Ажырысу туралы мәліметтер мен заңнамасы

Ажырысу – неке тарату процесі. Әйел мен ерлі-әйелдің құқықтық жағдайы жойылады. Әлемде ажырысуға рұқсат етілмейтін екі ел бар: Филиппин мен Ватикан.

31 мин оқу

100%

Дереккөз: Divorce — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Некелік одақтың тоқтатылуы Неке бұзу

Ажырасу (некені бұзу деп те аталады) – неке немесе некелік одақтың тоқтатылу процесі. Ажырасу әдетте некедегі заңдық міндеттер мен жауапкершіліктерді жоюды немесе қайта ұйымдастыруды қамтиды, осылайша заңмен белгіленген тәртіп бойынша ерлі-зайыптылар арасындағы некелік байланысты тоқтатуға әкеледі. Бұл сот немесе басқа да құзыретті органмен некені заңды түрде тоқтату болып табылады. Ажырасу – некені аяқтаудың заңдық процесі. Әлемде ажырасу заңдары айтарлықтай өзгешеліктерге ие, соның ішінде балаларға қатысты қамқорлық мәселелері де қарастырылады.

Ажырасуға рұқсат бермейтін жалғыз елдер – Филиппин және Ватикан қаласы. Филиппинде мұсылман емес филиппиндіктер үшін ажырасу заңды емес, егер бір жұбайы құжатсыз иммигрант болса және белгілі бір шарттар орындалса ғана мүмкін. Ватикан – католик шіркеуінің басшысы басқаратын теократиялық мемлекет, ол ажырасуға жол бермейді. Некеден айырылуды салыстырмалы түрде жақында заңдастырған елдер: Италия (1970), Португалия (1975, алайда 1910 жылдан 1940 жылға дейін азаматтық және діни некелерде де мүмкін болды), Бразилия (1977), Испания (1981), Аргентина (1987), Парагвай (1991), Колумбия (1991; 1976 жылдан бастап тек католик емес азаматтарға ғана рұқсат етілді), Ирландия (1996), Чили (2004) және Мальта (2011).

Шолу

Ажырасуға негіздер елден елге өте кеңінен өзгереді. Неке келісімшарт, мәртебе немесе осы екеуінің үйлесімі ретінде қарастырылуы мүмкін. Егер келісімшарт ретінде қарастырылса, бір жұбайдың келісімшартта белгіленген міндеттемелерді орындаудан бас тартуы немесе орындай алмауы екінші жұбайға ажырасуға негіз болуы мүмкін. Алайда, кейбір елдерде (Швеция, Финляндия, Австралия, Жаңа Зеландия сияқты) ажырасу толығымен кінәсіз жүзеге асырылады. Бұл тараптардың ажырасуды қалау себептері маңызды емес дегенді білдіреді. Олар ешкімнің кінәсін дәлелдеу қажеттілігі жоқ, өз еркімен бөлектелуге құқылы. Көптеген заң жүйелері кінәсіз және кінәлі ажырасу опцияларын ұсынады. Мұндай жағдай, мысалы, АҚШ-тың көптеген штаттарында, Францияда және Чехияда кездеседі. Ажырасу заңдары елдер арасында әртүрлі болғанымен, ажырасуға екі негізгі тәсіл бар: кінәлі және кінәсіз. Дегенмен, тіпті кейбір заң жүйелерінде тараптар серіктесінің кінәсін дәлелдеуге міндетті болмаса да, сот мүлікті бөлісу, қарыздарды қарастыру, қорғаншылықты, күтімді және материалдық көмекті бағалау кезінде тараптардың мінез-құлқын ескере алады. Кейбір жағдайларда бір жұбай екінші жұбайының адвокаттық қызметіне төлеуге міндетті болуы мүмкін. Ажырасудың күшіне енуіне дейін күту мерзімі заңмен әртүрлі белгіленеді. Сондай-ақ, тұру талаптары да әртүрлі. Алайда, мүлікті бөлу мәселелері әдетте мүлік орналасқан заң жүйесінің заңдарымен шешіледі. Еуропада ажырасу заңдары елдерде әртүрлі, себебі заңдық және мәдени дәстүрлер әртүрлі. Кейбір елдерде, әсіресе (бірақ тек қана емес) бұрынғы коммунистік елдерде, ажырасуды "некенің қайта келмейтін бұзылуы" (немесе осыған ұқсас тұжырымдама) негізінде алуға болады. Алайда, мұндай "бұзылу" қалай түсіндіріледі, заң жүйесіне байланысты өте кеңейтілген (мысалы, Нидерланды) немесе өте шектеулі (мысалы, Польшада "некелік өмірдің қайта келмейтін және толық ыдырауы" болуы керек, бірақ ажырасуға рұқсат беру үшін көптеген шектеулер бар) болуы мүмкін. Кейбір еуропалық елдерде ажырасуға себеп – ерлі-зайыптылардың бөлек өмір сүруі (мысалы, Германияда, егер екі жұбай келіссе, 1 жылдық бөлек өмір сүру, немесе егер бір жұбай ғана келіссе, 3 жылдық бөлек өмір сүру ажырасуға негіз болады). "Бөлек өмір сүру" әрқашан жеке тұруды білдірмейді – кейбір заң жүйелерінде бір үйдің ішінде тұрып, бірақ жеке өмір сүру (мысалы, жеке тамақтану, ұйықтау, әлеуметтік қарым-қатынас жасау және т.б.) де де-факто бөлек өмір сүру болып саналады; бұл, мысалы, Латвияның немесе Чехияның отбасылық заңдарында нақты көрсетілген. Швейцария 2005 жылы (алдыңғы 4 жылдың ішінде 2 жыл), Грекия 2008 жылы (алдыңғы 4 жылдың ішінде 2 жыл). Кейбір елдер ажырасу заңдарын толығымен қайта қарастырды, мысалы, Испания 2005 жылы және Португалия 2008 жылы. 2007 жылдың қыркүйегінде Бельгияда да жаңа ажырасу заңы күшіне енді, ол негізінен кінәсіз жүйе құрды. Болгария да 2009 жылы ажырасу ережелерін өзгертті. Италияда 2014 және 2015 жылдары ажырасу мәселесінде итальяндық заңда маңызды өзгерістер енгізген жаңа заңдар күшіне енді: міндетті ажырасу мерзімін қысқартқаннан басқа (бірлескен ажырасулар үшін 6 ай және алдыңғы 3 жылдан бастап даулы ажырасулар үшін 1 жыл), сотқа жүгінбестен, яғни адвокаттың қатысуымен келіссөздер немесе мемлекеттік тіркеу кеңсесінің тіркеушісі алдында жасалған келісім сияқты ажырасудың басқа формаларына рұқсат берілді. Ал Австрия, керісінше, ажырасу заңы әлі де консервативті болып табылатын еуропалық ел. Ажырасу заңдарын либерализациялауға қарсылықтар бар, әсіресе АҚШ-та. Шындығында, АҚШ-тағы кейбір консервативті және діни ұйымдар ажырасуды шектеуге бағытталған заңдарды қолдауға тырысуда. 2011 жылы АҚШ-та "Ажырасу реформасы үшін коалиция" құрылды, ол өзін "қажетсіз ажырасуды азайту және салауатты некелерді дамытуға арналған ұйым" деп сипаттады. Рим-католик шіркеуінің доктринасы неке туралы түсінікті табиғи моральдық заңға негіздейді, оны қасиетті Тома Аквинский түсіндірген, ал Құдайдан ашылған заңмен толықтырылған. Доктор Ангеликустың ілімін Шығыс православие шіркеуі тарих барысында ішінара бөлісті.

