Кіріспе

Некеге тұрмаған жұптар үшін өмірлік бірге тұру

Өмірлік бірге тұру – некеде тұрмаған адамдардың, әдетте жұптардың бірге тұруы. Олар көбінесе ұзақ мерзімді немесе тұрақты қарым-қатынаста болады, оның ішінде романтикалық және жыныстық жақындық та болуы мүмкін. Мұндай құрылымдар 20 ғасырдың соңынан бері Батыс елдерінде кеңінен таралды, себебі неке, гендерлік рөлдер және дінге қатысты әлеуметтік көзқарастар өзгерді. Жалпы алғанда, бірге тұру термині бірнеше адамның бірге тұруын білдіруі мүмкін. "Бірге тұру" деген сөздің кең мағынасы – "бірге өмір сүру". Бұл терминнің шығуы 16 ғасырдың ортасына дейін барып жетеді, ол латын тілінен алынған cohabitare сөзінен құралған, яғни co – "бірге" және habitare – "тұру". Бүгінде бірге тұру Батыс әлемінде кең таралған. Еуропада Скандинавия елдері бұл үрдістің бастаушысы болды, бірақ көптеген елдер одан кейін осы үрдіске қосылды. Жерорта теңізі елдері дәстүрлі түрде консервативті болып келді, дін үлкен рөл атқарды. 1990 жылдардың ортасына дейін бұл аймақта бірге тұру көрсеткіштері төмен болды, бірақ содан бері артты. Мысалы, Португалияда 2015 жылдан бері балалардың көп бөлігі некеде тұрмаған ата-аналардан туды, бұл көрсеткіш 2021 жылы жалпы санының 60% құрады. Соңғы онжылдықта АҚШ-та некеде тұрмаған жұптардың бірге тұруы көбейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген Батыс елдеріне жыныстық қатынасқа қатысты христиандық доктриналардың әсері болды, ол некеде тұрмағандардың бірге тұруына қарсы. Әлеуметтік нормалар өзгерген сайын, бұл сенімдер халық арасында азайып, кейбір христиан дінтері бірге тұруды некеге дейінгі кезең деп қарастырады. Папа Франциск балалы бірге тұратын жұпты үйлендірді, ал Кентербери архиепискобы Роуэн Уильямс және Йорк архиепискобы Джон Сентаму бірге тұруға төзімділік танытты. Соңғы онжылдықта әйелдердің еңбек нарығына кеңінен қатысуы және ұзақ әсер ететін, қайта орналастырылатын контрацепцияның қолжетімділігі әйелдерге қаржылық тұрақтылық үшін ер адамдарға тәуелділігін азайта отырып, репродуктивті таңдау жасауға мүмкіндік берді. Бұл өзгерістердің барлығы некеге баламалы өмірлік құрылымдардың пайда болуына ықпал етті. Орталық және Шығыс Еуропада 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында коммунистік үкіметтердің құлауы сияқты маңызды саяси өзгерістер болды. Бұл қоғамдар үлкен әлеуметтік еркіндік, азырақ қатаң ережелер және авторитарлық емес үкіметтердің кезеңіне енді. Олар Батыс Еуропамен байланыс жасады және кейбіреулері Еуропалық Одаққа мүше болды. Нәтижесінде отбасылық өмірдің үлгілері өзгерді: некеге тұру көрсеткіштері төмендеді және неке кейінгі жасқа шегерілді. Бірге тұру және үйленбеген аналарға бала туу көрсеткіштері артты, ал кейбір елдерде бұл өсім өте жылдам болды. Некені институционалды ету – адамдардың некеге қатысты мінез-құлқын реттейтін әлеуметтік және құқықтық нормалардың әлсіреуін білдіреді. Бірге тұрудың өсуі ажырасудың жоғары деңгейі, бірінші некеде және бала туудың үлкен жасы, некеден тыс туылғандардың көбеюі сияқты басқа да маңызды әлеуметтік өзгерістердің бір бөлігі болып табылады. Бұл әлеуметтік өзгерістерге себепші факторлар ретінде секуляризация, әйелдердің еңбек нарығына қатысуының артуы, неке мағынасының өзгеруі, тәуекелді азайту, жеке тұлғаға баса назар аудару және сексуалдық көзқарастардың өзгеруі аталады. Қазіргі заманғы сексуалдық этика да өзгерді, некелік жағдайдың орнына келісімге баса назар аударылады (яғни неке адалдығын бұзу мен азғындықты қылмыстық қылмысқа жатқызу; некедегі зорлауды қылмыстық қылмыс деп тану), бұл сексуалдық қарым-қатынастың рөлі мен мақсаты туралы жаңа түсініктерді және әйелдердің сексуалдық қатынасы мен өзін-өзі анықтаудың жаңа тұжырымдамаларын көрсетеді. Әйелдердің сексуалдық қатынасын құқықтық және әлеуметтік реттеуге қарсы наразылықтар болды; мұндай ережелер көбінесе әйелдердің құқықтарын бұзу ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, кейбір адамдар некеге тұрудың қажеттілігі жоқ деп санайды, бұл олардың қарым-қатынастарын ресмилендірмеуіне әкеледі. Мысалы, 2008 жылғы Еуропалық құндылықтар зерттеуінде (ЕҚЗ) "Неке – ескірген институт" деген пікірмен келіскен респонденттердің пайызы Люксембургте 37,5%, Францияда 35,4%, Бельгияда 34,3%, Испанияда 31,2%, Австрияда 30,5%, Германияда 29,2%, Швейцарияда 27,7%, Болгарияда 27,2%, Нидерландыда 27,0%, Словенияда 25,0% құрады. Көптеген жұптардың қарым-қатынастарын ресмилендірместен бірге тұруды таңдауы Еуропалық Одақ тарапынан да мойындалды. 2004 жылғы директива бойынша...

