Кіріспе
Жапонияда туған американдық актер Теру Шимада (島田輝 Shimada Teru, тумасы Акира Шимада (島田明 Shimada Akira); 17 қараша 1905 - 19 маусым 1988) - Жапонияда туған американдық актер. Никкейджин (жапондық америкалықтардың бірінші буыны) Шимада 1930-шы жылдардың басында өзінің құрметті адамы Сессуэ Хаякаваның ізімен жүріп, АҚШ-қа көшіп барды. Ол Голливуд фильмдерінде қосалқы рөлдерді ойнағаннан кейін театрдан актерлік карьерасын бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқында болғаннан кейін, Шимада 1949 жылы "Токио Джо" фильмінде Хамфри Богартпен бірге ойнаған мансабының қайта жандануын тапты. Кейін Шимада 1950 және 60-шы жылдары көптеген фильмдер мен телесериалдарда ойнады. Ол сондай-ақ, 1965 жылы американдық "Voyage to the Bottom of the Sea" телесериалының "And Five of Us are Left" эпизодында да пайда болды. Сол жылы ол Perry Mason телеарнасында "Байтақшы құрттың ісі" атты сериалда доктор Масео Тачикава және 1962 жылы "Карлығашты өлік ісі" сериалда Ито Кумаги рөлінде қонақ ретінде көрінді. 1970 жылы ол "Hawaii Five O" ("The Reunion") эпизодында басты рөлді ойнады. 1967 жылы Джеймс Бондтың "Сіз тек екі рет өмір сүресіз" фильмінде SPECTRE агенті Осато мырзаның рөлін ойнаған кезде оның ең танымал рөлі болды. Кейін 1970 жылдардың ортасында Барнаби Джонс пен "Алты миллион долларлық адам" фильмдерінде өнер көрсеткеннен кейін зейнеткерлікке шықты және 1988 жылы Лос-Анджелес штатының Энсино қаласында қайтыс болды.
Teru Shimada (島田輝 Shimada Teru, born Akira Shimada (島田明 Shimada Akira); November 17, 1905 – June 19, 1988) was a Japanese born American actor. A Nikkeijin (first generation Japanese American), Shimada emigrated to the United States in the early 1930s to follow in the footsteps of his idol Sessue Hayakawa, where he began acting in theatre before finding a steady career playing supporting roles in Hollywood films. After being interned during World War II, Shimada found a career resurgence starring opposite Humphrey Bogart in the 1949 film, Tokyo Joe. Shimada subsequently appeared in many films and television series throughout the 1950s and 60s. He also appeared in an episode ("And Five of Us are Left") of the 1960s American television series Voyage to the Bottom of the Sea in 1965. That year, he also made a guest appearance on Perry Mason as Dr. Maseo Tachikawa in "The Case of the Baffling Bug" and as Ito Kumagi in the 1962 episode "The Case of the Capricious Corpse". In 1970, he had had a leading role in an episode of Hawaii Five O ("The Reunion"). Arguably his most well known role came in 1967, when he was cast as Mr. Osato, a SPECTRE agent in the 1967 James Bond film, You Only Live Twice. He later retired in the mid 1970s following appearances in Barnaby Jones and The Six Million Dollar Man and died in Encino, Los Angeles, California in 1988.
Ерте өмір
Шимада Акира Шимада (японша: 島田明) Японияның Канто аймағындағы Ибараки префектурасының Мито қаласында дүниеге келген. Оның туған жылы 1905 және 1906 жылдары деп әртүрлі түрде айтылған. Шимада бала кезінен-ақ өзінің суретші бабасының үйіне келетін ойын-сауықшылардың әңгімелеріне қызығатын. Жас Шимада киноға жиі баратын, сондай-ақ, каубой жұлдызы Том Миксті құдай еткен. Голливуд фильмінде жапондық актер Сесуэ Хаякаваны көрген соң, Шимада актер болу үшін АҚШ-қа көшіп кетуге шешім қабылдады. 1924 жылы наурыз айында Сан-Францискоға студент визасымен ағылшын тілін білмейтін болып келді. Шимада екі жыл колледжде оқығанмен, актер болу туралы шешімі ешқашан өзгерген жоқ және ол колледжді бітіргеннен кейін АҚШ-та қалды (ол кезде ол техникалық тұрғыдан заңсыз шетелдік болды). Ол Granada театрында біраз уақыт қызмет етті, онда актерлік шеберлік сабақтарын бастады. Кейінгі жылдары Лос-Анджелеске көшіп, қонақ үйде клерк болып, кейін жапон тіліндегі газеттің баспасөз қызметкері болып жұмыс істеді.
