Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Біріккен еңбек ұжымы кеңесі (Объединённый Совет трудовых коллективов) - Молдова Республикасынан Приднестровье (Приднестровье деп те аталады) тәуелсіздігі үшін саяси қозғалысты басқарған ұйым.
The United Work Collective Council (Объединённый Совет трудовых коллективов) is an organization which led a political movement for the independence of Transnistria (also called Pridnestrovie) from the Republic of Moldova.
Жұмыс ұжымдық кеңестері
"Еңбек ұжымдық кеңестері" (Советы трудовых коллективовSTKs) бүкіл Кеңес Одағында 1987 жылы "Мемлекеттік кәсіпорындар туралы заңмен" құрылды. Олардың мақсаты - демократияны нығайту және совет өнеркәсібінің тиімділігін арттыру. Молдова КСР Жоғарғы Кеңесі молдаван тілін республиканың ресми тілі ретінде бекітуді ұсынғанда, алдымен орыс тілі тең ресми тіл ретінде, кейіннен жоқ, белсенді өнеркәсіптік басшылар мен жұмысшылар STK-ны заңнаманы талқылау форумы ретінде пайдаланды және молдаван өнеркәсібін бақылауға алу үшін STK-ның институционалдық құрылымын пайдаланды.
"Work collective councils" (Советы трудовых коллективов—STKs) were created throughout the Soviet Union in 1987 with the "Law on State Enterprises" as part of the perestroika reforms. They were intended to foster democratization and increase efficiency in Soviet industry. When the Supreme Soviet of the Moldovan SSR proposed establishing Moldavian as the official language of the republic, at first with Russian as a coequal official language and later without, activist industrial leaders and workers used the STKs as a forum for discussion of the legislation and exploited the institutional structure of the STKs to take control of Moldovan industry.
Шабуыл науқаны
1980 жылдардың соңында коммунизм құлағанда бүкіл Кеңес Одағындағы адамдар ұлттық егемендікті талап ете бастады. Кеңес Одағынан тәуелсіз, мүмкін Румыниямен одақта ұлттық мемлекет құру идеясы Молдованың көптеген аймақтарында кеңінен танымал болғанмен, Молдованың шығыс шетіндегі көптеген өнеркәсіп қызметкерлері өздерінің елі Кеңес Одағы екенін сезініп, Молдованың "ұлттықтандыруына" жол бермеу үшін жұмыс істеді. Молдованың Жоғарғы Кеңесі молдаван тілін жалғыз ресми тіл ретінде бекітуге дайын екендігі туралы баспасөзге ақпарат ағып түскен кезде, шығыстағы Тирасполь қаласындағы өнеркәсіп басшылары мен жұмысшылар қаланың көптеген жеке еңбек ұжымдық кеңестерінің қызметін үйлестіру үшін Біріккен еңбек ұжымдық кеңесін (OSTK) құрды. Шын мәнінде, бұл алғашқы кезеңде OSTK ереуіл комитеті ретінде жұмыс істеді және өндірісті тоқтату үшін әрбір мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс істейтін ұжымдық кеңестерді қолданды. 1989 жылы 11 тамызда ОСТК құрылған кезде, бірінші конгресс оның жаңа төрағасы ретінде "Электромаш" электроника концернінің цех бригадирі және осы зауыттың СТК төрағасы Борис Штефанды сайлады. ОСТК бүкіл Молдова КСР қалаларына тез тарады және 1989 жылдың 16 тамызынан 22 қыркүйегіне дейінгі аралықта ОСТК 200-ден астам зауыттар мен басқа да мемлекеттік кәсіпорындарды ереуілге шақырды. Қыркүйек айының басында 100 000-нан астам жұмысшы ереуілге қатысты. Алайда, Молдова астанасында тіл заңдарын қабылдауды талап етіп, жарты миллионға жуық демонстрация жасаған кезде, ереуіл науқаны Молдова КСР Жоғарғы Кеңесінің оқиғаларына әсер етпеді.