АҚШ-та бірге тұру себептері

Бүгінде АҚШ-та бірге тұру жиі кездесетін жағдай болып табылады. Шындысы, "бірге тұру жас адамдар арасындағы алғашқы ресми одаққа айналып келеді". 1996 жылы АҚШ-тағы үйленген жұптардың үштен екісі үйленбес бұрын бірге тұрғанын айтқан. "1994 жылы АҚШ-та 3,7 миллион жұп бірге тұрған". Бұл соңғы онжылдықтармен салыстырғанда айтарлықтай өсім. Доктор Галена Роудстың сөзіне сүйенсек, "1970 жылға дейін некеден тыс бірге тұру сирек кездесетін, бірақ 1990 жылдардың соңына қарай кем дегенде 50%-дан 60%-ға дейін жұптар үйленбес бұрын бірге тұрды". Адамдар түрлі себептермен бірге тұруы мүмкін. Бірге тұратындар ақшаны үнемдеу, бірге тұрудың ыңғайлылығы немесе баспана табу қажеттілігі үшін біріге алады, сондай-ақ егер неке ажырасып кетсе, қаржылық қиындықтарға тап боламын деп қорқуы мүмкін. Бірге тұратын жұптарға сауалнама жасағанда, көпшілігі бірге көбірек уақыт өткізу, ыңғайлылық және қарым-қатынастарын сынап көру сияқты себептерді атады, ал некеге сенбейтіндері аз болды. Бүгінгі күнгі экономиканың қымбаттығы мен тар бюджеті де жұптарды бірге тұруға итермелеуі мүмкін. Зерттеушілер жұптардың бірге тұруын серіктестерімен үйлесімділігін сынап көрудің бір жолы ретінде қарастырады, сонымен бірге қарым-қатынасты заңдық салдарсыз тоқтату мүмкіндігіне ие. 1996 жылы "бірге тұратындардың үштен бірінен астамы өздерінің серіктестерімен үйленуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді, бұл олардың көпшілігі бірге тұруды үйленуге дейінгі кезең ретінде қарастырғанын көрсетеді". Жұптардың бірге тұру жағдайы көбінесе үйленумен немесе ажырасумен аяқталады; 1996 жылғы зерттеуге сәйкес, бірге тұратын одақтың шамамен 10%-ы бес жылдан астам уақыт бойы осы жағдайда қалған. Алайда, Нью-Гэмпширде заңды неке тек қайтыс болғаннан кейін, мұрагерлік мақсаттары үшін ғана мойындалады, ал Юта штатында заңды неке сот немесе әкімшілік актімен расталған жағдайда ғана мойындалады. Бұл мүліктерді мұраға алу үшін аман қалған серікке заңдық негіз береді. Бүгінгі күнгі бірге тұратын қарым-қатынастардағы үй шаруашылықтарының 40 пайызында балалар бар, бұл бірге тұруды отбасылық динамиканың жаңа нормативтік түрі ретінде қарастыруға болатындығын көрсетеді. Үш штат (Миссисипи – 55%, Луизиана – 53% және Нью-Мексико – 52%) некеден тыс туған балалардың көпшілігін құрайды; некеден тыс туған балалардың ең төмен пайызы Юта штатында – 19% құрайды. 2006–2010 жылдар аралығында некеден тыс туған балалардың 58%-ы бірге тұратын ата-аналардың балалары болды.

Бірге тұрудың қазіргі кездегі қарсылықтары

Қазіргі кездегі қарсылықтарға діни көзқарастардың некесіз бірге тұруға қарсы болуы, жұптарға үйленуге әлеуметтік қысым көрсету және бірге тұрудың баланың дамуына тигізетін әсері жатады. Батыс әлемінде некеден тыс бірге тұратын жұптар мен некеден тыс туған балалардың санының артуы қоғамтанулық зерттеулердің маңызды пәніне айналдырды. Бұл АҚШ-та бірге тұратын отбасылардағы балалардың дамуына қатысты зерттеулермен бірге жүрді. Бірге тұруға қарсылар некесіз туған балалар үшін ата-ананың ортасы қолайсыз екенін айтады. 2002 жылғы бір зерттеуде бірге тұратын жұптардың балаларында сандық білім деңгейінің төмендігі және құқық бұзушылықтың жоғары деңгейі арасында байланыс анықталды.

Балаларға әсері

2001 жылы зерттеушілер АҚШ-тағы жасөспірім балаларды (әйел және оның күйеуі емес, бірге тұратын жігіті бар жалғыз ана) жалғыз ата-аналы отбасылардағы балалармен салыстырды. Нәтижелер көрсеткендей, ақ және испан тілді жасөспірімдер мектепте нашар орындайды, жалғыз ата-аналы отбасылардан шыққан құрдастарына қарағанда мектептен шығарылу немесе уақытша шеттетілу қаупі жоғары, бірақ мінез-құлқы мен эмоционалдық проблемалары бірдей болды. 1995 және 2002 жылдарғы Отбасы өсуі жөніндегі ұлттық сауалнамада некеде тұрмаған адамдардың бірге тұру жиілігі мен ұзақтығы артқаны анықталды. Сауалнама бойынша, АҚШ-тағы балалардың 40%-ы 12 жасқа дейін бірге тұратын отбасында өмір сүреді, ал жалғыз анадан туған балалардың үйленген анадан туған балаларға қарағанда бірге тұратын отбасында өмір сүру ықтималдығы жоғары. 19-44 жастағы әйелдердің арасында бірге тұрғандардың үлесі 1995 жылы 45%-дан 2002 жылы 54%-ға дейін өсті. Көптеген адамдар бірге тұруға қарсылық білдіруде діни себептерді келтіреді. Рим-католик шіркеуі және әлемдегі көптеген протестанттық дін бірге тұруға қарсы және оны күнә деп санайды. Алайда, Англия шіркеуі сияқты басқалары "бірге тұратын жұбайларды шіркеуге шақырып, оларды христиан некесіне бастайтын қадам ретінде қарастыруға ынталандырады". Дін сонымен қатар, әсіресе дінге берілген қауымдастықтарда бірге тұруға қарсы қоғамдық қысымға да алып келуі мүмкін. Кейбір жұбайлар консервативті отбасы мүшелерін ренжітуден немесе олардан алшақтаудан қорқып, бірге тұрудан бас тартады. АҚШ және басқа дамыған елдерде бірге тұрудың көбеюі сол елдердің секуляризациясына байланысты. Зерттеушілер қоғамның діни демографиялық өзгерістері бірге тұрудың өсуімен бірге жүріп жатқанын атап өтті. Иран, Мальдив аралдары, Марокко, Оман, Мавритания, Біріккен Араб Эмираттары, Судан және Йемен.