1930 жылдар
Шимаданың алғашқы кәсіби актерлік рөлі 1929 жылы Хейл Хамильтонның "Дайр Ми" пьесасының Лос-Анджелес өндірісінде парковщик болды. Ол Кэтрин Хамил студиясында актерлік курстарға түсіп, кейін Жапония туралы бір актілі пьеса "Эдо гүлінің" студенттік қойылымында ойнады. 1931 жылдың маусым айында ол Лос-Анджелестегі Джиннистан Грото театрында Melchior Lengyel-дің "Тайфун" пьесасының сахналарын орындап, сыныптық шоудың басты кейіпкері болды. Америка киносы үнді фильмдерге ауысқан кезде, Шимада ағылшын және сөйлеу сабақтарын алып, өзін-өзі тамақтану үшін тез-тезден жұмыс істеді. Ол алғаш рет Ирвинг Каммингс режиссерлік жасаған "Түнгі клубтың ледиі" (1932) фильмінде қысқаша рөлмен фильмдерге түсті. Көп ұзамай Сесил Б. Демиллдің аудициясына түсті. Шимада кейіннен өзінің ұлы режиссермен алғашқы сұхбатында Демиллдің "Тынық мұхит аралындағы төрт қорқынышты адам" эпопеясы үшін "жепке көтеріле алатын жас, мықты мықты адамды" іздегенін және ол Шимаданы кеңсесінде ілінген арқанға көтерілуге шақырғанын еске алды. Спорттық қабілетін көрсеткеннен кейін, Шинаданы "сакай" роліне жалдаған, ол тамақ алуға және көкжиекті қарауға биік алақанаттарға көтерілген. Ол актерлік құраммен бірге бірнеше апталық түсірілімге Гавайиге барды. ДеМиллмен жұмыс істегеннен кейін Шимада көптеген қосымша рөлдер мен біртұтас рөлдер үшін, негізінен, үй қызметшілері мен valets ретінде жалданады. Ол 1934 жылы "Чарли Чанның батылы" фильмінде жекпе-жек өнерінің шебері ретінде ойнады. Көп ұзамай түсірілген "Түн ортасында" ол зергерлік ұрлықтар тобының мүшесі болды, содан кейін "Халық қаһарманы" #1 фильмінде бандиттің қолбасшысын ойнады. Ол қысқа уақытқа "Өмірді еліктеу" (1934) және Мэй Уэсттің "Клондайк Энни" (1936) фильмдеріндегі Клодетт Колберт Луиза Биверс нұсқасында пайда болды. Жақсырақ рөлдерді күткен Шимада өзінің алғашқы рөлін "Қытай шамдары үшін мұнай" (1935) комедиялық Йокогама шайханасының иесі ретінде ойнады, содан кейін "Зомбилер шабуылда" (1936) көрнекті қызметші рөлін ойнады. Сол жылы ол өзінің алғашқы маңызды рөлін, тәуелсіз өндірілген "Ақ легион" фильмінде ойнады. Фильмде Панама каналын салу кезінде сары қызылшаға ем іздеп Панамаға барған бір топ дәрігердің оқиғасы баяндалады. Шимаданың кейіпкері доктор Ноги (жапондық бактериолог Хидэо Ногучиге негізделген) ауырсынуға қарсы тұру және ауруды емдеу үшін ерекше күшке ие. Шимаданың соғыс алдындағы соңғы рөлі 1939 жылы шыққан триллер М. Мотоның соңғы ескертуі, онда оның кейіпкері есімдес жапондық тыңшыны бейнелеген (аңғал, жапон емес, Австрияда туған актер Питер Лорре ойнады) болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс және интернациялау
Шимада 9066 атқарушы бұйрықпен және жапондық америкалықтарды жаппай шығарумен таңғалдырылды. Ол Нью-Йоркке көшіп, Манхэттен театр әлемінде өзін орнықтыруды армандады, бірақ наурыздың соңында қоныс аудару "мұздатылған" дейін Батыс жағалаудан уақытында кете алмады. 1942 жылы мамыр айында ол Постон соғыс көшіру орталығына жіберілді. Ол 30 жасқа толған, ағылшын тілін жетік білетін Шимада лагерьдегі иссейлер арасында ерекше тұлға еді. Актер ретінде танымал болғандықтан, ол Нисей драмалық тобының, Постон драмалық гильдиясының продюсері болып тағайындалды. Гилдияның әншілері тамақханаларда "Боилтонға келу" және "Блокхедтің қасіреті" секілді лагерь өмірінің комедиялық скетчтерін және комедиялық эскиздерін орындады. 