Кіріспе
Стелс-геликоптерлер - жаудың байқалмауы мүмкіндігін азайту үшін стелс технологиясын қамтитын тікұшақтар. Осы төмендеуді анықтау үшін қолданылатын технологиялардың алуан түрлі түрлері бар; олар көбінесе роторшафтымен, оның ішінде шу, радар және инфрақызыл сәулелерді қоса алғанда, әдетте пайда болатын бірнеше түрлі қолтаңбаларды азайтуды қамтиды. Көптеген жағдайларда тікұшақтар тұйық қанатты ұшақтардан гөрі жасырын технологияға аз жарамды; осындай бір аймақ - олардың роторлық қанаттары, олар тек қатты шу деңгейін ғана емес, сонымен қатар радарлық қолтаңбаны да шығарады. Алайда, қатты шуды азайтатын қақпақтардың дизайны әзірленді, бұл дәстүрлі түрде тікұшақтарды жасырын пайдаланумен байланысты кез келген операция үшін маңызды мәселе болды. Көптеген тікұшақтарда радиолокациялық қимасын (РКС) азайту үшін профильді фюзеляждар енгізілген. Роторлы аппараттың элементтерін белгілі бір материалдардан жасау - радиолокациялық көрінуді азайтудың тағы бір құралы. Кейбір елдерде 1970 жылдан бастап осындай роторлы ұшақтарды шектеулі көлемде қолданғаны белгілі; модификацияланған Хьюз 500P-ді Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) Вьетнам соғысы кезінде қолданды. Әртүрлі тікұшақтар инфрақызыл сәуледегі қоқыс шығаруды басу құралдарымен жабдықталған, бұл олардың инфрақызыл сәуледегі қаруларға бейімделуін азайтады. HAL жеңіл ұрыс вертолеті мен Eurocopter Tiger сияқты шабуыл вертолеттері олардың өмір сүру қабілетін арттыру үшін көптеген қатысуды азайту технологияларын өздерінің дизайнына енгізді. 2011 жылдың мамыр айында Усама бен Ладеннің үйіне жасалған рейдте екі Сикорский UH 60 Black Hawk ұшағы қолданылды, олар тыныш операцияларды жүргізу үшін қатты өзгертілген және радарларға көрінбеу үшін жасырын технологияны қолданған. Бұдан басқа, түрлі елдер өздерінің жасырын тікұшақтарын енгізуге ниетті екендерін мәлімдеді.
Stealth helicopters are helicopters that incorporate stealth technology to decrease an enemy's detection ability. There are a diverse range of technologies used to achieve this decreased detectability; these have largely involved the reduction of several different signatures typically generated by a rotorcraft, including those of noise, radar, and infrared. In many ways, helicopters are less suitable for stealth technology than fixed wing aircraft are; one such area is their rotor blades, which not only generate copious noise levels but can also give off a strong radar signature. However, blade designs have been developed that can significantly reduce noise, which has traditionally been a major issue for any operation involving the clandestine use of helicopters. Numerous helicopters have incorporated profiled fuselages to reduce their radar cross section (RCS), constructing elements of the rotorcraft from certain materials is another means of minimising radar visibility. It is known that some nations have used such rotorcraft operationally, albeit in a limited scope, since the 1970s; a modified Hughes 500P was used by the Central Intelligence Agency (CIA) during the Vietnam War. Various helicopters have been furnished with infrared exhaust suppressors to reduce their vulnerability to infrared homing weapons. Attack helicopters, such as the HAL Light Combat Helicopter and Eurocopter Tiger, have incorporated numerous presence reduction technologies into their design to increase their survivability. The raid on the compound of Osama bin Laden in May 2011 utilized what appeared to be two Sikorsky UH 60 Black Hawks, heavily modified for quieter operations and employing stealth technology to be less visible to radar. Furthermore, various nations have stated their ambitions to introduce their own stealth helicopters.
