Кіріспе
Шотланд епискобы Уильям де Ламбертон, кейде Уильям Ламбертон ретінде жаңғыртылған, (20 мамыр 1328 жылы қайтыс болды) 1297 жылдан (1298 жылы құлшылыққа бағышталған) өлімге дейін Сент-Эндрюс епискобы болды. Ламбертон Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде өзінің ықпалды рөлімен танымал. Ол Уильям Уоллес, кейіннен Роберт Брюс кезінде ұлттық мүдде үшін үгіт-насихат жүргізді. Шотландиядағы ең күшті орын Сент-Эндрюс епискобы ретінде епископ Ламбертон Глазгоу епискобы Роберт Вишартпен бірге Роберт Брюсті король Роберт I ретінде таққа отырғызды. Ламбертон 1310 жылы Діндарлар декларациясын және Шотландияның тәуелсіздігіне әкелетін Арброт декларациясын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Ламбертонның биліктегі кезінде Рим оны Роберт I және Шотландияның дінбасыларымен бірге Тәуелсіздік соғыстарындағы рөлі үшін қауымнан шығарып салды. Алайда ол өлім алдында Папалықпен татуласты.
William de Lamberton, sometimes modernized as William Lamberton, (died 20 May 1328) was Bishop of St Andrews from 1297 (consecrated 1298) until his death. Lamberton is renowned for his influential role during the Scottish Wars of Independence. He campaigned for the national cause under William Wallace and later Robert the Bruce. As Bishop of St Andrews, the most powerful seat in Scotland, Bishop Lamberton along with Bishop Robert Wishart of Glasgow conducted the coronation of Robert the Bruce as King Robert I. Lamberton would go on to have a vital role in the formulation of the Declaration of the Clergy 1310 and the Declaration of Arbroath which would lead to Scottish Independence. During his tenure Lamberton was excommunicated by Rome for his role in the Wars of Independence along with Robert I and the Clergy of Scotland. However, he was reconciled with the Papacy before his death.
Туу және ерте өмір
Ұлттық сөздіктің биографиялық мәліметтері оның шыққан жерін Ламбертон отбасында, бастапқыда Бервикширден, бірақ он екінші ғасырдың аяғында Солтүстік-шығыс Шотландияда және кейін Стирлингширде жер иеленуші екенін анықтайды. Оның тууы, білімі және ертедегі қызметі туралы мәліметтер белгілі емес; ол 1293 жылдың басында университет білімін алған және Глазгоның каноны болған. 1293 жылы ақпанда король Джонның (Балиол) бірінші парламентіне шыққан кезде ол Глазго соборының канцлері болды. Ол 1295 жылдың шілдесіне дейін бір-екі жыл бұрын Глазго епискобы Роберт Вишарт тарапынан одан әрі зерттеу үшін шетелге жіберілген көрінеді. Ламбертон тегі бір дереккөзде Килморс, Айршир және Ламброттон жерлерінің ежелгі баронымен тығыз байланыста болған деп жазылған. Уильям Ламбертон, әрине, Шотландия шекарасындағы Бервикке жақын Ламбертон елді мекенінен шыққан, онда отбасы үлкен меншікті иеленді (Логан Мак 1926). Ламбертон атауы германдық Ламберт атауынан алынған, ал Ламброутон, кейде Ламбертон деп жазылады, McLamroch кланының бүлінуінен алынған.
Сент-Эндрюс епискобы
Ол 1298 жылы Вильям Фрейзердің орнын басып, Папа Бонифаций VIII-нің бұйрығымен Сент-Эндрюс епископы болып тағайындалды. Ламбертон епископ үшін өте таңғажайып таңдау болған сияқты, өйткені ол сол кезде өте жас еді. Алайда, шотланд тарихшысы Джеффри Барроуның айтуынша, Ламбертон Епископ лауазымына сол кездегі Қамқоршы Уильям Уоллестің арқасында ие болды, ол Ламбертонды Тәуелсіздіктің әлеуетті одақтасы және қолдаушысы ретінде көрді, бұл Ламбертонның Епископ Вишартпен тығыз байланысына байланысты, ол Тәуелсіздіктің берік қолдаушысы болды. Сент-Эндрюс сол кезде Шотландиядағы ең бай және ең күшті шіркеу болды, Ламбертонды Шотландияның ең жоғары шеңберлеріне тікелей жіберді. Кейін ағылшындар Уоллесті Сент-Эндрюс тарауын Ламбертонды сайлауға мәжбүрлеумен айыптайды, дегенмен дәлелдер Ламбертонның Николас Балмайл мен Уильям Коминнің қолдауына ие болған тарау арасында танымал кандидат болғанын көрсетеді. Ол Римде 1298 жылы 1 маусымда, Францияға дипломатиялық миссияға басқа шотландтарға қосылғанға дейін, құрметті болды. Епископ Ламбертон жас Джеймс Дугласты өзінің қолбасшысы ретінде қабылдады. Дугластың әкесі Уильям Харди, Дуглас лоры Бірінші Тәуелсіздік соғысы кезінде шотландтарға қосылды және король Эдуард I тұтқындаған кезде қайтыс болды. Ламбертон Дугласты қорғады және оны соттың алдына алып барып, оның иелігін қайтару туралы өтінiш жасады. Кейін Джеймс Дуглас Роберт Брюстің ең жақын достарының бірі болды. Уильям Ламбертон Сент-Эндрю соборын, Сент-Эндрю замогын және Инчмурдо, Монимайл, Дейрси, Торри, Мукхарт, Кеттинс, Монимуск, Лассавейд және Стоу қаласындағы бекіністі сарайларды қайта салды.