Grounds for divorce vary widely from country to country. Marriage may be seen as a contract, a status, or a combination of these. Where it is seen as a contract, the refusal or inability of one spouse to perform the obligations stipulated in the contract may constitute a ground for divorce for the other spouse. In contrast, in some countries (such as Sweden, Finland, Australia, New Zealand), divorce is purely no fault. This means it does not matter what the reasons are that a party or parties want to separate. They can separate of their own free will without having to prove someone is at fault for the divorce. Many jurisdictions offer both the option of a no fault divorce as well as an at fault divorce. This is the case, for example, in many states of the US, France and the Czech Republic. Though divorce laws vary between jurisdictions, there are two basic approaches to divorce: fault based and no fault based. However, even in some jurisdictions that do not require a party to claim fault of their partner, a court may still take into account the behavior of the parties when dividing property, debts, evaluating custody, shared care arrangements and support. In some jurisdictions, one spouse may be forced to pay the attorney's fees of another spouse. Laws vary as to the waiting period before a divorce is effective. Also, residency requirements vary. However, issues of division of property are typically determined by the law of the jurisdiction in which the property is located. In Europe, divorce laws differ from country to country, reflecting differing legal and cultural traditions. In some countries, particularly (but not only) in some former communist countries, divorce can be obtained only on one single general ground of "irretrievable breakdown of the marriage" (or a similar formulation). Yet, what constitutes such a "breakdown" of the marriage is interpreted very differently from jurisdiction to jurisdiction, ranging from very liberal interpretations (e. g. Netherlands) to quite restrictive ones (e. g., in Poland, there must be an "irretrievable and complete disintegration of matrimonial life", but there are many restrictions to granting a divorce). Separation constitutes a ground of divorce in some European countries (in Germany, e. g., a divorce is granted on the basis of a 1 year separation if both spouses consent, or 3 year separation if only one spouse consents). Note that "separation" does not necessarily mean separate residences – in some jurisdictions, living in the same household but leading a separate life (e. g., eating, sleeping, socializing, etc. separately) is sufficient to constitute de facto separation; this is explicitly stated, e. g., in the family laws of Latvia or the Czech Republic. Switzerland in 2005 (2 years from the previous 4 years), Greece in 2008 (2 years from the previous 4 years). Some countries have completely overhauled their divorce laws, such as Spain in 2005, and Portugal in 2008. A new divorce law also came into force in September 2007 in Belgium, creating a new system that is primarily no fault. Bulgaria also modified its divorce regulations in 2009. Also in Italy, new laws came into force in 2014 and 2015 with significant changes in Italian law in matter of divorce: apart from shortening of the period of obligatory separation (6 months for consensual separations and 1 year for contested ones from the previous 3 years), are allowed other forms of getting a divorce – as an alternative to court proceedings, i. e. the negotiations with the participation of an advocate or agreement made before the registrar of Public Registry Office. Austria by contrast is a European country where the divorce law still remains conservative. The liberalization of divorce laws is not without opposition, particularly in the United States. Indeed, in the US, certain conservative and religious organizations are lobbying for laws which restrict divorce. In 2011, in the US, the Coalition for Divorce Reform was established, describing itself as an organization "dedicated to supporting efforts to reduce unnecessary divorce and promote healthy marriages". The magisterium of the Roman Catholic Church founds the concept of marriage on natural moral law, elaborated by St. Thomas Aquinas, supplemented by the revealed Divine law. The doctrine of the Doctor Angelicus has been partially shared by the Eastern Orthodox Church in the course of history.

Түрлері

Кейбір юрисдикцияларда соттар кінә принциптерін сирек қолданады, бірақ тарапты жұбайына қатысты сенімгерлік міндетін бұзғаны үшін жауапты деп тағайындауы мүмкін. Ажырасу негіздері бүкіл әлем бойынша юрисдикциялар арасында өзгеше. Кейбір штаттарда кінәсіз ажырасу бар; кейбір штаттарда бір немесе екі серіктестің кінәсын жариялау талап етіледі; кейбір штаттарда екі тәсілдің де қолданылуына рұқсат беріледі. Көптеген юрисдикцияларда ажырасуды сот судьясы бекітуі немесе сот шешімімен күшіне енуі тиіс. Ажырасу шарттарын әдетте соттар анықтайды, бірақ олар неке шартын немесе некеден кейінгі келісімдерді ескере алады, немесе жұбайлардың жеке келісімдерін ратификациялай алады, ал басқа аймақтарда некеге қатысты келісімдер күшіне енуі үшін жазбаша түрде жасалуы керек. Келісім болмаған жағдайда, даулы ажырасу жұбайлар үшін стресстік болуы мүмкін. Кейбір елдерде жұбайлар ажырасуға және ажырасу шарттарына келіссе, оны сот емес әкімшілік орган бекіте алады. Ажырасудың салдары – егер апелляциялық сот шешімді жоймаса, екі тараптың да қайтадан некеге тұруға құқығы бар.

Ажырасу туралы дау

Дaулы ажырасулар дегеніміз, бір немесе бірнеше мәселені сотта қарау қажеттігі туындайды – бұл қымбатқа соғады, ал тараптар адвокаттың уақыты мен дайындығы үшін төлеуге міндетті. Мұндай ажырасуларда әйел мен ер балаларды тәрбиелеу және ортақ мүлікті бөлу сияқты мәселелер бойынша келісе алмайды. Ондай жағдайларда сот процесінің аяқталуы ұзаққа созылады. Істің нәтижесін сот анықтайды. Жақында ажырасу мәселелерін шешуде қақтығысты жағдайларды азайтатын тәсілдер пайда болды, мысалы, делдалдық және өзара келісіммен ажырасу, олар тараптарға қанағаттанарлық шешім табуға көмектеседі. АҚШ-та бұл принцип "Дауды соттан тыс шешудің баламалы жолдары" деп аталады және кең танымал болып келеді.

Қатесіз ажырасу

Батыс елдерінің көпшілігінде кінәсіз ажырасу жүйесі қолданылады, онда тараптардың бірі некенің қайта құруға келмейтіндей бұзылғанын мәлімдесе, кінәні дәлелдеу немесе айыптау қажеттілігі болмай ажырасуға рұқсат беріледі. Өтінішті тараптардың бірі немесе екеуі де бірлесіп беруге болады. Кінәсіздік принципі қабылданған юрисдикцияларда, кейбір соттар ажырасу шешімінің кейбір шарттарын анықтағанда, мысалы, мүліктің және қарыздардың бөлісі және жұбайлық көмек көрсету сияқты мәселелерде кінәні ескере алады. Балаларды тәрбиелеу құқығын анықтау кезінде зорлық-зомбылық, қатыгездік немесе есірткіге тәуелділік сияқты некелік кінәға жататын кейбір әрекеттер де қарастырылуы мүмкін, бірақ балаларды тәрбиелеу туралы шешімдер басқа маңызды стандартқа негізделеді: баланың немесе балалардың ең жақсы мүдделері.

Талапқа сай ажырасу

АҚШ-тағы ажырасулардың 95%-дан астамы «даусыз» болып саналады, себебі екі тарап мүлік, балалар және алимент мәселелері бойынша келісімге (адвокаттармен/делдалдармен/бірлескен кеңесшілермен немесе оларсыз) келе алады. Бұл Өзара Келісіммен Ажырасу немесе жай ғана Өзара Ажырасу деп те аталады. Егер тараптар келісімге келіп, сотқа әділ және тең келісімді ұсынса, ажырасудың мақұлдануы көбінесе кепілді болады. Егер екі тарап келісімге келмесе, олар соттан мүлікті бөлу және балаларға қатысты мәселелерді шешуді сұрай алады. Бұл қажет болғанымен, соттар тараптар сотқа жүгіну алдында келісімге келуін қалайды. Мәселелер күрделі болмаса және тараптар ынтымақтаса жұмыс істесе, олар тікелей келіссөздер жүргізе алады. Көп жағдайда қажетті нысандар тиісті штаттың веб-сайттарынан алынады және мемлекеттік баж салынады. АҚШ-тың көптеген штаттарында қарапайым ажырасуды тіркеу үшін 175-ден 350 долларға дейін төленеді. Бірлескен ажырасу және делдалдық ажырасу даусыз ажырасу болып есептеледі. АҚШ-та көптеген штаттық сот жүйелері ажырасу істерінде өзін-өзі қорғаушылардың (яғни, сотталушылар адвокатсыз өзін қорғайды) санының артуын байқап отыр. Мысалы, Калифорнияның қалалық аймандарындағы соттар жаңа ажырасулардың шамамен 80%-ы өзін-өзі қорғаушылар ретінде тіркелгенін хабарлайды.

Бірлескен ажырасу

Бірлескен ажырасу – ажырасуға ниеттенген жұбайлардың ажырасу мәселелері бойынша келісімге келу тәсілі. Бірлескен ажырасу процесінде тараптар, ажырасу және медиация саласында оқытылған адвокаттардың көмегімен, сондай-ақ көбінесе бейтарап қаржы маманының немесе ажырасу коучтарының қатысуымен өзара келісімге келеді. Тараптар өздерінің қажеттіліктері мен мүдделеріне сүйене отырып, толық ақпарат пен кәсіби қолдаумен дербес шешімдер қабылдауға құқылы. Бірлескен ажырасу басталғаннан кейін, егер бірлескен процесс мерзімінен бұрын тоқтатылса, адвокаттар даулы сот ісінде тараптарды қорғау құқығынан айырылады. Бірлескен ажырасумен айналысатын адвокаттардың көпшілігі бұл әдіс сотқа жүгіну сияқты басқа ажырасу түрлерімен салыстырғанда арзанға түсуі мүмкін екенін айтады.

Электрондық ажырасу

Мысалы, Португалияда екі адам соттан тыс әкімшілік органда өзара келісіммен ажырасу туралы электрондық өтініш бере алады. Егер балалары болмаса, жылжымайтын мүлігі, алимент төлеу қажеттігі немесе ортақ мекенжайы болмаса, процедура бір сағаттың ішінде аяқталуы мүмкін.

Аралас ажырасу

Ажырасу медиациясы – дәстүрлі сот арқылы ажырасуға балама болып табылады. Ажырасу медиациясы сессиясында медиатор екі тарап арасындағы талқылауды жеңілдетіп, коммуникацияға көмектеседі және келіспеушіліктерді шешуге бағытталған ақпарат пен ұсыныстар ұсынады. Медиация процесінің соңында ажырасып бара жатқан тараптар әдетте сотқа ұсынылатын, оларға арналған ажырасу туралы келісімге келеді. Медиация сессияларына тараптардың адвокаттары, бейтарап адвокат немесе екі тарапқа да олардың заңдық құқықтары туралы хабардар ететін, бірақ ешқайсысына да кеңес бермейтін адвокат-медиатор қатысуы мүмкін, немесе адвокаттарсыз, тек жеңілдетуші немесе трансформациялық медиатордың көмегімен жүргізілуі мүмкін. Мысалы, Wevorce сияқты кейбір медиация компаниялары клиенттерді кеңесшілермен, қаржы жоспарлаушылармен және басқа да мамандармен біріктіріп, медиация кезінде туындайтын қиын мәселелерді шешуге көмектеседі. Ажырасу медиаторлары ажырасу істері бойынша тәжірибесі бар адвокаттар немесе адвокат емес, бірақ отбасылық сот мәселелері бойынша арнайы оқытылған кәсіби медиаторлар болуы мүмкін. Ажырасу медиациясы сот процесімен салыстырғанда қаржылық және эмоционалдық тұрғыдан әлдеқайда аз шығынды болуы мүмкін. Медиациялық келісімдерге ұстану көрсеткіші сот шешімдеріне ұстанудан әлдеқайда жоғары.