Зорлық-зомбылық және неке адалдығын бұзу

Чикаго университетінің әлеуметтанушысы Линда Уэйт "бірге тұратын әйелдердің 16 пайызы өткен жылы өз серіктерімен дау кезінде физикалық күш қолданғанын, ал үйленген әйелдердің 5 пайызы ғана осындай жағдайға тап болғанын" анықтады. Көптеген бірге тұратын жұптар адал қарым-қатынаста болады, бірақ Уэйттің сауалнамалары сонымен қатар бірге тұратын әйелдердің 20 пайызы басқа серіктестермен қарым-қатынас жасайтынын, ал үйленген әйелдердің 4 пайызы ғана осындай жағдайға тап болғанын көрсетті. Джудит Трейс пен Дирдри Гисеннің мақаласына сәйкес, бірге тұратын жұптардың некеде тұрған жұптарға қарағанда опасыздыққа ұшырау ықтималдығы екі есе жоғары.

Ұрықтық

Бірге тұрудың фертильдік фактор ретінде қарастырылуына қатысты, АҚШ-та жүргізілген ірі сауалнама нәтижесінде тұрмысқа шыққан әйелдердің орташа есеппен 1,9 баласы болса, бірге тұратын әйелдерде бұл көрсеткіш 1,3-ті құрады. Ерлер арасында тиісінше 1,7 және 1,1 бала туған. Екі жыныс арасындағы 0,6 балалық айырмашылық, үйленген адамдар балаларын өмірдің басында тудыратынын ескергенде, өмір бойы 0,2-ден 0,3-қа дейін азаяды деп күтілуде. АҚШ және Еуропаның бірнеше елінде жүргізілген зерттеуде, туғаннан кейін бірге тұратын әйелдердің екінші баланы туу ықтималдығы, Шығыс Еуропа елдерін қоспағанда, некеде тұрған әйелдерге қарағанда айтарлықтай төмен екені анықталды. Ал тағы бір зерттеуде Францияда бірге тұратын жұбайлар мен некеде тұрғандардың фертильдігі шамалас екені көрсетілді. Сонымен қатар, ресейліктердің бірге тұру кезеңінде бала туу көрсеткіші жоғары, ал румындар баласыз некеге түсуге бейім. 2003 жылы Румынияда жүргізілген сауалнама нәтижесінде неке жоғары білімді және төмен білімді адамдар арасындағы жалпы туу көрсеткішін шамамен 1,4-ке теңестірді. Бірге тұратын адамдардың арасында білім деңгейі төмен болғанда туу көрсеткіші 1,7-ге дейін өседі, ал білім деңгейі жоғары болғанда 0,7-ге дейін төмендейді. Дегенмен, тағы бір зерттеуде төмен білімді румыниялық әйелдердің некеде және бірге тұрудағы фертильдігі шамалас екені анықталды.

Қаржылық әсерлері

АҚШ-та үйленген жұптар біріктірілген салық декларациясын тапсырған жағдайда, «неке салдарынан салықтың артуына» ұшырауы мүмкін, себебі аз табыс көретін жеке адамдарға арналған салық жеңілдіктері біріктірілген табысқа қолданылмайды. 1998 жылдың қазан айында Сенаттағы Республикалық партияның көшбасшысы Трент Лотт «неке салдарынан салықтың артуын» жою туралы заң жобасын қарауды тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл заң жобасы салық кодексіндегі екеуі де жалақымен жұмыс істейтін үйленген жұптардың, егер олар үйленбеген болса да бірдей табыс тапқанда, көбірек салық төлейтінін көрсетеді. Жұптардың табысы неғұрлым тең болса, «неке салдарынан салықтың артуы» да соғұрлым жоғары болады. Табыс салығы бойынша несие (EITC) – төмен табысты жұмыс істейтін азаматтарға ақшалай көмек көрсетудің бір түрі, бірақ мәселе мынада: EITC үйленген жұптарға арналмаған, себебі олар табыстарын біріктіруге міндетті, бұл қайтадан «неке салдарынан салықтың артуына» алып келеді. Егер жұптар үйленбесе, олардың табыстарын біріктірудің қажеті болмайды, ал EITC белгілі бір дәрежеде төмен табысты жұптардың үйленбеуіне ықпал етеді. Қосылып тұратын жұптардың кейбіреулері салық салдарынан некеге тұрудан бас тартады деп санайды.

Ешбір әсер жоқ

Ұлттық денсаулық сақтау статистикасы орталығы 12 571 адамды зерттеу барысында "некеге тұру жоспарлары жасаған немесе күйеуге/әйелге шақырғаннан кейін бірге тұратын адамдардың ажырасу мүмкіндігі некеге тұрмайтын адамдармен шамалас" деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, Миннесота университетінің отбасылық әлеуметтік ғылымдар кафедрасының профессоры Уильям Доэрти өзінің зерттеулерінде "бірге тұрып, өмірлік серік болып табысқан қарым-қатынастар некенің көптеген пайдасын сыйлайтын сияқты" деген пікір білдірді. Австралияның Отбасы зерттеулер институты 2003 жылы жүргізген зерттеуде "Тікелей және тікелей емес некелерден туындаған нәтижелердегі айырмашылықтар басқа факторларға толығымен байланысты болып көрінеді" делінген. Зерттеу қорытындысында некеге дейін бірге тұрудың кез келген келесі некенің сақталуына "ешқандай айқын әсері жоқ" екені көрсетілген.

