Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пресян, кейде Пресян І деп аталатын, 836-852 жылдары Болгария ханы болды. Ол Македонияда кеңейіп, жайылған кезеңде билік құрды.
Presian, sometimes enumerated as Presian I was the khan of Bulgaria in 836–852. He ruled during an extensive expansion in Macedonia.
Шығу тегі
Византиялық дереккөздердің жиынтық суреті Пресианның Звиницаның (Збеницес) ұлы екенін көрсетеді, ал Звиница – Омуртагтың ұлы болған. Бірнеше ескі зерттемелерде Пресианды оның аз ғана өмір сүрген ізашары Маламирмен теңестіреді және бұл бір тұлға Борис І-нің тікелей ізашары ретінде 850 жылдарға дейін сақталды деп есептейді. Бұл өте күмәнді, себебі Маламирдің орнын оның жүрегі туысы (ағасы Звиницаның ұлы) басты деген мәлімет бар, ал Борис І-ге дейін оның әкесі Пресиан билік еткен. Златарски бөлшектелген дереккөздердегі қайшылықты Маламирдің аты-жөні айтылмаған жүрегі туысы мен мұрагерінің іс жүзінде Пресиан болғанын және Борис І оның ұлы екенін анықтап шешкен. 17 ғасырғы Волга болгарларының жинағы – «Cäğfär Taríxı» (нақтылығы күмәнді еңбек) Бёрджиханды (яғни Пресианды) Сабаншаның (яғни Звиницаның) ұлы ретінде көрсетеді, бұл оның тегі туралы қазіргі болгар тарихнамасындағы басым түсіндірмеге қолдау білдіруі мүмкін.
The composite picture of the Byzantine sources indicates that Presian was the son of Zvinitsa (Zbēnitzēs), who was a son of Omurtag. In several older studies Presian is identified with his short lived predecessor Malamir and it is assumed that this single character survived until the 850s as the direct predecessor of Boris I. This is very unlikely, as Malamir is attested as having been succeeded by his nephew (the son of his brother Zvinitsa), while Boris I was preceded by his father Presian. Zlatarski resolved the problems in the fragmentary sources by determining that Malamir's unnamed nephew and successor was in fact Presian, and Boris I was the latter's son. The 17th century Volga Bulgar compilation Cäğfär Taríxı, a work of disputed authenticity, represents Birdžihan (i. e., Presian) as the son of Sabanša (i. e., Zvinitsa), which may lend support to the interpretation of his origins now dominant in Bulgarian historiography.
Сербия мен Византиямен қақтығыс
Пресиан билікке келген кезде жас және тәжірибесіз болған болуы мүмкін, ал мемлекеттік істерге Пресианның әкесі Маламир заманындағы министр (Кавхан) Исбул басып кірген болуы мүмкін. 837 жылы Пресиан таққа отырғаннан кейін, Салоника маңындағы славяндар Византия империясына қарсы көтерілді. Император Теофил бүлікті басу үшін болгарлардан қолдау сұрады, бірақ сонымен бірге өзінің флотын Дунай дельтасы арқылы жіберіп, Крум мен Омуртаг Дунайдан тыс Болгарияға қоныстандырған византиялық тұтқындардың бір бөлігін жасырын түрде эвакуациялауға тырысты. Жазалау үшін Исбул Эгей теңізі жағалауындағы Фракия мен Македонияға жорық жасап, Филипп қаласын басып алды, онда ол жергілікті шіркеуде орнатылған сақталып қалған ескерткіш жазуын орнатты. Исбулдың жорығы Смолян славян тайпасы үстінен болгар билігінің орнауына әкелуі мүмкін. Пресианның билігі Македониядағы және оның төңірегіндегі славян тайпаларына болгарлардың бақылауын кеңейтумен бірге жүрді. Сербтер мен болгарлар 839 жылы Пресианның Сербия аумағына басып кіргеніне дейін, Теофилдің өмірінің соңғы жылдарында бейбіт түрде өмір сүргені белгілі. Сербия князі Властимир бірнеше серб тайпаларын біріктірді, ал император Теофил (829–842) сербтерге тәуелсіздік берді; осылайша сербтер императордың номиналды билігін мойындады. Пресиан 839 жылы серб аумағына басып кірді. Бұл басып кіру 3 жылдық соғысқа әкелді, онда Властимир жеңіске жетті; Пресиан Властимир әскерімен серб аумағынан қуылды. Соғыс 842 жылы Теофилдің қайтысымен аяқталды, бұл Властимирді Византия империясы алдындағы міндеттемелерінен босатты. Пресиан 852 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Борис I иеленді.
Presian may have been young and inexperienced at the time of his accession, and state affairs may have been dominated by the minister (Kavkhan) Isbul, as under Presian's uncle Malamir. In 837, soon after Presian's accession, the Slavs in the vicinity of Thessalonica rebelled against the Byzantine Empire. Emperor Theophilos sought Bulgarian support in putting down the rebellion, but simultaneously arranged for his fleet to sail through the Danube delta and undertake a clandestine evacuation of some of the Byzantine captives settled in trans Danubian Bulgaria by Krum and Omurtag. In retaliation Isbul campaigned along the Aegean coasts of Thrace and Macedonia and captured the city of Philippi, where he set up a surviving memorial inscription set up in a local church. Isbul's campaign may have resulted in the establishment of Bulgarian suzerainty over the Slavic tribe of the Smolyani. Presian's reign coincides with the extension of Bulgarian control over the Slavic tribes in and around Macedonia. It is known that the Serbs and Bulgars lived in peace until Presian invaded Serbian territory in 839, during the last years of Theophilos. Vlastimir, the Knez of Serbia, united several Serbian tribes, and Emperor Theophilos (r. 829–842) granted the Serbs independence; thus, the Serbs acknowledged the nominal overlordship of the Emperor. Presian invaded Serbian territory in 839. The invasion led to a 3 year war, in which Vlastimir was victorious; Presian was driven out of Serbian territory by Vlastimir's army. The war ended with the death of Theophilos in 842, which released Vlastimir from his obligations to the Byzantine Empire. Presian died in 852, and was succeeded by his son Boris I.
Құрмет
Антарктиданың Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Пресиан қырқасы Болгариялық Пресианның құрметіне аталған.
Presian Ridge on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica, is named after Presian of Bulgaria.