1942 жылдың күзінде Гильдия алдағы уақытта үш актілі комедия "Постонезе" туралы жариялады, ол лагерьдегі өмірді бейнелейді, оны Шимада және оның әріптесі актер Уилфред Хориучи жазып, режиссерлік етеді. Шимада бүкіл казарманы басып алып, драмалық бөлімге сахна жасады. Постон Ньюс Хроникал газетінің мақаласында сахнаның "бір мезгілде орнатылған тұғырнамасы, аяқ шамдары, жарық шамдары, төбе және табиғи ағаштан жасалған жиһаздар" болғаны айтылған. Шимада: "Біз сахна салу туралы ештеңе білмейміз, бұл біздің бағытымыз емес. Бірақ біз мұны жасауға мәжбүрміз, өйткені бұл Постон". Сонымен қатар, топ театрға арналған өз креслоларын жасауға мәжбүр болды. Алайда, материалдар аз болғандықтан, театрдың құрылысы баяу жүрді. Оның үстіне, құрылыс тоқтаған кезде Гильдияның алғашқы актерлері басқа жұмысқа ауысып, лагерьден кетіп қалды. Шимада өзінің шоуын қайтадан өткізуге мәжбүр болды. Ол жоғары сынып оқушыларын тарту туралы ойлады. 1943 жылдың басында кішкентай театр салынып бітіп барады. Алайда бір күні көршігі асханада өрт шығып, барақты шауып, сахна мен орындықтарды жалмап кетті. Бірнеше ай бойы жұмыс істеген театр бірден-ақ қирады. Шынында да, Шимаданың бұл оқиғадан қатты күйзелгенімен, ол өмірін жалғастыруға бел буды. Американың Қызыл Кресті сертификатымен жүзу және құтқарушыларды оқыту сабақтарын өткізуге рұқсат етілген ол капитан Тетсуо Сакамотомен бірге "бассейн салу" жобасын қолдады. Шимада мұндай бассейн "ежелгілердің тоңазытқыштағы миын салқындатады" және лагерьдегі барлық балаларға жүзуді үйренуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Шимада еріктілер тобын жинап, көлденең тоған қазып, оның айналасына көлеңке орнатуға көмектесті. (Жұмысшылар сонымен қатар үлкен суға түсу платформасын жасады, ол шын мәнінде өте үлкен, оны ақыр соңында драмалық топтың да сатиралары үшін уақытша ашық сахна ретінде пайдалануға арналған). Жаңа бассейн өте танымал болып шықты. Келесі айларда Шимада суға түсу сабағын өткізген және Нисейдің мыңдаған жас жүзушілеріне қамқорлық жасаған он тоғыз құтқарушыны басқарады. Олар тіпті судағы жарыстар, суға секіру жарыстары мен талантты шоулар өткізіп, судағы карнавалдарды өткізді. Постонның қоғамдастық басқару бөлімінің бастығы Джон У. Пауэллдің өтініші бойынша Шимада І топтың қоғамдастық іс-әрекеттерінің үйлестірушісі болып тағайындалды. "Шимада мырзаның жас жігіттерге деген сенімді басшылығы және оның қарт адамдардың қажеттіліктері мен мүдделерін түсіну қабілеті І бөлімнің тұрғындарының қуанышы мен үйлесімділігіне үлкен мән береді", - деді Пауэлл Poston News Chronicle газетіне. 1945 жылдың ақпан айында Шимаданың тұрғын үй блогы оны блок жетекшісі етіп сайлады, ал ол басқа лауазымдарынан кетеді. Қоғамдық жұмысына мақтаныш сезімін сезіне отырып, Шимада Постонның ыстық пен қиындықтарын жек көріп, актерлік өнерге қайта оралуға құштар болды. Бір қызығы, соғыс кезінде Голливуд жапондық кейіпкерлердің зұлымдықтары бар көптеген фильмдер шығарды, бірақ олардың барлығын қытайлық, корей немесе ақ актерлер ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және жапондық америкалықтардың Батыс жағалауға оралғаннан кейін де, 1920-1930 жылдары Голливудта жұмыс істеген басқа Никкей актерлері (Сессуэ Хаякавадан басқа) көзден таса болды.