As communism began to collapse at the end of the 1980s, people throughout the Soviet Union began to demand national sovereignty. While the idea of creating a nation state independent of the Soviet Union, and possibly in a union with Romania, had a great deal of popularity throughout much of the Moldovan SSR, many industrial workers from Moldova's eastern periphery felt that their country was the Soviet Union and worked to prevent this "nationalization" of the Moldovan SSR. When it was leaked to the press that the Moldovan Supreme Soviet was about to establish Moldavian as the only official language, industrial leaders and workers in the eastern city of Tiraspol created the United Work Collective Council (OSTK) to coordinate the activities of the city's many individual work collective councils. In effect, during this early period, the OSTK worked as a strike committee and used the work collective councils that existed in each state run enterprise to shut down production. When the OSTK was created on 11 August 1989, the first congress elected as its new chairman Boris Shtefan, a shop foreman from the "Elektromash" Electronics Concern and the chairman of that factory's STK. The OSTK expanded quickly to cities throughout the Moldovan SSR and during the period of 16 August 16 to 22 September 1989, the OSTK brought over 200 factories and other state run enterprises into the strike campaign. At its peak in early September, over 100,000 workers participated in the strike. However, in the face of as many as half a million demonstrators in the Moldovan capital demanding passage of the language laws, the strike campaign did not affect the course of events in the Supreme Soviet of the Moldovan SSR.
Саяси партияға айналу
Шабуыл науқаны күтілген нәтижеге қол жеткізе алмаған соң, ОСТК белсенділері өз назарын алдағы сайлауға аударды. Ұстаздық науқаны кезінде жинаған институционалдық ресурстар мен танымалдылықты пайдалана отырып, ОСТК белсенділері жергілікті және республикалық деңгейдегі симпатиялықтарды сайлауға тартуға тырысты. 25 ақпандағы сайлауда ОСТК кандидаттары жақсы нәтиже көрсетті. Шығыс Молдовада ОСТК жақтастары ірі қалалар мен аймақтық (райондық) кеңестердің көпшілігін өз қолдарына алды. Тираспольде кейіннен Приднестровск Молдавия Республикасының президенті болған Игорь Смирнов коммунистік партияның қалалық Совет төрағасы лауазымына үміткерін оңай жеңе алды. Алайда, Молдова КСР Жоғарғы Кеңесінің құрамында ОСТК кандидаттары заңнамаға әсер ету үшін аз болды. ОСТК-ның билігі 1989 жылдың аяғы мен 1990 жылдың басында республиканың өнеркәсіптік кәсіпорындарын бақылаған кезде шыңына шықты. ОСТК-ның жақтастары мемлекеттік мекемелерді өз қолдарына алғаннан кейін, олар өз мақсаттарына жету үшін әлдеқайда тиімді құралдар болып шықты. ОСТК "әлеуметтік ұйым" ретінде өз рөлін жалғастыруда.
When the strike campaign failed to produce the expected results, OSTK activists turned their attention to upcoming elections. Using institutional resources and popularity acquired during the strike campaign, OSTK activists worked to get sympathizers elected to office, both on local and republican levels. OSTK candidates fared well in the 25 February elections. In eastern Moldova, OSTK supporters took control of most of the major city and regional (rayon) soviets. In Tiraspol, Igor Smirnov, later the president of the Pridnestrovian Moldavian Republic, was able to handily defeat the Communist Party candidate for the position of chairman of the city Soviet. In the Supreme Soviet of the Moldovan SSR, however, the OSTK candidates were too few to affect legislation. The power of the OSTK peaked in late 1989 and early 1990 when it controlled the republic's industrial enterprises. Once OSTK sympathizers were able to take control of governmental institutions, these proved to be much more expedient tools for achieving their goals. The OSTK continues in its role as a "social organization".