Канада

Канаданың заңдық мақсаттарда некесіз бірге тұруды мойындау туралы заңдары провинциялар мен аумақтар бойынша айтарлықтай ерекшеленеді; сонымен қатар, федералды ережелер де бүкіл елге әсер етеді (Common law marriage #Canada қараңыз). Отбасы құру 20-ғасырдың соңғы онжылдықтарында Канадада маңызды өзгерістерге ұшырады, бірақ осы үлгілер ел бойынша кеңінен әртүрлі, әр аймақтағы мәдени нормалардың өзгешелігін көрсетеді. 1995 жылдан бастап, әсіресе Квебекте, бірге тұратын ата-аналардың бала тууы көбейді. Канадада некеден тыс туылған балалардың пайызын анықтау қиын, себебі аналардың неке жағдайы туралы мәліметтер Канаданың провинциялары мен аумақтарында әртүрлі жиналады, ал кейбіреулерінде (мысалы, Альберта) бала туған кезде ананың заңды некеде болған-болмағаны туралы толық мәлімет берілмейді. 2012 жылы "жалғыз аналар" (туған кезде үйленбеген деп анықталған) санаттағы аналардың үлесі 28,3% құрады, "ажырасқан" санаттағы (туған кезде үйленбеген, бірақ бұрын үйленген) аналардың үлесі 1% болды, ал 10% ананың неке жағдайы белгісіз ("мәлімделмеген") қалды. Дегенмен, провинциялар мен аумақтар арасында айқын айырмашылықтар бар; мысалы, 2012 жылы Нунавутта туған балалардың 77,8% "жалғыз аналар" деп тіркелді, ал Онтариода бұл көрсеткіш 20% төмен болды. Бұл, әсіресе, бүкіл Канада бойынша бірдей болатын қылмыстық заңға, сондай-ақ 1986 жылғы Ажырасу туралы заңға (Канада) қайшы келеді (провинциялар мен аумақтар некеге қатысты кейбір мәселелерде, соның ішінде неке қию, жұбайлар мен балаларды күтіп-бағу және мүлікті бөлу құқығына ие болса да). Канадалықтардың неке жағдайы да провинциялар мен аумақтар бойынша өзгереді: 2011 жылы 15 жастан асқан халықтың 46,4% заңды түрде некеде болды; некеде тұрған адамдардың үлесі ең төменгі көрсеткіштер Нунавутта (29,7%), Солтүстік-Батыс аумақтарда (35,0%), Квебекте (35,4%) және Юконда (37,6%) болды, ал ең жоғары көрсеткіштер Ньюфаундленд пен Лабрадорда (52,9%), Принс-Эдвард аралында (51,7%), Онтариода (50,3%) және Альбертада (50,2%) тіркелді. Бүгінде Квебек либералды отбасы құру мен бірге тұрумен танымал болса да, бұл соңғы құбылыс: 20-ғасырдың бірінші жартысында провинциядағы отбасылық өмір консервативті және Рим католиктік дінінің күшті ықпалында болды; 1968 жылға дейін Квебекте провинциялық ажырасу заңнамасы болған жоқ, жұбайлар некелерін тоқтату үшін Парламенттен жеке акті алуға мәжбүр болды. Квебектегі қазіргі кездегі жоғары бірге тұру көрсеткіштерінің себебі – шіркеу мен католик доктринасының адамдардың жеке өмірі мен жыныстық мораліна қатысты дәстүрлі әлеуметтік бақылауы халықты консервативті құндылықтарға қарсы шығуға итергендігі болуы мүмкін. Кейбір провинциялар отбасылық заңды жаңғыртуға ертерек кіріскен, ал басқаларында бұл тек 1990 жылдары мен 21-ғасырда болды, мысалы, Альбертада 2005 жылы күшіне енген Отбасылық құқық туралы заң арқылы. Бұл заң отбасылық заңнаманы жаңғыртып, Үй қатынастары туралы заңды, Асырауға алу туралы бұйрық туралы заңды, Ата-аналар мен асырауға алу туралы заңды, сондай-ақ Провинциялық сот туралы заңның және Балалар, жастар мен отбасыны жақсарту туралы заңның ескірген бөліктерін алмастырды. Сонымен қатар, Ересектердің өзара тәуелділігі туралы заң (S. A. 2002, c. A 4.5) Альбертаның 69 заңын өзгертті. Канаданың Манитоба және Саскачеван провинцияларында некесіз бірге тұратын жұбайларға қатысты қатаң ережелер бар, олар оларға құқықтар мен міндеттерді жүктейді. Жаңа Шотландияда отбасылық заңды дамыту өте баяу болды – тек 1999 жылы ғана бұл провинция мұрагерлік мәселесінде "зайыптылықтан тыс" балаларды кемсітуді жойды (NS Intestate Succession Act 1999 жылы өзгертілген 16-бабы арқылы). Жалпы алғанда, бүгінде Батыс Канада провинциялары Атлантика Канадасы мен Квебекке қарағанда некесіз бірге тұратын жұбайларға көбірек құқық береді. Бұл парадоксалды сияқты көрінеді, өйткені шығыс провинцияларында бірге тұру дәстүрі ең күшті; зерттеуге сәйкес "некесіз бірге тұру Канаданың шығысында Батыс Канадаға қарағанда жиі кездеседі, бұл ішкі және халықаралық көші-қонмен байланысты болуы мүмкін". 2012 жылы Нью-Брансуиктегі туған балалардың 48% -ы, Ньюфаундленд пен Лабрадорда 47,1% -ы, ал Жаңа Шотландияда 45,2% -ы "жалғыз аналар" деп тіркелді, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен әлдеқайда жоғары.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында бірге тұру 20 ғасырдың соңында кең таралды. 2005 жылы 4,85 миллион некеде тұрмаған жұп бірге өмір сүрді, ал 2002 жылы 15-тен 44 жасқа дейінгі әйелдердің шамамен жартысы серігімен некесіз бірге тұрған. 2007 жылы 6,4 миллион үй шаруашылығы екі қарама-қарсы жынысты, некеде тұрмаған адамдармен басқарылды. 2012 жылы жүргізілген жалпы әлеуметтік сауалнама көрсеткендей, халықтың 20 пайызы бірге тұруды жақтырмайды. 2009 жылы Халық санағы бюросы жүргізген Америкалық қоғамдық сауалнамасына сәйкес, 30-дан 44 жасқа дейінгі адамдардың бірге тұру үлесі 1999 жылдан бері 4 пайыздан 7 пайызға дейін дерлік екі есеге өсті. 2006-2008 жылдары жиналған мәліметтерге қарағанда, 19-дан 44 жасқа дейінгі әйелдердің 58 пайызы бірге тұрған, ал 1987 жылы бұл көрсеткіш 33 пайызды құрады. Бірге тұру білімі төмен адамдардың арасында көбірек кездеседі. Pew зерттеуінің авторлары Ричард Фрай мен Д'Вера Кон атап көрсеткендей, "19-дан 44 жасқа дейінгі әйелдердің 73 пайызы орта білімі жоқ, ал жоғары білімі бар әйелдердің 52 пайызы (47 пайызы) бірге тұрған". 20 ғасырдың ортасына дейін АҚШ-та (особылап Оңтүстік және Солтүстік-Шығыс штаттарында) бірге тұру, зина, некеден тыс қатынас және басқа да осы сияқты әрекеттерге қарсы заңдар кең таралған, бірақ бұл заңдар біртіндеп жойылды немесе конституцияға қайшы деп сот шешімі шығарылды. 2023 жылдың желтоқсанына қарай, екі штат (Миссисипи және Солтүстік Каролина) некеде тұрмаған жұптардың бірге тұруын заңсыз деп санайды, ал 2023 жылдан бастап екі штат (Грузия және Оңтүстік Каролина) зинаны заңсыз деп санайды. Бұл заңдар көбінесе қолданылмайды және 2003 жылы Лоуренс Техасқа қарсы сот шешімінен кейін конституцияға қайшы деп есептеледі. Дегенмен, бұл заңдардың жанама әсерлері болуы мүмкін. Мысалы, серікті салық жеңілдігі үшін асыраулы тұлға ретінде жариялауға болмайды, ал басқа штаттарда төрт талапты орындағаннан кейін мұны істеуге болады: тұру орны, кіріс, материалдық көмек және мәртебе. 2006 жылы Солтүстік Каролинада Пендер округінің Жоғарғы сотының судьясы Бенджамин Г. Алфорд Солтүстік Каролинаның бірге тұру заңы конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Алайда Солтүстік Каролинаның Жоғарғы соты бұл мәселе бойынша шешім қабылдаған жоқ, сондықтан заңның штаттық конституциялық күші әлі де белгісіз. 2013 жылдың 13 желтоқсанында АҚШ федералды судьясы Кларк Уаддопс Браун Бухманға қарсы сотта Юта штатының көп әйел алуға тыйым салатын заңдарының бірнеше бірге тұруға тыйым салатын бөліктері конституцияға қайшы екенін шешті, бірақ Юта штатына көп некеге тұру лицензиясына тыйым салуды сақтауға рұқсат берді. Бұл шешімді Америка Құрама Штаттарының 10-шы апелляциялық соты жоққа шығарды, осылайша көп әйел алуды қылмыс ретінде қайтадан қылмыстық жазаға тартылатын қылмыс деп жариялады. 2020 жылы Юта штаты көп әйел алуды қылмыстан құқық бұзушылыққа дейін төмендетуге дауыс берді, бірақ күш, қауіп-қатер немесе басқа да құқық бұзушылықтар болған жағдайда ол қылмыс болып қала береді. Заңсыз бірге тұру, прокурорлардың неке рәсімі өткенін дәлелдеуінің қажеті болмаған (тек жұптың бірге тұрғанын дәлелдеуі керек болған) 1882 жылғы Эдмунд заңына сәйкес, Юта штатында көп әйел алуды қудалау үшін маңызды құрал болды.