Соғыстан кейінгі мансап
1945 жылдың жазында, әлі де Постонда тұтқында болған кезде, Шимада филиппиндік барлаушы ретінде 20th Century Fox үшін соғыстық үгіт-насихат фильмінде ойнауға жіберілді. Алайда, Жапонияның соғыс аяқталып, 1945 жылдың жазында беріліп, соғыс аяқталғаннан кейін, жобаның аяқталуы белгісіз мерзімге тоқтатылды. Шымада кейіннен MGM-дің бұрынғы кастинг директоры Пол Уилкинстің телеграммасы арқылы Голливудқа шақырылғанын және Постоннан Калвер-Ситиге сүт машинасымен тез оралғандығын, бірақ келгеннен кейін жұмыс таба алмағанын мәлімдеді. Осылайша ол Нью-Йоркке көшу туралы бұрынғы ойына оралды. Бірде Гринвич Виллидждегі Черри Лейн театрында тұрып қалды. Ол сахна артында театр техникасын зерттейді, сонымен қатар агенттер іздеді және жұмыс үшін тротуарларды ұрып-соқты. Бірнеше апта іздегеннен кейін Шимада алтын мүмкіндікке қол жеткізді. Ол Нобель сыйлығының лауреаты Перл С. Бактың өз тарихы бойынша жазған "Бірінші әйел" пьесасында ойнаған. Шимаданың рөлі - АҚШ-та бірнеше жыл оқып, Қытайдағы отбасына оралған жас қытайлық жігіт Юань, ол өзінің дәстүрлі жолдарына байланысты әйелімен қақтығысады. Жапондық шығу тегін жасыру үшін Шимада қытайша естілетін "Ши Ма Да" деген атпен танымал болды. Нью-Йорктегі сериалдан кейін ол шоуға қосылып, АҚШ-тың ұзақ турнесіне шықты және екі жыл бойы өндірісте болды. 1946 жылы ақпанда Нью-Орлеанда өткен шоуда жергілікті сыншы Гилберт Косулич Шимаданың басты рөлін "ақылмен, бірақ сәл қатты суреттелген" деп сипаттады.
Токио Джо
1949 жылы Шимаданы Голливудқа Робер Лорд шақырды, ол бас кейіпкер Хамфри Богартпен бірге Сантана Продакшнс продюсерлік компаниясын құрды. Олар "Токио Джо" деген жаңа кинофильмнің түсірілімін бастады, оның басты рөлін Богарт ойнады, бұл фильм Жапонияның оккупациялық дәуірінде түсірілетін болды, және онда ойнауға жапон актерлерін іздеді. Продюсерлер Голливудтан ұзақ уақыт бойы қашып кеткен және Францияда тұратын Сессуэ Хаякаваны тауып алды, ол негізгі зұлым кейіпкер ретінде қайта оралуға келісті. Сол кезде Лорд өзінің жазушысы болған "Қытай шамдарына арналған мұнай" атты фильмдегі Теру Шимаданы еске түсіріп, оны да іздеді. Шимаданың Токио Джодағы алғашқы көрінісі фильмнің басында болады. Богарттың кейіпкері Джо Барретт соғыстан бұрын Токиода бар жүргізген, 7 жыл бойы бітпеген ісімен айналысу үшін жаппай басып алынған Жапонияға оралады. Ол өзінің барасына барады, бірақ ол одақтас персоналға ресми түрде тыйым салынған. Онда Богарттың Джосы өзінің ескі досы және серіктесі Итомен, қазір "қосылымды" басқаратын Шимаданың рөлін ойнайды. Шымаданың рөлі бастапқыда кішкентай болғанмен, фильмдегі жұмыс алға жылжыған сайын оған көбірек жұмыс берілді. Шын мәнінде, соңғы фильмде Джо мен Ито достық дзюдо жекпе-жегін өткізеді, ал Ито қарсыласын жерге түсіреді. Кейін Шимада Токио Джо оның ең қызықты кино тәжірибесі болды деп мәлімдеді, өйткені оның есімін білмейтін адамдар оны әділ жекпе-жекте Богартты жеңген адам ретінде таныды.
