Кіріспе

Болгария мен Латын империясы арасындағы соғыс сериясы Болгария-Латын соғыстары Екінші Болгария империясы (11851396) мен Латын империясы (120461) арасындағы қақтығыстар сериясы болды. Соғыстар Латын империясының солтүстік шекарасына оның бүкіл өмір бойы әсер етті. Латын империясының алғашқы экспансионистік амбициялары 1205 жылы Адрианополь шайқасынан кейін оның құрылуынан кейін бір жыл өткен соң, оның императоры Балдуин І тұтқындалып, оның рыцарларының көпшілігі қаза тапты. Бұл шешуші жеңістен кейін Латын империясы Болгарияға және Византия империясының, Кіші Азиядағы Никея империясының және Балқандағы Эпир деспотатының мұрагерлеріне қарсы қорғанысқа түседі. Соғыстардың нәтижесінде Болгария империясы өз аумағын кеңейтіп, Балқан түбегінің көп бөлігін қолға алды, ал Латын империясының ықпалы Константинопол мен бірнеше қалалар мен аралдарға дейін қысқарды. Рим-католик кресткерлері Константинополь патриархатын жойғаннан кейін, Болгария православие христиандығының орталығы болды.

Латын империясының құрылуы

1204 жылы 13 сәуірде Төртінші крест жорығының салт аттылары Византия империясының (Шығыс Рим империясы) астанасы Константинополді басып алды және ежелгі Византия империясын жаңа кресттік мемлекетпен, Латын империясымен алмастырды. Олардың басшысы Фландрия графы Бальдуин Агия-Софияда Бальдуин І ретінде император болып тағайындалды. Partitio Romaniae-ге сәйкес, ол империяның төрттен бір бөлігін алды, ал қалған бөлігі венециандар мен крестоносцы арасында бөлінді. Императорға Кіші Азиядағы жерлер, сондай-ақ Константинополь мен Қара теңіз жағалауындағы жұқа жолақ және Балқандағы тағы бірнеше қалалар берілді. Венециялықтар Византиялық Тракияның ең құнарлы бөлігін, соның ішінде Адрианопольді (Одрин), Родосто, Аркадиополды, Пелопоннестің көп бөлігін, Эпир мен Фессалияның кейбір бөліктерін, сондай-ақ көптеген аралдарды басып алды. Олардың догтары quartae partis et dimidiae totius imperii Romaniae dominator немесе "Барлық Рим империясының төрттен бір жартысының Иесі" деген атақ алды. Крестшілер бұрынғы Византия империясының басқа жерлерін алып, Монфферраттың Бонифацийді патша етіп таңдаған Салоника патшалығын құрды.

Болгарияның араласуы

1204 жылы Төртінші крест жорығы Византия империясының астанасы Константинополді басып алып, Латын империясын құрды, император ретінде Фландрияның Балдуин І-ін сайлады. Болгариялықтар крестшілермен Византия империясына қарсы одақтасуға ұсыныс жасаса да, олардың ұсынысы қабылданбады, ал Латын империясы бұрынғы Византия империясының барлық жерлерін, оның ішінде Болгария императоры Калоян билеген аумақтарды жаулап алу ниеті бар екенін білдірді. Жақындап келе жатқан қақтығысты 1205 жылы латын билігіне қарсы көтеріліп, болгарларды көмекке шақырған, болгарларға бағынуды ұсынған Фракиядағы Византия аристократиясы ушықтырды.

Калоянның жорықтары

Латын императоры Балдуин І бүлікші қалаларды бағындырып, Адрианополді қоршауға ала бастағанда, кресткерлер хроникасы Вильярдуиннің сөздері бойынша, "Валах королі Иоганниза Адрианополді өте үлкен әскермен құтқаруға келді; өйткені ол өзімен бірге валахтар мен болгарларды және ешқашан шомылдыру рәсімінен өтпеген он төрт мың коминдарды әкелді" (Вильярдуин, 92). 1205 жылы 14 сәуірде Калоянмен одақтасқан кумандықтар Латын империясының ауыр атлы әскерін Адрианопольдің солтүстігіндегі батпақтарда тұзаққа түсірді. Император Бальдуин І тұтқындалды, Блуа графы Людовик І өлтірілді, ал Венеция дог Энрико Дандоло крестшілер әскерінің тірі қалған бөліктерін Константинополге асығыс шегінуге алып барды, ол кезінде ол шаршап қайтыс болды. (Балдуин 1205 жылы қайтыс болғанға дейін немесе жазаға кесілгенге дейін Болгарияның астанасы Тарновода тұтқында болды.) 1205 жылы Калоян Серрес пен Филиппополис (Пловдив) қалаларын басып алып, Фракия мен Македониядағы Латын империясының көп бөлігін басып алды. Алайда болгарлардың алға басуы император Калоянның өлтірілуімен тоқтады. 1206 жылы 31 қаңтарда болгарлар Фракияда латындықтарды қайтадан жеңіп, кейін Дидимотейхонды басып алды. Олар бірнеше рет Фракияны, соның ішінде Гераклея мен Цурулос қалаларын қиратты, сондай-ақ Родосто (Текирдаг) сияқты басқа қалаларды эвакуациялауға мәжбүр болды. Бұрын болгар императоры Калоян өзінің қысымшылығын ақсүйектерге ғана шектеген болса, оның кейінгі науқандары тұтқынға алынған қалалардан халықты Болгарияның алыс аймақтарына көшіруді қамтыды. Болгариялықтар Адрианопольді екі рет қоршап алды, бірақ қаланы алудан құмдық ат әскерінің кері қашуына және жаңа латын императоры Бальдуин I-нің ағасы Генрих Фландрияның табанды ілгерілеуіне байланысты қаланы ала алмады. 1207 жылы болгарлар Никея империясының Теодор I Ласкарисімен латынға қарсы одақ жасады. Сол жылы болгарлар Монфферраттың Бонифацийін (1207 жылы 4 қыркүйекте) өлтірді. Осы жағдайдан пайдаланып, Калоян қалаға қарай алға басып, оны үлкен күшпен қоршап алды, бірақ оны 1207 жылдың қазан айының басында өзінің кумандық қолбасшысы Манастар өлтірді. Салт-дәстүрге сай, Салониканың грек азаматтары Калоянды өлтіруді олардың қамқоршысы - әулие Деметрийге арнайды.

Бейбітшілік

Калоянның орнын басқан немере інісі Борил латындықтарға қарсы жеңіске жетпеді. Борил 1208 жылы Пловдив маңында Фландрия Генригімен жеңілді, бірақ латын империясына қарсы жорығын 1210 жылға дейін жалғастырды, сонда мажарлар мен латын империясы одақ құрды.

Латын империясының құлдырауы

1231 жылы латын регентшілігі Иоанн Бриенненің, Иерусалимнің бұрынғы патшасымен келіссөздерді аяқтады, оны Константинополде Бальдуин II-нің қамқоршысы және императоры ретінде шақырды. Бұл әрекет Болгария мен Латын империясы арасындағы одақтың бұзылуына және Болгария мен Никея империясы арасындағы баламалы одақтың құрылуына әкелді. Алайда болгар императоры Иван Асен II Никея гректерін немесе латындықтарды қолдауға бола ма, жоқ па, соны шеше алмады. Ақырында Никея империясының билеушісі VIII Михаил Палеолог Константинополді басып алып, Византия империясын қалпына келтіріп, Латын империясына тоқтам салды.