Латын Америкасы

Латын Америкасында бірге тұру жиілеуде. Шындығында, бұл аймақ көбінесе Рим-католик дінін ұстанатын болса да, әлемде некесіз туған балалардың ең жоғары көрсеткіші осында (аймақтағы барлық балалардың 55–74% некеде тұрмаған ата-аналардан туған). Мексикада 2005 жылы барлық жұптардың 18,7% бірге тұрған. Жастар арасында бұл көрсеткіш одан да жоғары. 2000 жылы Аргентинадағы туған балалардың 58% некеде тұрмаған әйелдерге тиесілі болды. Жақындағы мәліметтер бойынша, Колумбияда некесіз туған балалардың көрсеткіші 74%, Перуде 69%, Чилиде 68%, Бразилияда 66%, ал Мексикада 55% құрайды.

Непал

Непалда некеден кейін ғана бірге тұру әлеуметтік жағынан қабылданған. Дегенмен, Непалдың қалалық аймақтарында бірге тұру кеңінен таралған жаңа үрдіс. Мағлұматтар көрсетіп тұрғандай, қалаларда, әсіресе ел астанасы Катмандуда, некесіз бірге тұратын жұптардың саны көп болуы мүмкін. Мұндай жұптар тіпті өздерін жасырып немесе күйеу-әйел ретінде көрсетуге ұмтылады. Непал заңнамасында бірге тұру мойындалмайды және Непал заңдарында бірге тұратындардың құқықтарын қорғайтын ерекше нормативтік актілер жоқ.

Бангладеш

Бангладеште бірге тұруға тыйым салатын заң жоқ, бірақ бұл әлі де қоғамда жағымсыз қабылданады. Дегенмен, батыстық әсерге байланысты қалаларда бірге тұру жиілеуде. Некесіз жұбайлар өз отбасынан үйленуге қатты қысым көруі мүмкін, сондықтан олар күйеу-әйелдей өмір сүруді қалайды және жағдайы ашық болған жағдайда, тұрғын үйден немесе университеттен қуылуы мүмкін. Соңғы жылдары, әсіресе жастар арасында, бірге тұруға көзқарас толеранттырақ болды.

Қытай

Қытайда жастар арасында бірге тұру кеңінен таралды. Бір зерттеу көрсеткендей, 1977 жылдан кейін туғандардың арасында алғашқы некеге дейін бірге тұрғандардың көрсеткіші 20%-дан асып түседі. Тағы бір жақындағы зерттеуде, реформаның ерте кезеңінде үйленгендер үшін бірге тұру ажырасу мүмкіндігін арттырады, бірақ Қытайда реформаның соңғы кезеңінде үйленгендер үшін некеге дейінгі бірге тұру ажырасуға ешқандай әсер етпейді.