1950 жылдар
Шимаданың "Токио Джо" фильміндегі рөлі оның Голливудтағы мансабын жандандырды. Көп ұзамай ол "Три пришли домой" фильмінде жапондық офицердің рөлін ойнады және "Комбайншы аралы" фильмінде қытайлық кеме капитаны болды. "Токо Ридегі көпірлерде" ол әйелі мен балаларын жапон ваннасына әкелген адамды ойнайды және Уильям Холденді және оның отбасын ваннада тапқанына таңғалады. "Бамбу үйі" (1955) фильмінде Шимада Йошико Ямагучидің басты кейіпкерінің ағасының рөлін ойнады. Бұл фильм оған балалық шағындағы құдайы Сессуэ Хаякавамен бірге жұмыс істеудің алғашқы мүмкіндігін ұсынды. Осы кезеңде Шимада 1956 жылы "Август айының шайханасы" атты фильмнің кино нұсқасында Окинавалық аудармашы Сакини рөлін ойнауға сынақтан өтті, бірақ Кавказдық Голливуд жұлдызы Марлон Брандо рөлге ие болғанда, көңілі қалды. Осы кезеңде Шимаданың бір көрнекті рөлі төменгі бюджетті "Коралл теңізінің шайқасы" (1959) фильмінде болды. Онда ол америкалық тұтқындарды тергеуді тапсырған адал жапондық әскери офицері командир Мори рөлін ойнайды. Ол азаптауды тастап, тұтқындардан ақпарат алу үшін психологиялық әдістерді қолданады. Мори құрбандарына жанашырлық танытады, бірақ өз сезімдерінің Жапонияға деген адалдық пен міндетіне кедергі келтіруге жол бермейді. Шимада үшін 1959 жылы тәуелсіз продюсер Сэм Фуллер түсірген "Токио түннен кейін" драмасында оң рөл болды. Онда Шимада гейша Сумидің соқыр нұсқаушысы және ақылшысы Сен Сейді ойнайды, ол япондық музыка аспаптарының шебері (әрине, Кимио Это орындайды). Суми өзінің америкалық жігіті Бобты алып келеді, ол кісі өлтірген деп айыпталып, Сен Сейдің үйінде жасырынып жүр. Сен Сей Бобпен ұзақ сөйлеседі, оған мейірімділікпен оның қаншалықты жаман жүріп-тұрғанын түсіндіреді және өзін елден тымыздан әкетуге жол берместен, өзін билікке тапсырып, жапондық әділдікке және қаржысына деген сүйіспеншілігін көрсетуге көндіреді. Кинодағы рөлдеріне қоса, Шимада "Телевизияның алтын дәуірі" кезінде теледрамаларда тұрақты жұмыс істеді. Ол "Котаро Суто тарихы" фильмінде басты рөлді ойнады. "Жемшік" ("The Pearl") сериясындағы "Лоретта Янг Шоу" антология сериясының эпизодында ол құнды жемшөпті тапқан жапондық балықшы ретінде пайда болды, бірақ бұл фактіні жапон әйелінен (Янг ойнады) жасыруға тырысады. Бағдарлама өте табысты болды, келесі маусымда "Адамзаттықсыз қастандық" тағы бір эпизоды көрсетілді. Шимада тәжірибелі актриса және бұрынғы "Оскар" жүлдегері Янгтың қасында ойнау қиындықтарын ұнатады, бірақ ол әдетте теледидарда жұмыс істеуге қарсы болды.
