Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі жапондық үгіт-насихат таратушылар

Токио Роза (немесе Токио Роз) – Оңтүстік Тынық мұхитындағы одақтас әскерлерінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық үгіт-насихатты ағылшын тілінде таратуға арналған барлық әйел радиохабаршыларына берген атау. Жапон империясы басып алған аумақтардағы, Токио, Манила және Шанхай сияқты түрлі қалаларда әртүрлі есімдермен жұмыс істеген бірнеше әйел хабаршы болды. "Токио Розасы" деген атты ешбір жапондық хабаршы қолданған емес, бірақ ол алғаш рет 1943 жылы АҚШ газеттерінде осы радиобағдарламалар туралы жарияланғанда пайда болды. Соғыс кезінде Токио Розасы – бір адам емес, Жапон империясының барлық аймақтарында бірдей үгіт-насихат жұмыстарын жүргізген, көбінесе байланысы жоқ әйелдердің тобы болды. Ол кинолар, үгіт-насихаттық бейнежазбалар және "Аксис Салли" сияқты тұлғалармен байланысты болды. 1949 жылы "Сан-Франциско Хроникалы" Токио Розасын "радионың Мата Харисі" деп сипаттады. Токио Розасы 1945 жылдың қыркүйегінде, жапон-американдық диско-жокей Іва Тогури Д'Акино, үгіт-насихаттық радиобағдарламада жұмыс істеп, АҚШ-қа қайтуға тырысқанда, тек символ болмай қалды. АҚШ-пен соғыс басталғанда елден шыға алмаған, американдық азамат ретінде әпкесінің отбасымен тұра алмаған және Аризонадағы тұтқын лагерьлеріндегі ата-анасынан көмек ала алмаған Тогури ақырында Токио радиосында (NHK) жартылай штаттан жұмыс істеуге келісті. Бірақ Тогури АҚШ-қа қайтуға тырысқанда, Уолтер Винчеллдің (әйгілі радиохабаршы) және Америка легионының сот процесін талап етуі салдарынан шу туды, бұл Федералдық Тергеу бюросын (ФБР) Тогуридің соғыс кезеңіндегі қызметін қайта қарауға итермеледі. 1949 жылғы сот отырысының нәтижесінде ол сегіз айыпталудың бірі бойынша сотталды. 1974 жылы жедел журналистер маңызды куәгерлердің куәлік беру кезінде жалған куәлік бергенін мәлімдегенін анықтады. Олар ФБР және АҚШ оккупациялық полициясының оларға екі айдан астам уақыт бойы куәлік кезінде не айту керектігін үйреткенін, сондай-ақ олар ынтымақтастық жасамаса, оларға да мемлекетке опасыздық таныту бойынша сот процесі басталатынын айтқандарын хабарлады. АҚШ президенті Джеральд Форд 1977 жылы осы жарияланымдар мен айыптамаларға байланысты Тогуриге кешірім берді.

Токио Мосе

Уолтер Канер (5 мамыр 1920 жыл - 26 маусым 2005 жыл) – журналист және радиоведущий, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін «Токио Мосе» деген атпен хабар таратқан. Канер АҚШ армиясы радиосында алғашқыда «Токио Роза» үгіт-насихатына комикалық жауап беру үшін, кейіннен шетелдегі АҚШ әскерлерін көңілдіру мақсатында пародиалық бағдарламалар ұсынды. АҚШ-тың Жапонияны оккупациялаған кезінде оның «Moshi, Moshi Ano ne» әні «Лондон көпірі құлап жатыр» әуенімен орындалып, жапон балалары мен американдық әскерлердің арасында кең танымал болды. АҚШ әскери газеті Stars and Stripes оны «жапондық оккупацияның ресми әні» деп атады. 1946 жылы Эльза Максвелл Канерді «көптеген жас жігіттерге үміт сыйлаған, үйге сағыныш сезімдерін қоздырған адам» деп сипаттады.

Басқа қолданыстар

Токио Роуз есімін алғаш рет пайдаланған тіркелген рок-топ 1980 жылдың жазында құрылды. Олар екінші дүниежүзілік соғыстағы Токио Роуз туралы әңгімелейтін бейнероликтерімен ең көп танылады. Токио Роуз – сонымен қатар Нью-Джерсиден шыққан эмо/поп тобының атауы. 2019 жылы Burnt Lemon Theatre музыкалық театрлық қойылымы «Токио Роузді» Эдинбург Фриндж фестивалі мен New Diorama Theatre-ге қойды. 2021 жылы кеңейтілген нұсқасы Ұлыбританияның бірнеше қалаларында гастрольдік турнеге шықты, сонымен қатар актерлік құрамның альбомы жарық көрді. 2022 жылы Tuttle баспасында «Токио Роуз – Zero Hour (A Graphic Novel): A Japanese American Woman's Persecution and Ultimate Redemption After World War II» жарық көрді. Авторы – Андре Р. Фраттино, суреттерін Кейт Касенов (суретші) салған. Алғы сөзді Жанис Чианг жазды.