Үндістан

Үндістанда бірге тұру дәстүрлі индус және мұсылман қоғамдарында тыйым салынған еді. Дегенмен, бұл үлкен қалалардағы жоғарғы топтар арасында көбірек қабылданады, бірақ әлеуметтік консервативтік көзқарастар басым ауылдық жерлерде және кішкентай қалаларда сирек кездеседі. Үндістанда бірге өмір сүру заңды. Үндістан соттары ұзақ мерзімді бірге тұратын серіктестерге кейбір құқықтар берді. 2005 жылғы "Үй ішіндегі зорлық-зомбылықтан әйелдерді қорғау туралы" заңға сәйкес, әйел серіктестер экономикалық құқықтарға ие. Бұл үшін олар Д. Велусами мен Д. Патчайаммалдың ісі бойынша Құрметті Үндістан Жоғарғы Соты белгілеген келесі шарттарға сай болуы керек:

Жұп өзін жұбайларға ұқсас етіп қоғамға таныстыруы керек. Олар некеге тұруға жетілген жасқа толуы керек. Олар заңды некеге тұруға лайықты болуы керек, соның ішінде үйленбеген болуы керек. Олар өз еркімен бірге тұрып, ұзақ уақыт бойы жұбайлар сияқты өмір сүргенін көрсетуі керек. 2020 жылдың 12 маусымында Уттаракханд жоғары соты Мадху Баланың Уттаракханд штатына қарсы және басқалар ісі бойынша (Хабиас Корпус өтініш № 8 of 2020) екі ересек адамның өзара келісімімен бірге тұруы заңды деп мәлімдеді.

Индонезия

Индонезияда 2005 жылы ұсынылған исламдық қылмыстық кодексте, заңсыз бірге тұруға екі жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған еді, бірақ ол қабылданбады. Бұл практика әлі де жағымсыз қарастырылады, және көптеген төмен деңгейдегі қонақ үйлер мен жатақханалар үйленбеген жұптарға бір бөлмеде тұруға рұқсат бергені үшін полиция тарапынан тексерілуде.

Жапония

Жапонияда, Ұлттық халық және әлеуметтік қорғау институтының М.Ивасаваның мәліметінше, 25-29 жас аралығындағы әйелдердің 3%-дан азы қазіргі уақытта бірге тұрып жатыр, бірақ бестен бірі некесіз серіктестікке, оның ішінде бірге өмір сүруге де қатысқан. Ивасаваның жақындағы зерттеуі некеден тыс бірге өмір сүрудің жақында пайда болғанын көрсетті. 1950-ші жылдары туған жұптардың 11,8%-ы бірге тұрған, ал 1960-шы және 1970-ші жылдары туған жұптардың көрсеткіштері тиісінше 30% және 53,9% болды. Бірге тұрған адамдардың арасындағы қалалық және ауылдық жерлерге бөліну көрсеткіші 68,8% қалалық, ал 31,2% ауылдық жерлерді құрайды.

Филиппин

Филиппинде 2004 жылы шамамен 2,4 миллион филиппиндік ресми емес некеде тұрды. 2000 жылғы халық санағы бойынша, ресми емес некеде тұратын жұптардың үлесі 19% құрады. Олардың көпшілігі 20-24 жас аралығындағы адамдар. Кедейлік көбінесе ресми емес некеге отыру шешімінің басты себебі болды.

Иран

Иранда екі адамның бірге өмір сүруі «ақ неке» деп аталады. Зерттеушілердің мәліметінше, Иранның ірі қалаларында ақ некелердің саны артып келеді. Иран заңнамасы, ислам шариатына негізделген, бойынша ер адам мен әйелдің ресми некесіз бірге тұруы қылмыс саналады. Ирандағы бірге өмір сүрудің ұзақтығы бірден үш жылға дейін деп есептеледі. Әлеуметтік, құқықтық және діни тұрғыдан қарағанда, Иранда бірге өмір сүруге орын жоқ. Дегенмен, Ирандағы бұл құбылысты ирандық қоғамдағы соңғы мәдени өзгерістермен – жекелей даралаудың артуы, қазіргі заманға ұмтылыс, қарым-қатынастардың өзгеруі және құндылықтардағы қақтығыстармен байланыстыруға болады. Иранда бірге өмір сүрудің көбеюіне экономикалық дағдарыстар, қалалардағы мәдени және әлеуметтік өзгерістер сияқты түрлі факторлар себеп. Яғни, капитализмнің қалыптасуы, жұмыссыздықтың өсуі, моральдық либерализмнің пайда болуы, мәдени дәстүрлерді қайта қарау, қалалардағы адамдардың анонимділігі, көшбасшылықтың ұғымдары мен функцияларының жойылуы, отбасы құрылымының өзгеруі және уақытша қарым-қатынастардың пайда болуы – Ирандағы ақ некелердің басты себептерінің қатарында. Әлеуметтік антрополог Камиль Ахмади мен оның командасы жариялаған «Ашық есікпен үй: Ирандағы ақ некелер (бірге өмір сүру) туралы толық зерттеу» атты жаңа зерттеуі бұл құбылыстың бұрын жасырын қалған және көп қырлы аспектілерін макродеңгейде ашып көрсетеді, назарды Тегеран, Машхад және Исфахан қалаларына аударады. Зерттеу нәтижелері бұл құбылыстың жұмыс және білім алу үшін қалаларға көшіп келген білімді және жоғары білім алған жастар арасында кең таралғанын көрсетеді.

