Кіріспе
некеге қатысты ережелердің түрі, атқаратын қызметі және ерекшеліктері әр мәдениеттің өзінде әртүрлі болып келеді. Жалпы алғанда, екі түрі бар: азаматтық неке және діни неке, және әдетте некелер екеуінің де үйлесімін қолданады (діни некелер көбінесе лицензиясын алуы және мемлекет тарапынан танылуы керек, керісінше азаматтық некелер діни заң бойынша санкцияланбағанмен, соған қарамастан құрметтеледі). Әр түрлі діндегі адамдардың арасындағы некелер дінаралық некелер деп аталады, ал дінаралық некеден гөрі дау-дамай туғызатын ерлі-зайыптылардың бірінің діни талабын қанағаттандыру үшін екіншісінің дініне көшуі.
The type, functions, and characteristics of marriage vary from culture to culture, and can change over time. In general there are two types: civil marriage and religious marriage, and typically marriages employ a combination of both (religious marriages must often be licensed and recognized by the state, and conversely civil marriages, while not sanctioned under religious law, are nevertheless respected). Marriages between people of differing religions are called interfaith marriages, while marital conversion, a more controversial concept than interfaith marriage, refers to the religious conversion of one partner to the other's religion for sake of satisfying a religious requirement.
Моногамия, полиандрия және полигиния
Полиандрия (бірнеше күйеулі әйел) аздап оқшауланған тайпалық қоғамда өте сирек кездеседі. Бұл қоғамдарға Канаданың кейбір инуиттер тобы кіреді, бірақ бұл практика 20-шы ғасырда Moravian миссионерлері тайпалық діннен христиандыққа айналғандықтан күрт төмендеді. Сонымен қатар, спартандықтар полиандрияны қолдана білді. Топтық некеге рұқсат беретін қоғамдар өте сирек кездеседі, бірақ Oneida қауымдастығы сияқты утопиялық қоғамдарда болды. Бүгінде көптеген ерлі-зайыптылар бір әйелмен ғана емес, екі әйелмен некелесуді, сондай-ақ, көп әйелмен некелесуді және жыныстық қатынас жасауды қолданады. Бұл адамдардың жұбайларымен басқа да жыныстық қатынастарға немесе жыныстық қатынасқа рұқсат беретін келісімдері бар. Сондықтан неке тұжырымдамасы міндетті түрде жыныстық немесе эмоциялық моногамияға байланысты болмауы керек.
Моногамияның христиандық қабылдануы
Христиандық қоғамда "бір еркек, бір әйел" үлгісі бойынша христиандық некеге Сент-Августин (354-439 жж.) өзінің "Некеге жақсылық" атты хатында қолдау көрсетті. Көп әйел алуды тоқтату үшін ол былай деп жазды: "Бұрынғы ата-бабаларымыз арасында заңды болған: қазір де заңды бола ма, жоқ па, мен оны айтуды асықпадым. Себебі, қазір балалы болудың қажеті жоқ, өйткені, әйелдер балалы болған кезде, олар көп ұрпақ алу үшін, басқа әйелдерге үйленуіне рұқсат етілді, ал қазір бұл мүлдем заңды емес". (15 - тарау, 17 - абзац) Августиннің хаттарынан алынған уағыздар көпшілікке танымал болды. 534 жылы Рим императоры Юстиниан некеде жалғыз әйелмен жыныстық қатынас жасамауға тыйым салды. Юстиниан кодексі 1000 жыл бойы Еуропа заңдарының негізі болды. Басқа да қарым-қатынастардың бірнеше мысалдары Киелі кітапта түрлі Киелі кітап кейіпкерлері арасында, мысалы, Ыбырайым мен Сара, Нахор мен Мелха, Лот пен оның қыздары, Амрам мен Иохабед және басқалар сияқты инцест қарым-қатынастар.
Қазіргі заманғы батыс қоғамдары
21-ғасырдағы Батыс қоғамдарында бигамия заңсыз және некеден тыс жыныстық қатынастар, әдетте, қаралы-қарлы қаралады, бірақ ашық некеге қол қою (немесе тіпті қолдау) азшылыққа жатады. Алайда, ажырасу және қайта үйлену осы қоғамдарда салыстырмалы түрде оңай. Бұл бір-бірінен кейін бірнеше рет некеге тұруды білдіретін моногамияға әкелді. Кейде сериялық моногамия жұптар некеге тұрмай бірге тұратын жағдайларды білдіреді.