1960 жылдар
1960 жылдары Шимада негізінен теледидардағы қонақ ролдерде, соның ішінде "Жер орталығына саяхат" атты оқиғалар сериясында жұмыс істеді. Шоу актерлерінің бірінің айтуынша, бұл қиын тәжірибе болды, өйткені Шимада ағылшын сөздерін айтуда қиындықтар болды және шоу продюсері Ирвин Алленнің түсірілімінде оны сөгіп тастады. Сондай-ақ, бірнеше фильмде рөл сомдаған. Ол Джеймс Клавэллдің "Сұз және ащы" драмасында кішкентай рөлге ие болды (1962 жылы түсірілген, бірақ 1967 жылға дейін жарық көрген жоқ). Ол сондай-ақ 1966 жылы "Жүре бер, қашып кетпе" драмасында жапондық үй иесі ретінде қосалқы рөл ойнады. 1964 жылғы Олимпиада ойындары кезінде Токиода түсірілген фильм Голливуд жұлдызы Кэри Гранттың соңғы рөлі ретінде кино тарихында айрықша назарға ие болды. Шимада "My Garden Japan" деректі фильмінің баяндаушысы ретінде басқаша көрнекті фильмге қатысты. Бұл фильмде Жапонияның айналасындағы көрнекті мемлекеттік және жеке бақтар туралы фильмдер көрсетілді. Ол сондай-ақ Адам Уэсттің басты рөлін ойнаған Бэтменде (1966), сол есімді телесериалдың көркем фильм нұсқасында кішкентай, бірақ есте қаларлық рөлге ие болды. Шимада "Біріккен Дүниежүзілік Қауіпсіздік Кеңесіне" (БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің аналогы) жапон делегатын ойнады, оның ойы әрдайым шетелдік әріптестерінің бірімен алмасады.
Адамның өмірі екі рет қана өтеді
1967 жылдың басында Шимада Джеймс Бондтың "Сен тек екі рет өмір сүресің" фильміндегі Осато мырзаның рөлін ойнаған. Жапондық бизнесмен, бай және беделді Осато мырза химиялық және инженерлік компанияны басқарады, бұл іс жүзінде халықаралық SPECTRE қылмыскерлер синдикатының маңдайы болып табылады. Бонд (Шон Коннери) онымен кездесуге келгенде, сыпайы Осато сыпайылықпен: "Сен темекі шегуді тастауың керек. Темекі көкірекке өте зиянды" деп жазылған. Осато мырза Бондқа сәттілік тілейді, содан кейін бірнеше секунд күтеді, "Сертікті хатшы" Хельга Брандтқа (Карин Дор) бұрылып, қысқаша: "Оны өлтіріңіз!" Шимада бұл рөлді қуана орындады және бұқаралық ақпарат құралдарының оң назарын аударды. Жапонияда түсірілім болды, ал Шимада 50 жылға жуық уақыттан бері алғаш рет отанына оралды. Фудзи телеарнасы Шимаданың балалық шағындағы Мито қаласына барған жерін бейнелеп көрсетті.
Кейінгі мансап
Кейінгі жылдары Шимада танымал телесериалдардың бірнеше эпизодында, соның ішінде I Spy, Mannix, Have Gun Will Travel, The Doris Day Show және The Six Million Dollar Man сериалдарында ойнады. Оның ең танымал рөлдерінің бірі "Гавайи Five O" фильмінде болды. Шимада екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш бұрынғы әскери тұтқынға қатыгездікпен қараған офицер деп айыпталған жапондық миллионер бизнесмен Шигато мырзаның рөлін ойнады.
Зейнеткерлік
Шимада 70 жасында зейнеткерлікке шығып, Энсинода тұрды. Ол өзін-өзі қамтамасыз ету үшін пәтер кешенін сатып алып, жалға береді.
Жеке өмір
Шимада ешқашан үйленбеген (оған 1940 жылы берілген шақыру қағазында Анна Снайдерді "жақын туысы" деп атаған). 1954 жылы АҚШ азаматы болып, 1970 жылы әлеуметтік қамсыздандыруды ала бастады.
Өлім
Шимада 1988 жылы 19 маусымда Энсинодағы үйінде қайтыс болды. Ол Форест-Лаун зиратында жерленген.