Көп әйел алу және ажырасу

Көп әйел алу – бұл рұқсат етілген елдерде ажырасуды анықтайтын маңызды құрылымдық фактор. Некедегі тұрақсыздық пен көп әйел алудың ажырасуға қалай әкелетінін нақты түсіндіретін талдаулар жеткіліксіз жасалған. Көп әйелділік некелерде ажырасу жиілігі моногамдық қатынастарға қарағанда артық. Көп әйелділік одақтарда әйелдердің ретіне қарай жұбайлық тұрақтылықтағы айырмашылықтар байқалады. Көп әйел алудың ажырасуға үш негізгі әсер ететін механизмі бар: экономикалық қысым, жыныстық қанағаттандыру және баласыздық. Көптеген әйелдер ажырасуға құқықтары болғанда, күйеулерінен ажырасып, экономикалық қысымнан құтылады.

Әсерлер

Ажырасудың кейбір салдары оқу, мінез-құлық және психологиялық проблемаларды қамтиды. Бұл әрқашан осылай бола бермейді, бірақ зерттеулер ажырасқан отбасылардағы балалар ажыраспаған отбасылардағы балаларға қарағанда мұндай мінез-құлық мәселелерін көрсетуі мүмкін екенін көрсетеді.

Ажырасу және қарым-қатынастар

Солтүстік Иллинойс университетінде отбасы және балалар зерттеулері бойынша жасалған зерттеулер, жоғары қақтығыс жағдайында ажырасқан жұбайлардың отбасы үшін үй ішіндегі қақтығысты азайту арқылы жағымды әсер ете алатынын көрсетеді. Дегенмен, ажырасу салдарынан ата-ана мен бала арақатынасының нашарлауына себеп болатын көптеген жағдайлар бар. Көптеген жағдайларда ересек адам ажырасқан кезде қаржылық қолдауын жоғалтады. Ересек адам қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін қосымша жұмыс істеуге мәжбүр болуы мүмкін. Бұл ата-ана мен бала арасындағы жағымсыз қарым-қатынасқа әкелуі мүмкін; қарым-қатынас балаға назардың жетіспеуі және ата-ана бақылауының азаюы салдарынан зардап шегуі мүмкін. Кейбір жұбайлар, тіпті бір жұбайдың некеде қалуға деген ниеті екінші жұбайдың ажырасуға деген ниетінен басым болған жағдайда да, ажырасуды таңдайды. Экономикада бұл Зельдер парадоксы деп аталады және балалы некелерде жиі кездеседі, ал баласыз жұбайларда сирек болады. Зерттеулер сонымен қатар, жақында ажырасқан адамдар ажырасқаннан кейін бұрынғыға қарағанда әлдеқайда жоғары жауыздық деңгейін сезінетінін, және бұл әсер ерлер мен әйелдерге бірдей қатысты екенін көрсетті. Америкалық Психологиялық Ассоциацияның ажырасқаннан кейін ата-аналардың көшіп-қонуын зерттеген зерттеушілері, көшіп-қону балаларға ұзақ мерзімді әсер ететінін анықтады. 2000 студент арасында жүргізілген алғашқы зерттеуде, ата-аналардың ажырасқаннан кейін балаларының әл-ауқатына қатысты көшіп-қонуының әсерін зерттеушілер үлкен айырмашылықтарды анықтады. Ата-анасының бірі көшіп кеткен ажырасқан отбасыларда студенттер ата-аналарынан қаржылық қолдауды аз алды, ал ешқайсысы да көшпеген отбасыларда көбірек қолдау алды. Бұл нәтижелер сонымен қатар осы студенттер үшін басқа да жағымсыз салдарларды білдіреді, мысалы, ажырасумен байланысты үлкен стресс және ата-аналарынан эмоционалдық қолдауды сезінбеу. Ата-аналары ажырасқаннан кейін көшіп кеткен студенттер үшін бұл деректердің жағымсыз салдарларын көрсеткенімен, баланың жалпы әл-ауқатын толыққанды дәлелдейтін жеткілікті зерттеулер жоқ. Journal of Family Psychology журналында жақында жарияланған зерттеу, ажырасқаннан кейін балаларынан бір сағаттан артық қашықтыққа көшіп кеткен ата-аналар, сол жерде қалған ата-аналарға қарағанда нашар жағдайда екенін анықтады.

Research done at Northern Illinois University on Family and Child Studies suggests that divorce of couples experiencing high conflict can positively affect families by reducing conflict in the home. There are, however, many instances when the parent child relationship may suffer due to divorce. Financial support is many times lost when an adult goes through a divorce. The adult may be obligated to obtain additional work to maintain financial stability. This can lead to a negative relationship between the parent and child; the relationship may suffer due to a lack of attention towards the child and minimal parental supervision

Some couples choose divorce even when one spouse's desire to remain married is greater than the other spouse's desire to obtain a divorce. In economics, this is known as the Zelder Paradox and is more familiar with marriages that have produced children and less common with childless couples. Research has also found that recent divorcees report significantly higher hostility levels after the divorce than before, and that this effect applies equally to both male and female divorcees. In an American Psychological Association study of parents' relocation after a divorce, researchers found that a move has a long term effect on children. In the first study conducted amongst 2,000 college students on the effects of parental relocation relating to their children's well being after divorce, researchers found major differences. In divorced families in which one parent moved, the students received less financial support from their parents compared with divorced families in which neither parent moved. These findings also imply other negative outcomes for these students, such as more distress related to the divorce and did not feel a sense of emotional support from their parents. Although the data suggests negative outcomes for these students whose parents relocate after divorce, there is insufficient research that can alone prove the overall well being of the child A newer study in the Journal of Family Psychology found that parents who move more than an hour away from their children after a divorce are much less well off than those parents who stayed in the same location

Балаларға әсері

Зерттеулер көрсеткендей, ата-ананың араздасуы балаларға зор әсер етеді. Көп жағдайда бұл әсерлер оқудағы қиындықтар, көңіл-күй мен эмоцияларды басқарудағы проблемалар, сондай-ақ есірткі, алкоголь және зорлық-зомбылық сияқты зиянды әрекеттерге бейімділік ретінде көрінеді.

Жаман мінез-құлық және есірткіге тәуелділік

Ажырасқан немесе бөлек тұратын ата-аналары бар балалардың мінез-құлқында проблемалар көбейеді, ал ата-аналардың ажырасуымен бірге туындайтын отбасылық жанжалдар баланың әлеуметтік дағдыларын қауіпке тігеді. Ажырасқан ата-аналары бар балалар өз эмоцияларын басу үшін шығу жолдарын іздеуге бейім. Көптеген балалар әлеуметтік түсініксіздікке тап болып, отбасында зорлық-зомбылыққа немесе сүйіспеншілік жетіспеушілігіне ұшыраған жағдайда, есірткіге тәуелділік, жалпы тәртіпсіздік немесе зорлық-зомбылыққа салынуы мүмкін.

