Кіріспе

Заңды бөліну (кейде сот арқылы бөліну, бөлек қарау, mensa et thoro бойынша ажырасу немесе төсек-ошақтан ажырасу) – заңды түрде некеде тұрған жұбайлардың де-факто бөлінуді заңды түрде сақтап, некеде болуын қамтамасыз ететін заңды процедура. Заңды бөліну сот шешімі түрінде беріледі. Балалары бар жағдайларда, заңды бөліну туралы сот шешімінде әдетте баланың қамқорлығы, жеке немесе ортақ тәрбиесі, сондай-ақ алимент төлеу мәселелері қарастырылады. Кейбір жұбайлар ажырасуға қарсы моральдық немесе діни нанымдары болғандықтан, ажырасудың орнына заңды бөлінуді таңдайды. Заңды бөліну автомат түрде ажырасуға әкелмейді. Жұбайлар қайтадан татуласып, некелерін жалғастыру үшін қосымша шаралар қабылдаудың қажеті жоқ.

бөліну

Менса э тьоро – заңдық латын тіркесі, «үстел мен төсек» дегенді білдіреді, көбінесе «төсек пен тақтадан» деп аударылады, мұнда «тақта» – «үстел» сөзінің синонимі. Менса э тьоро бойынша бөліну – негізінен сот шешімімен санкцияланған бөліну, яғни әйел мен еркек заңды түрде бөлек тұра алады, бірақ олардың некесі заңды күшінде қалады. Олардың болашақта туған балаларының заңдылығы сақталады, және әйел мен еркек заңды түрде қайта үйленуге құқығы жоқ. Бұл түрдегі бөліну жұбайларға «тастап кету» себебімен сотқа шақырылу туралы алаңдамай, бөлек тұруға мүмкіндік береді. (Кейбір юрисдикцияларда, дәлелденген «тастап кету» ажырасуға заңдық негіз болып табылады.) Жұбайлар менса э тьоро бойынша бөлінуді іздеуге бірнеше себеп болуы мүмкін. Кейбір заңдық юрисдикцияларда, соның ішінде белгілі бір елдерде, толық және түпкілікті ажырасу алу қиын болуы мүмкін, бірақ егер жұбайлар ұзақ уақыт бойы (мысалы, үш жыл) менса э тьоро бойынша бөлек тұрса, сот толық ажырасу туралы шешім қабылдауы мүмкін. Ажырасу үшін дәлелдеу талаптарын орындау қиын болған жағдайларда, көптеген юрисдикцияларда менса э тьоро бойынша шешім жұбайларға толық ажырасуға өтініш берген кезде соттың кестесіне енуге мүмкіндік береді, осылайша олардың бөлінуге қатысты ниеттерінің шын екенін көрсетеді. Кейде, менса э тьоро бойынша бөліну бір серіктес эмоционалды, сөздік немесе физикалық зорлық-зомбылық көрсеткен жағдайда қолданылады, бұл ретте неке күшінде болып қалады, ал екі серіктес физикалық түрде бөлек тұрады. Бұл физикалық бөліну оларға қарым-қатынастағы проблемаларды шешуге мүмкіндік береді, заңды түрде бекітілген бөлек тұратын жерлерде тұрып. Сондай-ақ, жұбайлар тастап кету немесе қарымтастау айыптауларынан қорғану үшін менса э тьоро бойынша бөлінуді сұрауы мүмкін, мысалы, біреуі ұзақ мерзімге екіншісінен кетуге мәжбүр болған жағдайда.