Бірегей тәжірибелер
Үндістанның кейбір жерлерінде күйеу жігіттің денсаулығына қатысты жаман болжамдарды жеңу үшін екінші некеден бұрын ол тульси деп аталатын сәтті өсімдікпен үйленуі керек. Бұл сондай-ақ болашақ әйелді астрологиялық тұрғыдан 'жаман сәттілік' немесе 'жаман белгі' деп есептесе де қолданылады. Алайда, бұл қарым-қатынас толыққанды емес және ерлі-зайыптылардың кейінірек қайта некеге тұруына әсер етпейді. Үндістанның Керала штатында Намбудири брахман кастасы дәстүрлі түрде женгомияны қолданады, онда әр отбасының үлкен ұлына ғана үйленуге рұқсат етіледі. Кіші балалардың Кшатрия немесе Наир әйелдерімен байланысы болуы мүмкін. Бұл енді қолданылмайды, жалпы алғанда, Намбудири брахман еркектері Намбудири кастасынан ғана үйленеді, ал Наир әйелдері Наир еркектеріне үйленуді жөн көреді. Тибет бауырлас полиандриясы (Тибеттегі полиандрияны қараңыз) ұқсас үлгіге сәйкес келеді, онда бір отбасындағы бірнеше ұлдар бір әйелге үйленеді, сондықтан отбасылық мүлік сақталады; қалған қыздар не бойдақ буддалық монахтар болады, не тәуелсіз отбасылар. Бұрын бұл дәстүр Тибетте және Гималайдың жақын маңдағы аймақтарында қолданылған, ал қытайлықтар бұл аймақты жаулап алғаннан кейін оны тоқтатқанмен, ол қайтадан кең таралған болып келеді. Мормондықтарда ерлі-зайыптылар өздерінің некелерін "уақытша және мәңгілік" деп МДН ғибадатханасында өткізілетін "мөрлеу" рәсімі арқылы бекіте алады. Егер олар некеде жасалған келісімдерге сәйкес өмір сүрсе, онда олар мәңгілік некеде бір-біріне байланған деп есептеледі. Мормон діні де тірі адамдарға өз өмірінде некелескен, бірақ бір жылдан кем емес уақыт бұрын қайтыс болған ата-бабаларының некелерін "мөрлеу" рәсімінде өкілетті тұлға ретінде әрекет етуге рұқсат береді. Сол кезде, ЛДС теологиясына сәйкес, қайтыс болған адамдардың өздері қайта тірілу алдында рух әлемінде осы мөрлеуді қабылдауы немесе қабылдамауы өздеріне байланысты. Тірі адам өзінің қайтыс болған жұбайына мөрленіп, басқа адам (қайтыс болған адаммен бірдей жыныста) сол қайтыс болған адамның өкілі ретінде әрекет ете алады. Бір қоғам дәстүрлі түрде үйленусіз болды, толығымен Юньнань провинциясының На-да, оңтүстік Қытайда. Антрополог Ця Хуаның айтуынша, Налар арасындағы жыныстық қатынас ерлер немесе әйелдер бастаған "сапарлар" түрінде болды, олардың әрқайсысында кез-келген уақытта екі-үш серіктес болуы мүмкін (және өмір бойы екі жүзге дейін). На отбасы бірлігінде әкелердің болмауы аналық туыстық және аналық жерлестік практикасына сәйкес келеді, онда бауырлар мен олардың ұрпақтары аналық туыстарымен бірге өмір сүрді. Соңғы жылдары Қытай мемлекеті Наларды үлкен Қытайдың моногамды неке нормаларына бейімделуге шақырды. Мұндай бағдарламаларға моногамды На отбасыларына жер беру, әскери міндеттілік (1970 жылдары жұптар бір уақытта он немесе жиырма ауылдарда жиналып, неке куәліктерін берді), жиі жыныстық қатынаста болған серіктестерді некелескен деп жариялайтын және "сапарларды" заңсыз деп жариялайтын заңдар және аталарын анықтай алмаған балалардан азық-түлік үлестерін ұстап қалу кірді. 1981 жылы Дэн Сяопин билікке келгеннен кейін, осы шаралардың көбі білім беру тәсілдеріне ыңғайланды. Сондай-ақ, Қытайдың Мосуо этностық азшылығы мен олардың жүріп-тұру некелерін қараңыз.
Әдеби некелер
Халық даналығы мен халық аңыздарында берілген стандартты әлеуметтік көзқарастар некедің әмбебаптығын алуан түрлі көріністерде қабылдауды көрсетеді. Халық аңыздарында түрлер арасындағы некелер (осылай белгіленеді) болуы мүмкін, соның ішінде адамдар Жабайы ханзада туралы ертегілердің нұсқаларын салыстырады.
including humans compare versions of the tale of the Frog Prince.