Қарт жұптардың ажырасуы

Америка Құрама Штаттарында 1990 жылдардың ортасынан бері ажырасу көрсеткіші 50%-дан асып кетті. Боулинг Грин мемлекеттік университетінде жүргізілген халық санағы деректерінің талдауы ажырасу санының артуын болжады. Балалы ұрпақтың үйленбегендері үйленгендерге қарағанда бес есе көп кедейлікте өмір сүруі мүмкін. Сондай-ақ, оларға азық-түлік купондары, мемлекеттік жәрдемақы немесе мүгедектік төлемдері үш есе көп беріледі. Әлеуметтанушылар қарттаған американдықтардың санының өсуі ұзақ өмір сүру мен экономикалық жағдай сияқты факторлардың салдары екенін айтады. Әсіресе әйелдердің қаржылық тәуелсіздігі артып келеді, бұл оларға жалғыздыққа көнуге және ажырасу немесе үйленбеуге қатысты көзқарастардың өзгеруіне мүмкіндік береді. Бұл балалы ұрпақтың үйленуге немесе үйленген күйінде қалуға деген қысымын азайтты. Қытайдағы ажырасу көрсеткіші 2000 жылдан бері өсіп келеді, бірақ соңғы 20 жылдағы ең жоғары көрсеткіш 2019 жылы тіркелді – 3,36 ажырасу. Бұл жаңа саясатқа байланысты көп дау тудырды, себебі жұбайлар ажырасуға бастамас бұрын кем дегенде 30 күн күтуге міндетті. 30 күндік салқындату кезеңі жұбайлардың асығыс немесе эмоциялық шешімдер қабылдауына жол бермеу үшін әлеуметтік тұрақтылықты арттыру мақсатында енгізілді. Отбасылық тұрақтылық Қытайда конфуцийлік сенімдерге байланысты, онда отбасылық келісімнің болуы барлық істе сәттілікке әкеледі. Ажырасуға рұқсат беру үшін жұбайлар шешім қабылдау үшін бір ай күтуі керек. Қытайдың Азаматтық істер министрлігі салқындату ережесін енгізгеннен кейін, соңғы тоқсанда ажырасу көрсеткіші 72%-ға төмендегенін анықтады. 30 күндік салқындату мерзімінде көптеген жұбайлар ойларын өзгертіп, ажырасу туралы шешімдердің көпшілігі ақылға сыймайтын және эмоциялық түрде қабылданады деген пікірді қолдады. Елде ажырасуды азайтуға оң әсері болғанымен, қытай азаматтары бұл саясатқа жағымсыз реакция білдірді, әсіресе үй ішінде зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдерге қатысты. China Digital Times сайтында жарияланған мәліметке сәйкес, Кан Сяофан есімді әйел 2021 жылы ажырасуға өтініш берген кезде 30 күн күтуге мәжбүр болғандықтан, күйеуінен зорлық көріп қайтыс болды. 30 күндік ереже қытай феминистерін ашуландырды, олар бұл саясат бостандық тұжырымын бұзады және қытай үйлерінде кең таралған үй ішіндегі зорлық-зомбылықты ескермейді деп санайды. Бұл саясат әлі де салыстырмалы түрде жаңа, бар болғаны 2 жылдан аспайды. Сондықтан, бұл саясатты одан әрі зерттеп, ажырасу процесін кейінге жылдырудың салдары мен әсерін талдау қажет.

In the United States of America, since the mid 1990s, the divorce rate has increased to over 50% among baby boomers. More and more seniors are staying single; an analysis of census data conducted at Bowling Green State University predicted that divorce numbers would continue to rise. Baby boomers who remain unmarried are five times more likely to live in poverty than those who are married. They are also three times as likely to receive food stamps, public assistance or disability payments. Sociologists believe that the rise in the number of older Americans who are not married is a result of factors such as longevity and economics. Women, especially, are becoming more and more financially independent which allows them to feel more secure with being alone, in addition to changing perceptions of being divorced or single. This has resulted in less pressure for baby boomers to marry or stay married. While China's divorce rate has been increasing since 2000, the highest recorded crude divorce rate in the past 20 years was in 2019 with 3.36 divorces. This novel policy has been extremely controversial, where couples are required to wait for at least 30 days before they can commence a divorce. The 30 day cooling off period is created with the aim of generating more social stability, which avoids couples from making rushed or in the heat of the moment emotionally charged decisions. Family stability has always been culturally rooted in China, influenced by Confucian beliefs where the harmony of family brings the success of everything. A divorce can only be granted when couples have gone through a one month long delay in order to make a decision. Since the implementation of the cooling off rule, China's Ministry of Civil Affairs discovered as sharp 72 per cent drop in divorce rates since the last quarter. Given the 30 days of cooling off time, many couples have changed their minds, supporting the argument that most divorce decisions are made irrationally and emotionally. Although there has been a positive effect to reduce divorce in the country, Chinese citizens are not responding well to the cooling off policy, which concerns women in marriages experiencing domestic abuse. In fact, from China Digital Times, a woman by the name of Kan Xiaofang died of domestic abuse because when she filed for divorce in 2021, she had to wait 30 days for the divorce to be finalized – she was "hacked to death" by her husband. The 30 day rule has angered Chinese feminists, who believes that the policy undermines the concept of freedom, and does not take into consideration of domestic violence, which runs common within Chinese households. The cooling off policy is still relatively new today, only being less than 2 years old. Therefore, this policy is still one that needs to be examined more deeply to analyze the effect and consequences of delaying the divorce process.

Иран

Иран төмендеген неке көрсеткіштеріне қарсы ажырасудың өсуін тоқтату мақсатында ажырасу квоталарын енгізді. Заң әйел тарапқа егер үйлесімсіздік туралы куәландырылған құжат болса, оңай ажырасу мүмкіндігін береді. 2021 жылға қарай экономикалық жағдайлардың салдарынан әр үш некеден бірі ажырасумен аяқталды; жоғары көрсеткіштер әйелдердің әлеуметтік статусының өзгеруімен және жеке тұлғалардың мүмкіндіктерінің артуымен байланысты.

Жапония

Жапонияда 1960 жылдан 2002 жылға дейін ажырасу көрсеткіші өсіп, 290 мыңға жетті. 1900 жылдардан бері ажырасу деңгейі артқанмен, 2002 жылдан бері аздап төмендеді. Шындығында, 2020 жылы шамамен 193 300 ажырасу тіркелді. Жапонияда ажырасудың бірнеше түрі бар: өзара келісіммен ажырасу, жарасу арқылы ажырасу және сот шешімімен ажырасу. Өзара келісіммен ажырасу (рикон) екі тараптың да ажырасуға келісімі болғанда және сотқа жүгіну қажет болмағанда жүзеге асады. Бұл Жапониядағы ең көп таралған ажырасу түрі. Жарасу арқылы ажырасу (chotei rikon) тараптар шарттар бойынша келісе алмаған немесе бөлініп кете алмаған жағдайларда қолданылады. Сондықтан, осы мәселелер екі тарапқа да тиімді келісімге қол жеткізу үмітімен сотқа жіберіледі. Соңғысы, сот шешімімен ажырасу (саибан рикон) жарасу кезінде тараптар сот арқылы келісімге келе алмағанда болады. Сот шешімімен ажырасу Жапонияда сирек кездеседі.

Сингапур

Сингапурдың 1000 тұрғынына шаққанда 1,7 ажырасу тіркелді. Сингапурда ажырасу көрсеткіші алдыңғы жылдармен салыстырғанда төмендеген. Шындығында, 2020 жыл ажырасудың ең төмен саны тіркелген жыл болды. 2020 жылы 6700 ажырасу болды, ал 2015-2019 жылдары орташа көрсеткіш 7536 неке бұзуды құрады.

Оңтүстік Корея

2020 жылы Оңтүстік Кореяда ажырасу көрсеткіші 2,1 құрады. Алдыңғы жылдармен салыстырғанда, тіркелген ажырасулардың саны жыл сайын азайып бара жатқанын көрсетеді. 2019 жылмен салыстырғанда некелер мен ажырасулардың саны сәйкесінше 10,7% және 3,9% төмендеді. 2020 жылы ажырасудың ең көп саны 20 жыл немесе одан астам уақыт некеде тұрған адамдардың арасында болды, одан кейін 4 жыл немесе одан аз уақыт некеде тұрғандар болды. Бұл деректер ажырасуға қоғамдағы көзқарас либералдануда және ажырасуға байланысты стигма азайғанын көрсетеді.

Тайвань

2020 жылы Тайваньда 1000 тұрғынға шаққанда 2,19 ажырасу тіркелді. Бұл соңғы 10 жылдағы ең төменгі ажырасу деңгейі. Тайваньда көптеген ажырасулар тараптардың өзара келісімі болған жағдайда сотқа жеткізілмейді. Егер тараптардың бірі ажырасуға келіспесе, екінші жұбайы полигамия, ізгіліксіздік, зорлық-зомбылық немесе тастап кету сияқты негізді себептер бойынша ажырасуға өтініш бере алады. 2020 жылға дейін Тайваньда ізгіліксіздік қылмыс деп есептелді және заңмен жазаланды.

Еуропа

Соңғы онжылдықта Еуропа бойынша ажырасу көрсеткіштері артты – көрсеткіштер Еуропа елдері арасында әртүрлі. Бір зерттеу бойынша, 1960 жылдан 2002 жылға дейін Еуропада ажырасу көрсеткіштерінің шамамен 20%-ға өсуіне заң реформалары себеп болды. 2019 жылы 100 некеге шаққандағы ең жоғары ажырасу көрсеткіші Люксембургте тіркелді, одан кейін Португалия, Финляндия және Испания орналасты. Еуропада 100 некеге шаққандағы ажырасу саны ең төменгі елдердің қатарында Ирландия мен Мальта бар. 2019 жылы Сербияда 35 570 неке қиылды, 10 899 неке ажырасты, ал 1000 тұрғынға шаққандағы ажырасу көрсеткіші 1,6% құрады.

Швеция

Ажырасу процесі аудандық сотқа неке бұзу туралы өтінішпен басталады. Өтінішті тараптардың екеуі де келісім бойынша бірлесіп немесе ажырасуға келіспесе де, кез келген тарап жекелеген түрде ұсынуға құқылы. Ажырасуға келіскен және 16 жасқа дейінгі балалары жоқ жұбайлар бірнеше апта ішінде ажырасу туралы сот шешіміне қол жеткізеді. Егер 16 жасқа дейінгі балалары болса (асырап алынған балалары да қоса), некеде болуға 6 ай күту қажет, содан кейін тараптардың бірі немесе екеуі де ажырасуды ресми аяқтау туралы өтініш бере алады. Егер жұбайлар неке бұзу туралы өтініш бергенге дейін кем дегенде екі жыл бөлек тұрса, аудандық сот тікелей ажырасу туралы шешім қабылдауы мүмкін. Швециядағы некелердің 50 пайызы ажырасумен аяқталады. Ажырасумен аяқталған некелердің орташа ұзақтығы 11,7 жылды құрайды. Ажырасудың ең көп таралған жасы – 35-тен 49 жасқа дейінгі кезең. Ортақ балалары жоқ жұбайлар көбінесе ажырасады.

