. The Huli landscape consists of patches of primary forests, reed covered marshes, kunai grasslands, scrub brush, and mounded gardens traversed by rivers, small streams and man made ditches which serve as drainage canals, boundary markers, walking paths, and defensive fortifications.
Тарих
Бұл жерде Хули халқының мыңдаған жылдар бойы өз аймағында өмір сүргеніне және жеке адамдар мен олардың тайпалары туралы ауызша ұзақ әңгімелерді айтып беретіндігіне барлық дәлелдер бар. Олар өздерінің отанын қоршаған биік және төменгі жерлерге, әсіресе оңтүстікке кеңінен саяхат жасаған (негізінен сауда үшін). Хулилер еуропалықтарға 1934 жылдың қарашасына дейін танымал болмады, онда олардың кем дегенде елуін Фокс ағайындылары өлтірді, екі авантюрист алтын іздеп, сәттіліксіз, олар танымал зерттеушілер Мик және Дэн Лихимен бөлісті.