Еуропа

Еуропалық Одақта бірге тұру кең таралған. 2014 жылы 28 елде туған балалардың 42% некеден тыс туған. Төмендегі еуропалық елдерде балалардың көп бөлігі некеден тыс туылады: Исландия (2016 жылы 69,9%), Болгария (2016 жылы 58,6%), Норвегия (2016 жылы 56,2%) және Нидерланды (2016 жылы 50,4%). Балалары бар жұптардың 18% бірге тұрып жатыр. 2003 жылы 18 және одан жоғары жастағы азаматтардың 13,4% бірге тұрған. Финляндияда 30 жасқа дейінгі адамдардың арасында бірге тұру жиі кездеседі. Бірге тұруға заңдық кедергілер 1926 жылы Қылмыстық кодекстің реформасы арқылы алынып тасталды, бірақ бұл құбылыс қоғамда одан әлдеқайда кейін қабылданды. 1999 жылы Францияда жұптардың 17,5% бірге тұрған. 2016 жылға қарай Ұлыбританиядағы туған балалардың көп бөлігі некеде тұрмаған ата-аналардан туады деп болжанып отыр. 19 ғасырдың соңындағы Виктория дәуірі жеке адамгершілік стандарттарымен танымал. Тарихшылардың пікірінше, орта тап жоғары моральдық принциптерді ұстанып, бірге тұруды қабылдамаған. Бірақ жұмысшы табы да солай болды ма деген мәселе талқыланып жүр. 19 ғасырдың соңындағы Генри Мейхью сияқты моралистер Лондонның кемқорлықтағы аудандарында некеден тыс бірге тұрудың жоғары деңгейін және заңды емес тууды айыптады. Алайда, жаңа зерттеулер деректерді компьютерлік сәйкестендіру арқылы жұмысшы табы мен қалалық кедейлер арасында бірге тұру көрсеткіші 5%-дан төмен болғанын көрсетті. Некеге тұру көрсеткішінің төмендеуі және некеден тыс туудың артуы саяси мәселеге айналды, үкімет некеге қолдау көрсетуі керек пе, әлде ата-ананың мәртебесіне назар аударуы керек пе деген сұрақтар туды; Консервативтік партия біріншісін, ал Еңбек партиясы мен Либералдық демократтар екіншісін қолдайды. Англия мен Уэльс және Шотландия арасында да айырмашылықтар бар, Шотландия бірге тұруды көбірек қабылдайды.

Болгария

Болгарияда коммунизм құлағаннан кейін отбасы құрмай бірге тұрудың үрдісі қарқынды дамыды. Коммунизмнен нарықтық экономикаға өту халықтың демографиялық әрекеттеріне зор әсер етті. Коммунизм құлағаннан кейін некеге тұруға қатысты құқықтық және әлеуметтік қысым азайды, соның салдарынан халық жаңа өмір салтын қабылдай бастады.

Чехия

Чехияда некеге тұру көрсеткіштері соңғы онжылдықтарда күрт төмендеді. 1970-1980 жылдары әйелдердің 96-97 пайызы үйленген, ал 2000 жылы әйелдердің бар болғаны 75 пайызының үйленетіні болжамдалды. Әйелдердің алғашқы некеге тұру жасы 1970-1980 жылдары 21,4-21,8 жас аралығынан көтерілді. 1990 жылдардың басында кейбір чех демографтары келесі онжылдықтарда бірге тұрудың артатынын болжады, және шындығында, некесіз бірге тұратын адамдардың саны айтарлықтай өсті. 2016 жылы туған балалардың 48,6 пайызы некеде тұрмаған әйелдерге тиесілі болды. Батыс елдеріндегідей, Германияда да соңғы онжылдықтарда отбасылық өмірдің қалыптары өзгеріп келеді. Бұл жағдай моральдық паника тудырмады, көбінесе бұл үздіксіз әлеуметтік эволюция ретінде қарастырылады. Бірге тұру, ажырысу көрсеткіштері, жалғыз ата-аналар және адамдардың некеге тұруға немесе бала табуға құлшынуы артты. Ұзақ мерзімді сараптама көрсеткендей, Германияның шығысында бірге тұратын аналардың одақтарының тұрақтылығы батыс Германияға қарағанда айтарлықтай жоғары, бұл Германия қоғамындағы айырмашылықтарға байланысты.

Грекия

Грекияда отбасылық қарым-қатынастар консервативті болып қалып отыр. Негізгі серіктестік нысаны – неке, ал некеден тыс туған балалар мен ұзақ мерзімді бірге тұру кеңінен таралмаған. Мысалы, 2016 жылы туған балалардың барлығының 9,4% ғана некеден тыс туған, бұл Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер арасындағы ең төмен пайыз көрсеткіш. 2008 жылғы зерттеуге сәйкес: «Грек қоғамы әлі де консервативті болып табылады және заңмен қорғалғанмен, некеден тыс бала тудыру әлі де көп жағдайда әлеуметтік жағынан қабылданыссыз». Осыған қарамастан, отбасылық өмірге қазіргі «батыстық» көзқарасты қамтамасыз ететін бірқатар заңдық өзгерістер болды, соның ішінде отбасылық мәселелерге қатысты 3719/2008 Заңы, оның 14-бабы ажырасу мерзімін (кейбір жағдайларда ажырасуға дейін қажетті) төрт жылдан екі жылға дейін қысқартты.

Венгрия

Екінші демографиялық ауысу туралы әдебиетте жоғары білімді әйелдердің бірге өмір сүруге көбірек бейім екендігі де айтылады, бірақ себептері әртүрлі: олар қоғамдық нормаларды сақтау туралы аз уайымдайды. Кейбір ғалымдар бірге өмір сүрудің тәуелсіздік пен жеке дербестіктен айырылмау тұрғысынан жалғыз болумен өте ұқсас екенін мәлімдеді. Венгрияда 1980 жылдардың соңына дейін бірге тұру сирек кездесетін құбылыс болды және ол көбінесе ажырасқан немесе жесір қалған адамдарға ғана қатысты. Этностық топтар арасында цыған/ромдар арасында некелерін ресми тіркеуге құлшынбағандықтан, бірге өмір сүру көрсеткіштері жоғары болды. 1980 жылдан бері барлық этникалық топтар арасында бірге өмір сүру жиіледі және ол туылу деңгейінің төмендеуіне күшті әсер еткені айтылады. 2015 жылы туған балалардың 47,9%-ы некеде тұрмаған әйелдерден туды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, некеден тыс туылған балалардың үлесі 28,7% құрады, бірақ бұл көрсеткіш статистикалық аймақтар бойынша келесідей өзгерді: Орталық Италия (33,8%), Солтүстік-Шығыс Италия (33,1%), Солтүстік-Батыс Италия (31,3%), Аралдық Италия (24,2%) және Оңтүстік Италия (20,3%).

Нидерланды

Голландиялық зерттеушілер зерттеуге қатысушылардың қарым-қатынастардың тұрақсыздығы жоғары елде бірге тұруды тәуекелді азайту стратегиясы деп қарастыратынын анықтады. 2016 жылы туған балалардың 50,4%-ы некеде тұрмаған әйелдерден туған. Норвегияда 2016 жылы балалардың 56,2%-ы некеден тыс туған.