Ұлыбритания

2015 жылы Ұлыбританияда ажырасу көрсеткіші ең жоғары деңгейге теңіз жағасында жеткен, ал Блэкпул көшбасшы болды. Ұлыбританиядағы ажырасу көрсеткіші шамамен 42% құрайды, ал 2019 жылы шамамен 107 599 ажырасу тіркелді. Ажырасуға өтініштердің ең көп саны жаңа жылдың бірінші дүйсенбісінде, «Ажырасу күні» деп аталатын күні беріледі.

Америка Құрама Штаттары

2022 жылы АҚШ-та ажырасу көрсеткіші 2,3 құрады. Бұл 2001 жылы тіркелген 4,1 көрсеткіштен айтарлықтай төмен. Осы жақындағы зерттеулер некелерін ажырастырушы адамдар санының азайып бара жатқанын көрсетеді. Дегенмен, ажырасу көрсеткіші штаттар бойынша әртүрлі. Ұлттық денсаулық сақтау статистикасы орталығының мәліметінше, 1975 жылдан 1988 жылға дейін АҚШ-та ажырасуға өтініш бергендердің үштен екісі баласы бар әйелдер болды. Мысалы, 1975 жылы өтініштердің 71,4%-ын әйелдер берсе, 1988 жылы бұл көрсеткіш 65% құрады. АҚШ-тағы ажырасулардың 95%-дан астамы «келісіммен» болады, себебі екі тарап мүлік, балалар және алимент мәселелері бойынша сотқа жүгінбестен (заңгерлердің, делдалдардың немесе бірлескен кеңесшілердің көмегімен немесе оларсыз) келісімге келе алады. 2000 жылы ажырасу көрсеткіші 40%-ға жеткен, бірақ содан бері баяу төмендеп келеді. 2001 жылы әртүрлі діндегі адамдардың некелері бір діндегілерге қарағанда үш есе көп ажырасып кеткен. 1993 жылы жүргізілген зерттеуде екі негізгі протестанттық діннің өкілдерінің 5 жыл ішінде ажырасу ықтималдығы 20% болса, католиктер мен евангелисттер үшін бұл көрсеткіш 33%, яһудилер мен христиандар үшін 40% құрады. Әр түрлі этникалық және нәсілдік топтардың арасындағы ажырасу статистикасы да ерекшеленеді. 2008 жылы Дженифер Л. Браттер мен Розалинд Б. King Education Resources Information Center жүргізген зерттеуде ақ еркектер мен ақ емес әйелдер арасындағы, сондай-ақ испандар мен испан емес адамдар арасындағы некелердің ажырасу қаупі ақ некелерге қарағанда ұқсас немесе төмен екені анықталды. Ақ еркек пен қара әйел арасындағы одақтар ақ еркек пен ақ әйел немесе ақ еркек пен азиялық әйел арасындағы одақтардан ұзаққа созылады. Керісінше, ақ әйелдің қара еркекпен және ақ әйелдің азиялық еркекпен жасаған некелері ақ еркек пен ақ әйел арасындағы некелерге қарағанда ажырасуға бейім. 2010 жылғы зерттеуге сәйкес, некеде табысты болу үшін жоғары білім алу және жасы ұлғаю маңызды. Мысалы, 1980 жылдары үйленген және 26 жастан асқан колледж бітірушілердің 81%-ы 20 жылдан кейін де үйленген. Ал 1980 жылдары үйленген 26 жасқа дейінгі колледж бітірушілердің 65%-ы 20 жылдан кейін де үйленген. Сонымен қатар, 1980 жылдары үйленген 26 жасқа дейінгі мектеп бітірушілердің 49%-ы 20 жылдан кейін де үйленген. Ал 2009 жылы 35-39 жастағы және жоғары білімі жоқ ересектердің 2,9%-ы ажырасып кеткен, ал жоғары білімі барлардың арасында бұл көрсеткіш 1,6% құрады. Халық арасындағы айырмашылықтарды зерттеген тағы бір зерттеуде жұмыссыздық деңгейінің 1%-ға артуы ажырасу көрсеткішінің 1%-ға төмендеуімен байланысты екені анықталды. Бұл, әсіресе, заңдық рәсімдерге төлеуге қаржылық мүмкіндігі шектеулі адамдарға қатысты болуы мүмкін. Дегенмен, 1900 жылдан 2008 жылға дейінгі кезеңді қамтитын тағы бір зерттеу жұмыстан босатылғаннан кейін және жұмыссыздыққа байланысты ажырасу қаупінің айтарлықтай жоғарылағанын көрсетті.

The crude divorce rate in 2022 in the United States is 2.3 divorces. This is significantly lower than prior years, such as those in 2001 where 4.1 divorces were recorded. These recent findings suggest a downward trend of the number of people dissolving their marriage. However, divorce rates range from state to state. The National Center for Health Statistics reports that wives, with children present, filed for divorce in approximately two thirds of cases from 1975 to 1988 in the U. S. For example, 71.4% of the cases were filed by women in 1975 and 65% were filed by women in 1988. It is estimated that upwards of 95% of divorces in the U. S. are "uncontested", because the two parties are able to come to an agreement without a hearing (either with or without lawyers/mediators/collaborative counsel) about the property, children, and support issues. In 2000, the divorce rate reached its peak at 40% but has since slowly declined. In 2001, marriages between people of different faiths were three times more likely to get divorced than those of the same faith. In fact, in a 1993 study, members of two mainline Protestant religions had a 20% chance of being divorced in 5 years; a 33% for a Catholic and Evangelical, and a 40% chance for a Jew and a Christian. Couples with different ethnicities and races also had distinctive divorce statistics. In 2008, a study by Jenifer L. Bratter and Rosalind B. King on the Education Resources Information Center, found that unions between White males and non White females as well as between Hispanics and non Hispanic individuals, have similar or lower risks of divorce than White marriages. Unions between a White male and Black female last longer than White White pairings or White Asian pairings. Conversely, a White female with a Black male and White female with an Asian male are more prone to divorce than White White pairings. Additionally, as found in 2010, success in marriage has been associated with a higher education and older age. For example, 81% of college graduates who were over 26 years old, who wed in the 1980s, were still married 20 years later. Additionally, 65% of college graduates under 26, who married in the 1980s, were still married 20 years later. Furthermore, 49% of high school graduates under 26 years old, who married in the 1980s, were still married 20 years later. Conversely, 2.9% of adults aged 35–39 and without a college degree got divorced in the year 2009 – compared with 1.6% with a college education. Another study looking at population differences found that a 1% increase in the unemployment rate correlated with a 1% decrease in the divorce rate. This was found to be presumably true for individuals who were financially challenged when trying to afford the legal proceedings. Nevertheless, another study from 1900 to 2008 found that there was a significant increase in the risk of divorce following a layoff and being unemployed.

Австралия

2020 жылы Австралияда ажырасудың жалпы көрсеткіші 1000 тұрғынға шаққанда 1,9 ажырасуды құрады. Бұл көрсеткіш соңғы бірнеше жыл бойы тұрақты болып келеді және өткен жылғы көрсеткішпен бірдей. Дегенмен, ажырасулар 12 ай бөлек тұрғаннан кейін тіркелгендіктен, COVID-19 кезеңіндегі ажырасулар қазіргі көрсеткіште көрінбеуі мүмкін. Ажырасу көрсеткіші соңғы 20 жылда едәуір төмендеді, 2000 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 2,6 ажырасу тіркелген. Бұл көрсеткіш 1983 жылы тіркелген 13,3-ке қарағанда айтарлықтай төмендеуді білдіреді. Шындығында, бұл көрсеткіш 2019 жылы тіркелген 8,4-ке қарағанда да едәуір төмендеді. Осы мерзімнен кейін өтініш беруге құқық пайда болады. Егер өтініш бірлесіп берілсе, ажырасу бір айдан кейін күшіне енеді.

Әлеуметтік көзқарастар

Ажырасуға деген көзқарас әлем бойынша айқын түрде әртүрлі. Гана, Уганда, Нигерия және Кения сияқты Сахара асты Африка елдерінің көпшілігінде, Үндістан мен Пәкістанды қоса алған Оңтүстік Азия елдерінде, сондай-ақ Филиппин және Индонезия сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде ажырасу әлеуметтік жағынан қабыланбайды. Халықтың көп бөлігі Шығыс Еуропа, Шығыс Азия, Латын Америкасы және АҚШ-та ажырасуды қабылданатын нәрсе деп есептейді. Батыс Еуропа және Жапония сияқты дамыған аймақтарда халықтың 80%-дан астамы ажырасуды әлеуметтік тұрғыдан қалыпты санайды. Иордания, Мысыр және Ливан сияқты кейбір мұсылман көпшілікті құрайтын елдерде, әсіресе ер адамдар бастама көтерген жағдайда, ажырасу кеңінен қабылданады. Мавритания ажырасуды қабылдау және оны тойлаудың ұзақ тарихымен ерекшеленеді. Нақты статистика жоқ болғанымен, Мавританияда әлемдегі ең жоғары ажырасу деңгейі бар деп саналады, және Мавританияда ересектер өмірі бойы бес-он рет үйленіп, ажырасуы жиі кездеседі.