Канада

Канадада "заңды бөліну" немесе "сот арқылы бөліну" терминдері жұбайлар белгілі бір келісімдерге ресми түрде келген немесе келісімшартқа қол қойған кездегі бөліну жағдайын сипаттау үшін бейресми түрде қолданылады. Дегенмен, бұл жағдай кейбір басқа юрисдикциялардағы заңды/сот арқылы бөлінудің нақты құқықтық статусынан өзгеше және сотқа үсынуды талап етеді. Сондықтан, "менса мен торо" бөлінуі Канадада қарастырылмайды, бірақ "заңды бөліну" термині екі жұбайдың ажырасу кезінде жасаған келісімшартты сипаттау үшін кеңінен қолданыла бастады. Бұл келісімшартты дұрысырақ ажырасу туралы келісім деп атауға болады, ол ажырасқан немесе бірге тұрған (ресми немесе бейресми) екі жұбайдың ерікті түрде қол қойған, заңды күші бар жазбаша келісімі. Онтариода ажырасу туралы келісім жазбаша түрінде жасалмаса, тараптар қол қоймаса және куәгерлер болмаса, оны орындауға болмайды. Бұл жазбаша келісім әдетте бөлінуден туындаған барлық мәселелерді шешеді, соның ішінде қорғаншылық және баланы көру құқығы, бала асырау төлемдері, жұбайларға материалдық көмек және мүлікті бөлу, бірақ ажырасуды тек сот ғана шеше алады.

Ирландия

1989 жылғы Соттық ажырым және отбасылық құқық реформасы туралы заң күшіне енгенге дейін Ирландия Республикасында сот арқылы ажырымға қол жеткізудің жалғыз жолы – a mensa et thoro негізінде ажырасу туралы қаулы алу еді. Мұндай қаулы тек неке адалдығын бұзу, қатыгездік жасау немесе «табиғи емес әрекеттер» (заң шығарушы орган мен соттар ешқашан анықтамаған ұғым) болған жағдайда ғана шығарылатын. 1989 жылдан кейін сот арқылы ажырым жасау мүмкіндігі алты негіздің бірі бойынша туындайды, олар ықтималдықтар тепе-теңдігі принципі бойынша дәлелденуі керек:

Жауапкер неке адалдығын бұзған. Жауапкердің мінез-құлқы соншалық, өтініш беруші оның қасында тұруға ақылға қонымсыз. (Психикалық немесе физикалық қатыгездік). Жауапкер өтініш берілген күнге дейін кем дегенде бір жыл бойы үзбей кетіп қалған. Екі тарап та өтініш берілген күнге дейін кем дегенде бір жыл бойы үзбей бөлек тұрған, және жауапкер қаулыға келіседі. Екі тарап та өтініш берілген күнге дейін кем дегенде үш жыл бойы үзбей бөлек тұрған. Неке соншалық деңгейде бұзылған, сот барлық жағдайларды ескере отырып, ерлі-зайыптылар арасында өтініш берілген күнге дейін кем дегенде бір жыл бойы қалыпты некелік қатынас болмағанына көз жеткізеді. Аталған алты негіздің ішінде соңғысы сот арқылы ажырымға қатысты қаулылардың көп бөлігінің негізін құрайды. «Қалыпты некелік қатынас» ұғымы анықталмаған. Сот тек «некенің маңызды элементінің» жоғалғанына қанағаттануы керек.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында заңды ажырасу мүлікті бөлу, қарыздарды бөлу, балаға қамқорлықты анықтау, балаға материалдық көмек және алимент сияқты мәселелерді қарастыруға мүмкіндік береді. Жеке күтім келісімдері заңды ажырасу емес, сондықтан балаға қамқорлық және материалдық көмек мәселелері әдетте қарастырылмайды. Жеке күтім келісімдері сотқа ұсынылған заңды ажырасумен жиі шатастырылады. Жеке күтім келісімдері – бұл жұбайлар арасындағы шарттар, оларды сот бекітпейді. Олар некеге дейінгі шарттарға ұқсас. Кейбір штаттардың заңдарына сәйкес, ажырасу сот шешімімен немесе тараптардың куәландырылған ("нотариалды куәландырылған") келісімімен болуы мүмкін. Кейбір штаттарда сот шешімімен ажырасу үшін "қатыгездік және адамдық емес қарым-қатынас, тастап кету, күтімсіздік немесе материалдық көмек көрсетуден бас тарту, күйеудің/әйелдің ізгіліксіздігі, немесе күйеудің/әйелдің түрмеге қамалуы" сияқты негіздер немесе талаптар болуы керек.

Италия

Италия заңдарына сәйкес, толық және түпкілікті ажырасу туралы шешім шығарылуына дейін заңды түрде бөлек тұру қажет, ол даулы ажырасулар үшін бір жыл, өзара келісіммен ажырасулар үшін алты айды құрайды.