Тәуелсіздік соғысындағы рөлі
Епископ болғаннан кейін Ламбертон епархияның мол қаржысын басқаруға кірісті. Ол сонымен қатар Шотландияның маңызды дипломаты және елшісі ретінде қызмет етті. Ламбертон Шотландияның тәуелсіздігін қолдай берді, тіпті бұл үшін қауымнан шығарылды.
Дипломатиялық
Епископ болып тағайындалғаннан кейін Ламбертон Францияға барып, Шотландияны француз соты мен Папа Куриясында қолдауға тырысты. 1298 жылдың маусым айында Ламбертон шотландтықтар үшін жеңіске жетті; оның қызметі Франция королі Филипп IV және Папа Бонифаций VIII-ге Эдуард I-ге Шотландияға шабуылдауды тоқтатуға қысым жасауға әкелді. Бұл шотландтың биліктен шығарылған патшасы Джон Баллиолдың 1299 жылы папаның қарамағына берілуіне әкелді. 1299 жылы 6 сәуірде шотланд басшыларына жазған хатында Филип IV Ламбертонның күш-жігерін мақтап, Шотландияға көмектесетінін мәлімдеді. Епископтың өтінішіне қарамастан, ол Шотландияға әскери күш жіберген жоқ. Ламбертон 1301 жылы, содан кейін 1302 жылы Францияға қайтып, Францияның соғысқа қолдау көрсетуін жалғастырды. Ламбертонның Филиппен қарым-қатынасы анық болды. Француз патшасы Шотландия үшін бірнеше рет араласты. Епископ Ламбертонның дипломатиялық қабілеттерін кейін шотландтық магнаттар мойындады, ол 1299 жылы Роберт Брюс пен Джон Коминмен бірге үшінші Қорғаушы болып сайланды. Кейін Ламбертонға Эдуардқа қарсы опасыздық жасады деген айып тағылды. Эдуард I қайтыс болғаннан кейін Ламбертон оның ұлы Эдуард II-ге адалдық ант берді. Бұл жағдайда ол 1308 жылы тамыз айында босатылып, Шотландияға қайтып оралды. Ол патшаның жауларын қуып, 6000 фунт төлеп, Дархам кафедрасының шекарасында қалуға уәде берді. Ламбертон Эдуард II-ге берген антын қажеттілік ретінде көріп, одан мәжбүрлі түрде алды, сондықтан жарамсыз. Англияда болған кезінде Ламбертон Твид өзенінің маңында тұрып, өзінің епархиясының ағылшын билігі астындағы бөліктерімен байланысын сақтай алды. Ламбертон сонымен қатар Франция королі Филипке хат жазып, оған Англиядан бостандық алуға көмектесуін сұрады. Ламбертон 1309 жылы келіссөздерге "ағылшын" елшісі ретінде қатысқан, ал оның дипломаттық шеберлігі Эдуард пен Робертпен жақсы қарым-қатынаста болуға көмектесті. Ламбертон енді ешқашан ағылшындармен ынтымақтаспайды, ал Эдуард тіпті оны 1318 жылы Сент-Эндрюс кафедрасынан кестіруге тырысты, Ламбертонды сатқындықпен айыптаған Рим папасына хаттар жазды. Алайда Эдуардтың әрекеті сәтсіз болды. Ламбертон Томас Рэндольфпен бірге 1323 жылы Шотландия мен Англия арасында он үш жылдық бітімге келісілгенде шотландтық келіссөзшілер ретінде қызмет етті.
Қауымнан шығару және татуласу
Ламбертон мен тағы үш епископты Авиньонға шақырып, олардың іс-әрекеттерін түсіндіруді талап етті, бірақ олар шақыруды қабылдамады. Ламбертон 1320 жылы 16 маусымда қауымнан шығарылды. Король Роберт және Корольдік қоғамдастық Папа Иоанн XXII-ге үш бөлек жауап жіберді; соңғы топтың хаты, қазір Арброт декларациясы деп аталады, ең танымал. Алайда, Арброд декларациясы оң жауап алса да, ағылшын қысымынан папа экскоммуникацияларды жалғастырды және тыйым салды, бірақ 1325 жылы Морейдің 1-ші графы Томас Рэндольфтің Авиньондағы жеке өтініші арқасында папа кем дегенде Роберт Брюсті шотланд королі деп мойындады.
Өлім
Епископ Уильям де Ламбертон 1328 жылы 20 мамырда Англия Шотландияның толық егеменді, тәуелсіз мемлекет екенін ресми түрде мойындағаннан кейін 18 күн өткен соң қайтыс болды. 1328 жылы 7 маусымда ол Сент-Эндрюс соборының бас құрбандық үстелінің солтүстік жағына жерленді.