Бір жынысты ерлі-зайыптылар

Бір жынысты жұптардың ажырасуына қатысты заңдық процедуралар, әдетте, өзгелермен бірдей болады. Бір жынысты некелер үлкен еуропалық елдерде салыстырмалы түрде жақында ғана енгізілді: Франция – 2013 жылы, Ұлыбритания – 2014 жылы, Германия – 2017 жылы. Осының салдарынан, бір жынысты жұптардың ажырасуына қатысты салыстырмалы түрде аз зерттеулер жасалды және олар кейбір қайшы ақпараттарды көрсетті. Норвегия және Швеция сияқты кейбір елдерде лесбиян жұптары гей немесе әртүрлі жынысты жұптарға қарағанда ажырасуға көбірек бейім болуы мүмкін. Балаларды күту саясаты ажырасқаннан кейін баланың кіммен тұратынын, ортақ күтімде уақытты қалай бөлісетінін және баруға құқықтарды анықтайтын бірнеше ережелерді қамтиды. Бала күтімі бойынша ең көп қолданылатын ереже – баланың мүдделерін бағалау стандарты, ол ата-аналардың пікірін, баланың пікірін, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынасты, баланың жағдайына бейімделуін және отбасының барлық мүшелерінің психикалық және физикалық денсаулығын ескереді.

Дін мен ажырасу

Кейбір елдерде (әдетте Еуропа мен Солтүстік Америкада) неке мен ажырасуды үкімет анықтайды және басқарады. Дін қызметкерлері рәсімдерді мемлекет атынан орындай алады, бірақ азаматтық неке және солай азаматтық ажырасу (діннің қатысуынсыз) да мүмкін. Әр түрлі стандарттар мен рәсімдер бойынша, ерлі-зайыптылар заңды түрде некеде тұрмауы, некеде болуы немесе мемлекеттің анықтамасы бойынша ажырасуы мүмкін, бірақ діни тәртіп бойынша басқа мәртебеге ие болуы мүмкін. Басқа елдерде неке мен ажырасуды басқару үшін діни заң қолданылады, бұл айырмашылықты жояды. Мұндай жағдайларда діни қызметкерлер түсіндіру мен іске асыру үшін жауапты болады. Ислам ажырасуға рұқсат береді, бірақ оны әдетте ұсынылмайды, және оны күйеуі немесе әйелі бастауы мүмкін. Дхармалық діндер кейбір жағдайларда ажырасуға рұқсат береді. Христиандық көзқарастар ажырасу бойынша әртүрлі: католик діні тек неке бұзуға рұқсат береді, ал көптеген басқа конфессиялар адалдықты бұзу жағдайы болмаса, оны ұнатпайды. Мысалы, Аллегхини Веслиандық методистік бірлестігі 2014 жылғы Ережесінде былай дейді:

Яһудилердің ажырасуға қатысты көзқарастары әртүрлі, реформалық яһудизм азаматтық ажырасуды жеткілікті деп санайды; ал консервативтік және православиелік яһудизм күйеудің әйеліне ажырасу қағазын (гет) беруін талап етеді. Әр діни топ өз некелерін және ажырасуларын реттейтін Миллет жүйесі кейбір пост-Осман елдерінде, соның ішінде Ирак, Сирия, Иордания, Ливан, Израиль, Палестина билігі және Египетте әртүрлі дәрежеде әлі де бар. Бірнеше ел мұсылмандар үшін некелер мен ажырасуларды басқару үшін шариғат (ислам заңы) қолданады. Осылайша, Израильде некеге тұруды әр діни қауым (яһудилер, христиандар, мұсылмандар және друздар) жеке-жеке жүргізеді және басқа елде некеге тұрудан басқа дінаралық некелерге рұқсат жоқ. Яһудилер үшін неке мен ажырасуды православиелік раввиндер жүргізеді. Әйелдер мен ерлер ажырасуды раввиндік сотта немесе Израильдің азаматтық сотында талап ете алады. Бұл тенденция Ұлыбританияда да байқалады, онда веб-іздестіру мінез-құлқы туралы соңғы зерттеулер ажырасу туралы сұрақтардың 70% әйелдерден келіп түскенін көрсетті. Бұл мәліметтер Ұлттық статистика басқармасының "Англия мен Уэльстегі 2012 жылғы ажырасулар" атты жарияланымымен сәйкес келеді, онда әйелдерден келіп түскен ажырасу туралы өтініштер ерлерден келіп түскендерден 2 есе көп екені хабарланды. Ажырасу төлемдеріне қатысты, Ұлыбританияда 2004 жылы Grant Thornton жүргізген сауалнамаға сәйкес, әйелдер 60% жағдайда ерлерге қарағанда жақсы немесе айтарлықтай жақсы төлем алды. 30% жағдайда мүлік 50/50 бөлінді, ал ерлер жақсы төлем алған жағдайлар тек 10% құрады (бұрынғы жылы 24% болған). Есепте ортақ тұрғын үйге қатысты шешімдердің үлесі көбейсе, қаржылық бөлістің әділ болуы мүмкін деген қорытынды жасалды.

Елеулі медициналық аурулар

Әйелдер қатерлі ісік немесе қатты склероз диагнозы қойылғаннан кейін ерлерге қарағанда алты есе көп ажырасуға ұшырайды. Нейроонкологиялық тәжірибедегі дәрігерлер ажырасу көбінесе әйел науқас болған кезде ғана болатынын анықтады.

Грек-рим мәдениеті

Заңдық процедура ретінде емес, классикалық Афинада ажырасу көбінесе жеке мәселе деп есептелді – заңмен анықталған, бірақ ешқандай нақты заңдық шара талап етілмейтін. Афиналық еркек әйелінен ажырасу үшін оны отбасына қайтару арқылы ғана жіберуі керек еді. Ажырасуға қолайлы себептердің қандай болғаны белгісіз, бірақ заң бойынша еркектердің ізгіліксіз әйелдермен ажырасуы міндетті болды. Ажырасу процедурасы әйелдер үшін әлдеқайда қиын болды. Афиналық әйелдер ажырасуды бастау үшін архонның алдына шығып, өз жағдайларын мәлімдеуі керек еді. Бұл процедура әйелдердің сотта өзін-өзі қорғау құқығын шектеуші стандартты афиналық заңдық қағидалардан ерекшеленді, себебі әйелдер ажырасу ісін бастаған жағдайда, олардың өзін-өзі көрсетуі мемлекеттік тіркеуде болуын талап етті. Ертедегі Рим мәдениетінде ажырасу сирек болды, бірақ империяның күші мен билігі арта келе Рим азаматтық заңы "matrimonia debent esse libera" ("некелер еркін болуы керек") принципін қабылдады, және күйеу де, әйел де ниеттері бойынша некеден бас тарта алды. Христиан императорлары Константин мен Феодосий ажырасу негіздерін ауыр жағдайлармен шектеді, бірақ бұл 6-шы ғасырда Юстинианмен қайтадан жеңілдетілді.

Мали империясы

Постклассикалық Малиде ажырасқан әйелдерге қатысты заңдар Тимбукту қолжазбаларында тіркелген.

Орта ғасырлардағы Еуропа

Рим империясы құлағаннан кейін отбасылық өмірді азаматтық биліктен гөрі діни билік көбірек реттеді. Католик және православие шіркеулері ажырасу мәселесінде әртүрлі пікірде болды. Православ шіркеуі жұбайлардың ажырасуы кейде қажет болатын сирек жағдайларды мойындады. Православтықтар үшін неке бұзылмайтындығы оны бұзуға болмайды дегенді білдіреді, мұндай одақтың бұзылуы қасиетті саналады және неке адалдығын бұзу немесе жұбайлардың біреуінің ұзақ уақыт жоқ болуы салдарынан туындайтын құқықбұзушылық болып есептеледі. Сондықтан, қайтадан үйленуге рұқсат беру – шіркеудің күнәлі жандарға көрсеткен инабаты. Католик шіркеуінің ықпалымен, 9-шы немесе 10-шы ғасырларда ажырасу көрсеткіші күрт төмендеді, себебі шіркеу некені Иса Мәсіхтің құрған қасиетті діни ритуалы деп есептеді және оны қарапайым адамның әрекетімен бұзу мүмкін емес деп қарастырды. 10-шы ғасырдан кейін католик елдерінде ажырасу ресми түрде тыйым салынғанмен, жұбайлардың бөлініп тұруы және некені жою кең таралды. Қазіргі кезде "бөлек қарау" (немесе "заңды бөліну") деп аталатын жағдай бұрын "жатыннан және дастарқаннан ажырасу" деп аталатын. Жұбайлар физикалық тұрғыдан бөлініп, бірге тұруға тыйым салынды, бірақ олардың некелік қарым-қатынасы толығымен аяқталған жоқ. Азаматтық соттардың некеге немесе ажырасуға қатысты билігі болған жоқ. Некені жоюға қатысты шешімді католик шіркеуінің өкілі қабылдап, діни соттарда іске асыратын. Некені жою неке кезінде заңмен көзделген кедергілердің болуына байланысты болды. "Толық ажырасу жағдайында неке бастапқыда заңсыз деп танылып, жарамсыз деп жарияланады". Католик шіркеуі неке сакраментінің екі адамды бір тұлғаға біріктіретініне сенді, олар бір-бірінен ажырамас: "Неке арқылы күйеу мен әйел заң бойынша бір тұлға болады: яғни, әйелдің заңды өмір сүруі неке кезінде тоқтатылады немесе кем дегенде күйеуінің құрамына еніп, нығаяды: оның қорғауында, күтуі мен бақылауында ол барлық істерін атқарады". Күйеу мен әйел некеге тұрғанда бір тұлға болғандықтан, олардың бірлігін мойындаудан бас тартуға болады, егер бұл бірлік бастапқыда болмаған жағдайда ғана, яғни неке туралы жариялау қате және бастапқыдан күшін жойған.