Тарих
Байқауға қабілеттілігі төмен вертолеттерді әзірлеуге арналған күш-жігерлер "салқын соғыс" кезеңінде басталды. Осы уақыт аралығында бірнеше түрлі стелс-вертолеттер пайда болды. Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) осындай роторлы аппараттарды іздеген осындай бір тарап болды. 1970 жылдардың басында агенттік үшін бір рет модификацияланған Хьюз 500P шығарылды; оның шуды азайту мүмкіндігі болды, бұл оның "Тынық" деген лақап атына әкелді. Ол, кем дегенде, бір рет Вьетнам соғысы кезінде ЦРУ-ның тыңдау жүйесіне қолданылған. Мұндай тікұшақтарды бірнеше әскери жоспаршы тиімді деп санады. АҚШ армиясы әуеде барлау жұмыстарын жүргізу үшін стелс тікұшақты әзірлеуге тырысты. 1996 және 2004 жылдар аралығында Boeing / Sikorsky RAH 66 Comanche-дегі жұмыстар прототипке айналды. Алайда, Comanche бағдарламасы ақыр соңында шығындардың өсуіне және елеулі техникалық мәселелерге байланысты тоқтатылды. Алайда басқа да әрекеттер жалғасты. Sikorsky UH 60 Black Hawks бірнеше рет стелс технологиясымен жабдықталған; бұл ерекшеліктер арнайы материалдарды қолдануды, көптеген қатты бұрыштар мен сыртқы фюзеляждың жалпақ беттерін, бұрын басқа стелс ұшақтарында қолданылған әдістерді қамтиды. Бұл шабуылға дейін мұндай тікұшақтардың бар екені белгісіз еді. UH-60-тың бірі рейд кезінде құлаған, мұның салдарынан қалдықтар табылды және әртүрлі органдар зерттеді, бұл осы типтің бар екенін жұртшылыққа көрсетті. Вертолеттің ең көрнекті ерекшеліктері - мұрынның ерекше модификациясы, қозғалтқыштар мен негізгі беріліс қорабы орналасқан "ит үйі", сондай-ақ қозғалтқыш сіңіргіштері мен шамдылары. Сонымен қатар, ротордың ортасы қатты өзгертілген. Бұл қасиеттердің барлығы оның радарлық белгісін, әсіресе алдыңғы жарты шарда маңызды аспектіден азайту үшін жасалған сияқты. Ф. Майкл Малуфтың айтуынша, Пентагонның бұрынғы саясаттанушы сарапшысы, ұқсас UH-60 ұшақтары Израильге жеткізіліп, Иранның ішкі құпиясын жинауға пайдаланылды. Алайда, Maloof's-тің бұл мәлімдемесін ешқандай дәлелдер қолдамайды. Әртүрлі елдер де жасырын вертолет технологиясын жасап шығарды. 1980 жылдары британдық Westland Helicopters компаниясы жасырын шабуылдық тікұшақ жасау үшін құпия зерттеу бағдарламасын жүргізді. Westland Lynx-ке негізделген жобаның ішкі атағы WG 47 болды; оның конфигурациясына ішкі сақталған қару-жарақтар, екіге бөлінген құйрық роторлары бар фасетті фюзеляж және қозғалтқыш, қоршаған орта және салқындату жүйесінің шығыстарын жақта шығып жатқан инфрақызыл қысымшыға бағыттау кірді. Мұндай шаралар оның қорғаныс құралдары жиынтығының тиімділігін арттырады, оған зымыранды ескерту сенсорлары мен қарсы шаралар диспенсерлері кіреді. Eurocopter Tiger-де көптеген шаралар оның дизайнына енгізілген, сондықтан оның визуалды, радарлық, инфрақызыл және акустикалық қолтаңбалары бар, бұл Tiger-дің шайқас алаңында өмір сүру қабілетін арттырады. HAL-дің Prachand (LCH) цифрлық камуфляж жүйесіне, қозғалтқыш түтінінің инфрақызыл (IR) қысымшысына және радиолокациялық қимасын (RCS) азайту үшін сыртқы жағын көлбеу жалпақ панельдермен жабады. Ол интеграцияланған динамикалық жүйемен жабдықталған, оның ішінде негізгі ротордан аз шаршау және құйрық роторы аз, ол тербелістерді басу үшін антирезонанстық оқшаулау жүйесімен бірлесіп жұмыс істейді. Bell 360 Invictus - АҚШ армиясының болашақ шабуылдық-барлау ұшағына (FARA) ұсынылып отырған барлау және шабуылдық тікұшақ. Қазіргі уақытта ол әзірлену үстінде және радиолокациялық сигнатураны азайту үшін бір роторлы, артқы роторлы және ішкі қару-жарақтар бөліктері бар тегіс, дөңгелек фюзеляжға ие. 360-тың жасырын қасиеттерінің нақты көлемі қауіпсіздік себептерімен анықталмаса да, сыртқы пішіні мен ішкі қару-жарақтар камерасы радар сигнатурасын азайту мүмкіндіктерін көрсетеді. 2018 жылдың қазан айында интернетте әлі күнге дейін аты аталмаған, жасырын мүмкіндіктерге ие болған болашақ Камов тікұшағының суреттері пайда болды. Бұл бейнеролик Ресейдің ресми өкілдері алдында Камов дизайн бюросының бас дизайнері Сергей Михеевтің төрағалығымен өткен кездесуде көрсетілді. Осы тікұшақтың RCS-ін азайту және оны байқаудан аулақ болу үшін қолданылатын жасырын технологияға инфрақызыл жылуды басу жүйелері мен түрлі жасырын фюзеляж контурлары конструкциялары, сонымен қатар ішкі қару-жарақ бөлімі кіреді. Содан бері басқа жобалар ұсынылды, олардың бірі - әдеттегіден өзгеше конфигурациялы, айнымалы және жоғары жылдамдықты, сондай-ақ жасырындық қасиеттерін пайдаланатын. 2010 жылдары Қытай жасырын тікұшақтарды әзірлеуде жұмыс іст...