Словакия

Словакия көршілес Чехиядан көбірек консервативті және діни. Негізгі серіктестік нысаны – неке, бірақ некеден тыс бала туу және бірге тұру құбылыстары баяу тарауда, алайда бұл үрдіс сынға түсіп отыр; кейбір адамдар бұл құбылыстарды дәстүрлі құндылықтарға қауіп деп санайды. 2016 жылы туған балалардың 40,2%-ы некеде тұрмаған әйелдерге тиесілі болды. 1989 жылы зинақорлық қылмыстан босатылды. 20 ғасырдың соңына дейін көптеген кантондарда некеде тұрмаған жұбайлардың бірге тұруына тыйым салатын ережелер болды; мұндай тыйымды соңғы болып тоқтатқан кантон 1995 жылы Вале кантоны болды. 2015 жылы туған балалардың 22,5%-ы некеде тұрмаған әйелдерге тиесілі болды. Некеден тыс туған балалар француз тілінде сөйлейтін аймақта көбірек кездеседі (Вау, Невшатель, Женева, Юра кантондарында ең жоғары көрсеткіш), ал шығыс неміс тілінде сөйлейтін кантондарда сирек кездеседі (Сент-Галлен, Цуг, Аппенцель Иннерроден, Аппенцель Аусерроден кантондарында ең төмен көрсеткіш).

Испания

Франко режимі құлағаннан бері испан қоғамында үлкен өзгерістер болды. 1970 және 1980 жылдары орын алған маңызды заңнамалық өзгерістерге ажырасуды заңдастыру, ізгіліксіздікті қылмыстан босату, отбасылық құқықтағы гендерлік теңдік және контрацепцияға тыйым салуды жою кіреді. Саяси ахуалдың либералдануы баламалы отбасы құруға жағдай жасады. 1990 жылдардың ортасында Испанияда бірге тұру әлі де "шектеулі" құбылыс ретінде сипатталған, бірақ 1990 жылдардан бері Испанияда бірге тұру едәуір артты. Испанияда 2016 жылы туған балалардың 45,9% некеден тыс туған.

Ресей

Ресейде көптеген жұбайлар некеге тұру алдында бірге тұруға, кейін азаматтық некеге тіркелуге, ал соңынан әсем шіркеу тойын жасауға ниет білдіреді.

Таяу Шығыс

Батыс Азия елдерінде бірге өмір сүру көрсеткіші Еуропа елдеріне қарағанда әлдеқайда төмен. Дегенмен, континенттің кейбір бөліктерінде жастар арасында бұл құбылыс көбірек кездесуде. 1994 жылғы мәліметтер бойынша, Израильде некеге дейін бірге тұру көрсеткіші 25% болды. Сунниттердің шариғат заңына сәйкес, бірге тұру заңсыз. Бірге тұру, Би'а, яһудилердің халаха (халаха) діни заңы бойынша "Ядуа БетЦиббур" деп аталатын заңды мәртебеге ие.

Кувейт

Кувейтте бұрынғы фактілік некелерге белгілі бір заңдық мойындау қарастырылады. Кувейт отбасылық құқығы шетелдік отбасылық даулар кезінде әкесінің, күйеуінің немесе еркек серіктесінің елінің заңын қолданады. Егер әкесінің азаматтығы бар елде (мысалы, Ұлыбританияда) фактілік некелер мойындалса, бала асырауы және алимент сияқты мәселелер Кувейт сотында қаралуы мүмкін. Дегенмен, некесіз жыныстық қатынас Кувейтте қылмыс саналады және ресми өкіл немесе әкімшілік шешім арқылы ұсталған жағдайда 6 айдан 6 жылға дейінгі мерзімге түрме жазасы көзделеді. Бұл фактілік некелерді мойындаудың тек ерекше жағдайларда ғана, мысалы, заңсыз туған бала шетелде дүниеге келгенде және/немесе бұрынғы жұбайлар кейін Кувейтке көшіп келген жағдайларда ғана мүмкін екенін білдіреді. Жалғыз шетелдік ата-аналар, соның ішінде шетелдік аналар, өз балаларына тұруға рұқсат алу үшін заңды түрде демеушілік ете алады. Егер жұбайлардың бірі немесе екеуі де Кувейт азаматы болса, олар жергілікті отбасылық құқықпен реттеледі және фактілік некеге шектеулі мойындауға жүгіну мүмкіндігіне ие емес.

Австралия

2005 жылы Австралияда жұптардың 22%-ы бірге тұрған. 2008 жылы үйленген жұптардың 78%-ы бұрын бірге тұрған, ал 1975 жылы бұл көрсеткіш 16% болған. 2013 жылы туған балалардың 34%-ы некеде тұрмаған әйелдерден туған. Австралия фактілік қатынастарды мойындайды. Некеден тыс туылған балалардың үлесі штаттар мен аумақтар бойынша өзгеше, 2009 жылы Викторияда (28%), Австралия астаналық аумағында (29%) және Жаңа Оңтүстік Уэльсте (30%) ең төменгі көрсеткіш тіркелсе, Солтүстік территорияда (63%) және Тасманияда (51%) ең жоғары көрсеткіш байқалды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 2001 жылғы халық санауы бойынша, жұптардың 20,5 пайызы ресми емес қарым-қатынаста болған. Жаңа Зеландияда 2006 жылы жұптардың 23,7 пайызы бірге тұрған. 2010 жылы туған балалардың 48 пайызы некеден тыс туған. Австралия сияқты, Жаңа Зеландия да ресми емес қарым-қатынастарды мойындайды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка Республикасында 2011 жылғы санақ көрсеткендей, 20 және одан үлкен жастағы оңтүстік африкалықтардың 43,7% ешқашан үйленбеген, 36,7% санақ жүргізілген кезде үйленген, ал 11,0% заңды әйел және ерлі зайыптылар сияқты бірге тұрып жатқан. 2011 мен 2019 жылдар арасында азаматтық некелер 22,5% -ға азайды және 2020 жылы тағы 31,1% -ға төмендеді.