After the fall of the Roman Empire, familial life was regulated more by ecclesiastical authority than civil authority. The Catholic and Orthodox Church had, among others, a differing view of divorce. The Orthodox Church recognized that there are rare occasions when it is better that couples do separate. For the Orthodox, to say that marriage is indissoluble means that it should not be broken, the violation of such a union, perceived as holy, being an offense resulting from either adultery or the prolonged absence of one of the partners. Thus, permitting remarriage is an act of compassion of the Church towards sinful man. Under the influence of the Catholic Church, the divorce rate had been greatly reduced by the 9th or 10th century, which considered marriage a sacrament instituted by Jesus Christ and indissoluble by mere human action. Although divorce, as known today, was generally prohibited in Catholic lands after the 10th century, separation of husband and wife and the annulment of marriage were well known. What is today referred to as "separate maintenance" (or "legal separation") was termed "divorce a mensa et thoro" ("divorce from bed and board"). The husband and wife physically separated and were forbidden to live or cohabit together, but their marital relationship did not fully terminate. Civil courts had no power over marriage or divorce. The grounds for annulment were determined by a Catholic church authority and applied in ecclesiastical courts. Annulment was for canonical causes of impediment existing at the time of the marriage. "For in cases of total divorce, the marriage is declared null, as having been absolutely unlawful ab initio." The Catholic Church held that the sacrament of marriage produced one person from two, inseparable from each other: "By marriage, the husband and wife are one person in law: that is, the very being of legal existence of the woman is suspended during the marriage or at least incorporated and consolidated into that of the husband: under whose wing, protection and cover, she performs everything." Since husband and wife became one person upon marriage, recognition of that oneness could be rescinded only on the grounds that the unity never existed to begin with, i. e., that the proclamation of marriage was erroneous and void from the start.

Еуропадағы секуляризация

Реформациядан кейін Еуропаның жаңа протестанттық аймақтарында неке келісім-шарт ретінде қарастырыла бастады. Осы негізде, азаматтық биліктер «некенің барлық байланысынан ажырасу» немесе «divortium a vinculo matrimonii» деп аталатын ажырасуға қатысты шешім қабылдау өкілеттігін біртіндеп нығайтты. Неке бұзылуының қандай жағдайларда мүмкін екенін анықтайтын прецеденттер болмағандықтан, азаматтық соттар діни соттардың бұрынғы шешімдеріне көп сүйенді және олар белгілеген талаптарды еркін қабылдады. Азаматтық соттар неке бұзуға өкілеттік алғаннан кейін, соттар ажырасуға рұқсат беретін жағдайларды қатаң түсіндірді және ажырасуды қоғамдық тәртіпке қайшы деп санады. Ажырасу қоғамдық мүддеге қарсы деп есептелгендіктен, егер күйеу мен әйелдің арасында ажырасуға қатысты келісім болса немесе олар ажырасу үшін негіздер жасауға тырысса, азаматтық соттар ажырасуды беруден бас тартты. Ажырасуға тек некедегі бір тарап «күнәсіз жұбайына» берген қасиетті уәдесін бұзған жағдайда ғана рұқсат етілді. Егер күйеу мен әйелдің екеуі де кінәлі болса, «екеуінің де некелік байланыстан құтылуына жол берілмейтін». Соңында, некедегі бір тараптың қасиетті антты бұзғаны үшін неке бұзылуы мүмкін деген идея, неке кезінде туған негіздерден ажырасуға рұқсат беруге, сондай-ақ некеден кейін туған, бірақ осы анттың бұзылуын көрсететін негіздерге, мысалы, тастап кетуге, неке адалдығын бұзуға немесе «өте қатыгездікке» рұқсат берді. Англия шіркеуі бұл үрдістен тыс қалды, ол некені ажырамас деп санайтын. Англиядағы Азамат соғысы кезінде пуритандар некеге қатысты барлық құрметті жойған заңды қабылдады, оны бұзуға болатын зайырлы келісімшарт ретінде қалдырды. Джон Милтон 1643–1645 жылдары ажырасу туралы төрт трактат жазды, онда жұбайлардың үйлеспеушілігіне байланысты ажырасудың заңдылығын қорғады. Оның идеялары өз уақытынан озып кетті; ажырасу туралы пікірталас, тіпті кінәсіз ажырасу туралы нұсқа да өте даулы болды және діни қайраткерлер оның трактаттарына тыйым салуға тырысты. 1670 жылы парламент актісімен лорд Джон Мэннерске әйелі леди Энн Пьерпонтпен ажырасуға рұқсат берілді, бұл прецедент құрды. 1857 жылғы Некелік істер туралы заң қабылданғанға дейін ажырасу парламенттің арнайы актісі арқылы ғана мүмкін болды. Секуляризация мен либерализацияға қарай жасалған бұл қадам Ағарту дәуірінің жеке және секулярлық идеалдарымен нығайтылды. Ағартушылық абсолютист, Пруссия королі Фридрих II («Ұлы») 1752 жылы ажырасу туралы жаңа заң шығарды, онда неке жеке мәселе деп жарияланды, бұл өзара келісім негізінде ажырасуға рұқсат берді. Бұл жаңа көзқарас император Иосиф II басқарған көршілес Австриядағы заңға қатты әсер етті, онда ол католик емес императорлық поддандылардың барлығына қолданылды. Францияда француз төңкерісінен кейін ажырасу осыған ұқсас негізде заңдастырылды, бірақ 1816 жылы Бурбондар билікке келген кезде бұрынғы тәртіптің құқықтық жүйесі қалпына келтірілді. Еуропадағы XIX ғасырдың бағыты либерализацияның артуына қарай бағытталды; XIX ғасырдың ортасына қарай неке адалдығын бұзу жағдайында азаматтық соттармен ажырасуды жалпыға бірдей беру қалыптасты. 1857 жылға дейін Ұлыбританияда әйелдер күйеулерінің экономикалық және заңдық қорғауында болды және ажырасу мүмкін емес еді. Ол үшін өте қымбат, шамамен 200 фунт стерлинг тұратын, тек ең байлар ғана төлей алатын Парламент актісі қажет болды. Неке адалдығын бұзу, тастап кету немесе қатыгездік көрсету негізінде ажырасуға қол жеткізу өте қиын болды. Бірінші маңызды заңнамалық жеңіс 1857 жылғы Некелік істер туралы заңмен келді, ол Англия шіркеуінің күшті қарсылығына қарамастан қабылданды. Жаңа заң ажырасуды шіркеу мәселесінен гөрі сот ісіне айналдырды, Лондондағы жаңа азаматтық сот барлық істерді қарады. Бұл процесс әлі де қымбат болды, шамамен 40 фунт тұрады, бірақ енді орта тап үшін қол жетімді болды. Сот арқылы ажырасуды алған әйел өзінің азаматтық құқықтарын толық бақылай алатын жеке тұлға мәртебесіне ие болды. 1878 жылы қосымша түзетулер енгізілді, олар жергілікті бейбіт судьялармен қаралатын ажырасуға мүмкіндік берді. Англия шіркеуі 1973 жылғы Некелік істер туралы заң қабылданғанға дейін одан әрі реформаларды тоқтатты. Испанияда 1931 жылғы Екінші Испан Республикасының Конституциясы алғаш рет ажырасу құқығын мойындады. Ажырасуды реттейтін алғашқы заң – 1932 жылғы Ажырасу туралы заң, ол католик шіркеуінің және аграрлық азшылық пен баск-наварралық католик партияларының коалициясының қарсылығына қарамастан, республикалық парламенттен өтті. Франконың диктатурасы бұл заңды жойды. Демократия қалпына келтірілгеннен кейін, 1981 жылы жаңа ажырасу заңы қабылданды, ол да католик шіркеуінің және христиан демократтар партиясының бір бөлігінің қарсылығына ұшырады, ол сол кезде демократиялық орталықтың басқарушы партиясының құрамында болды. Фелипе Гонсалес Маркестің алғашқы социалистік үкіметі кезінде 1981 жылғы заң некелерді ажырастыру процесін жеделдету үшін түзетілді, бұл шіркеу қарсы болды, оны «жедел ажырасу» деп атады. Италияда алғашқы ажырасу заңы 1970 жылдың 1 желтоқсанында қабылданды, христиан демократтарының қарсылығына қарамастан, және 1970 жылдың 18 желтоқсанында күшіне енді. Келесі жылдары христиан демократтары, сондай-ақ заңға қарсы болған партиялардың қолдауымен ажырасу заңын қайта қарау туралы референдум өткізуді ұсынды. 1974 жылы өткен референдумда халықтың көпшілігі ажырасу заңын жоюға қарсы дауыс берді. 1970 жылғы ажырасу заңының ерекшелігі – некеде бес жылдық ұзақ ажырасу кезеңі қажет болды. Бұл кезең 1987 жылы үш жылға, ал 2015 жылы сот арқылы ажырасу жағдайында бір жылға, ал өзара келісім бойынша ажырасу жағдайында алты айға дейін қысқартылды. Ирландия мен Мальта 1995 және 2011 жылдары өткен референдумдарда ажырасуды мақұлдады. 20 ғасырда дамыған елдерде ажырасу көрсеткіші күрт өсті, өйткені отбасы мен сексуалдық қатынасқа қатысты әлеуметтік көзқарас күрт өзгерді. Ажырасу кейбір елдерде, соның ішінде АҚШ, Канада, Австралия, Германия, Жаңа Зеландия, Скандинавия және Ұлыбританияда кең таралған.

After the Reformation, marriage came to be considered a contract in the newly Protestant regions of Europe, and on that basis, civil authorities gradually asserted their power to decree a "divortium a vinculo matrimonii", or "divorce from all the bonds of marriage". Since no precedents existed defining the circumstances under which marriage could be dissolved, civil courts heavily relied on the previous determinations of the ecclesiastic courts and freely adopted the requirements set down by those courts. As the civil courts assumed the power to dissolve marriages, courts still strictly construed the circumstances under which they would grant a divorce, and considered divorce to be contrary to public policy. Because divorce was considered to be against the public interest, civil courts refused to grant a divorce if evidence revealed any hint of complicity between the husband and wife to divorce, or if they attempted to manufacture grounds for a divorce. Divorce was granted only because one party to the marriage had violated a sacred vow to the "innocent spouse". If both husband and wife were guilty, "neither would be allowed to escape the bonds of marriage". Eventually, the idea that a marriage could be dissolved in cases in which one of the parties violated the sacred vow gradually allowed expansion of the grounds upon which divorce could be granted from those grounds which existed at the time of the marriage to grounds which occurred after the marriage, but which exemplified violation of that vow, such as abandonment, adultery, or "extreme cruelty". An exception to this trend was the Anglican Church, which maintained the doctrine of marital indissolubility. During the English Civil War, the Puritans briefly passed a law that divested marriage of all sacrament, leaving it as a secular contract that could be broken. John Milton wrote four divorce tracts in 1643–1645 that argued for the legitimacy of divorce on grounds of spousal incompatibility. His ideas were ahead of their time; arguing for divorce at all, let alone a version of no fault divorce, was extremely controversial and religious figures sought to ban his tracts. In 1670 a precedent was first set with an Act of Parliament allowing Lord John Manners to divorce his wife, Lady Anne Pierrepont, and until the passage of the Matrimonial Causes Act 1857, divorce could only be obtained through a specific Act of Parliament. The move towards secularisation and liberalisation was reinforced by the individualistic and secular ideals of the Enlightenment. The Enlightened absolutist, King Frederick II ("the Great") of Prussia decreed a new divorce law in 1752, in which marriage was declared to be a purely private concern, allowing divorce to be granted on the basis of mutual consent. This new attitude heavily influenced the law in neighbouring Austria under Emperor Joseph II, where it was applied to all non Catholic Imperial subjects. Divorce was legalised in France after the French Revolution on a similar basis, although the legal order of the ancien regime was reinstated at the Bourbon restoration of 1816. The trend in Europe throughout the 19th century, was one of increased liberalisation; by the mid 19th century, divorce was generally granted by civil courts in the case of adultery. In Britain, before 1857 wives were regarded as under the economic and legal protection of their husbands, and divorce was almost impossible. It required a very expensive private Act of Parliament costing perhaps £200, of the sort only the richest could possibly afford. It was very difficult to secure divorce on the grounds of adultery, desertion, or cruelty. The first key legislative victory came with the Matrimonial Causes Act 1857, which passed over the strenuous opposition of the highly traditional Church of England. The new law made divorce a civil affair of the courts, rather than a Church matter, with a new civil court in London handling all cases. The process was still quite expensive, at about £40, but now became feasible for the middle class. A woman who obtained a judicial separation took the status of a feme sole, with full control of her own civil rights. Additional amendments came in 1878, which allowed for separations handled by local justices of the peace. The Church of England blocked further reforms until the final breakthrough came with the Matrimonial Causes Act 1973. In Spain, the 1931 Constitution of the Second Spanish Republic for the first time recognised a right to divorce. The first law to regulate divorce was the Divorce Act of 1932, which passed the Republican Parliament despite the opposition of the Catholic Church and a coalition of the Agrarian Minority and Minority Basque Navarre Catholic parties. The dictatorship of General Franco abolished the law. After the restoration of democracy, a new divorce law was passed in 1981, again over the opposition of the Catholic Church and part of the Christian Democrat party, then a part of the ruling Union of Democratic Center. During the first socialist government of Felipe González Márquez, the 1981 law was amended to expedite the process of separation and divorce of marriages, which was again opposed by the Church, which called it "express divorce". In Italy, the first divorce law was introduced on 1 December 1970, despite the opposition of the Christian Democrats, and entered into force on 18 December 1970. In the following years, the Christian Democrats, supported also by parties opposed to the law, promoted a recall referendum. In 1974, in a referendum, the majority of the population voted against a repeal of the divorce law. A feature of the 1970 divorce law was the long period of marital separation of five years required. This period was reduced to three in 1987 and to a year in 2015, in the case of judicial separation, and six months in the case of separation by mutual agreement. Ireland and Malta approved divorce at referendums in 1995 and 2011 respectively. Divorce rates increased markedly during the 20th century in developed countries, as social attitudes towards family and sex changed dramatically. Divorce has become commonplace in some countries, including the United States, Canada, Australia, Germany, New Zealand, Scandinavia, and the United Kingdom.

Жапония

Эдо дәуірінде (1603–1868) күйеулер ажырасу туралы хат жазып, әйелдерінен ажыраса алатын. Көбінесе олардың туыстары немесе некелесуді ұйымдастырушылар осы хаттарды сақтап, некелерін қайта жаңартуға тырысты. Әйелдер күйеулерінен ажырасуға құқылы болмады. Бірақ кейбір әйелдер белгілі бір шинто ғибадатханаларында пана табуға мүмкіндік алды, олар "ажырасу ғибадатханалары" деп белгілі болды. Әйел үш жыл ғибадатханада болған соң, күйеуі онымен ажырасуға міндетті болды. 19 ғасырдағы Жапонияда кемінде сегізінші неке ажырасып кетті. Жапонияда ажырасудың төрт түрі бар: өзара келісіммен ажырасу, ол отбасылық сот арқылы жүзеге асырылады; медиация арқылы ажырасу, ол отбасылық сотта жүзеге асырылады; ерлі-зайыптылар медиация арқылы ажырасуды аяқтамаған жағдайда отбасылық соттың шешімімен ажырасу; және аудандық соттың үкімімен ажырасу.

Ислам құқығы

Исламда ажырасу түрлі формада болуы мүмкін, олардың кейбіреулерін күйеу, ал кейбіреулерін әйел бастайды. Басты дәстүрлі құқықтық санаттар – талақ (рет айту), хуль (өзара келісіммен ажырасу/жою), сот арқылы ажырасу және серттер. Ислам әлемінде ажырасу теориясы мен тәжірибесі уақыт және орынға қарай өзгерген. Тарихи тұрғыдан ажырасу ережелері шариғатпен реттелген, дәстүрлі ислам құқығы бойынша түсіндірілген, және заң мектебіне байланысты айырмашылықтар болған. Тарихи тәжірибе кейде заң теориясынан өзгеше болған.

Ертедегі Америка

Колониялық Америкада неке ұрпақ беру және экономикалық жетістікке қол жеткізу мақсатында жасалатын. Егер тараптардың біреуі екіншісін қаржылық немесе репродуктивтік мүмкіндіктері туралы алдағаны дәлелденсе, ажырасуға рұқсат берілетін. Импотенция ажырасуға негіз болған жағдайда күйеудің физикалық тексеруден өтуі қажетті еді. Сондай-ақ, туа пайда болған кемістіктері бар әйелдерді де босандыруға көмектесетін медбике тексеріп, кемістіктердің бедеулікке себеп болатынын анықтар еді. 1860 жылдары неке заңнамасы тез өзгерді, себебі аралас неке анықтамасы кеңейтіліп, нәсілдік категориялар көбейді. Бұл кейде аралас некелерді жоюға әкеп соқты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Ажырасу көрсеткіші қиындықтар, соғыс және ірі оқиғалар кезінде артады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ажырасу көрсеткіші өсті, себебі адамдар соғысқа кетпес бұрын асығыс үйленіп жатқан. Әскерлер қайтып келгенде, олардың жұбайларымен ортақ нәрсесі қалмағанын байқады, сондықтан ажырасып кетті.

Танымалдар мәдениеті

2024 жылы «A-лист жұлдыздары» бұрынғы жылдардағы БАҚ-та кең жарияланған ажырасулардың орнына, жасырын «үнсіз ажырасулар» трендіне көбірек бейімделгені байқалды.