Кіріспе

Католик дәстүрлері Католик дінін ұстану - бұл Католик шіркеуінің литургиясына қосымша болып табылатын Құдайға құлшылық ету немесе қасиеттілерді құрметтеудің ерекше әдет-ғұрыптары, рәсімдері мен практикалары. АҚШ-тың католик епископтары конференциясы құлшылықты "өз сенімінің, мәдениетінің және Иса Мәсіхтің Ізгі хабарының үйлесімділігінен туындайтын сүйіспеншілік пен адалдықтың көрінісі" деп сипаттады. Дінге бағынушылықтар шіркеуде немесе діни қызметкердің басшылығымен жүргізілсе де, олар литургиялық ғибадаттың бөлігі болып саналмайды, керісінше олар паралитургиялық болып табылады. Ватиканның құдайға табыну қауымы "Халықтық дін мен литургия туралы анықтамалық" жариялайды. Католиктік құлшылықтың формалары әр түрлі, формальданған, бірнеше күндік дұғалардан бастап, процессиялар немесе Евхаристиялық құлшылық ету, шкапуляр кию, қасиеттілерді құрметтеу, киелі Мариан немесе Христологиялық бейнелердің каноникалық тажына отырғызу және тіпті бау-бақша үрдістері, мысалы, Мария бағын ұстау. Католиктердің құлшылық етуінің жалпы үлгілері - Крест жолы, Розарий, Ангельус және түрлі литаниялар, Қасиетті Тағалаға, Қасиетті Жүрекке, Мәриямның Пәксіз Жүрегіне және Исаның қасиетті бет-әлпетіне құлшылық ету, қажылық, қазан айында Розарий айы мен мамыр айында Мәриям айы.

Өмірбаян

Католик шіркеуі литургияны шіркеудің өмірі мен миссиясының басты бөлігі деп санайды, бірақ ол халықтық құлшылықтардың пайдасын мойындайды, ол Sacrosanctum Concilium-да былай дейді Рухани өмір тек литургияға қатысумен шектелмейді. Христиан халқының халықтық құлшылықтары, егер олар шіркеудің заңдары мен нормаларына сәйкес келсе, жоғарыда, егер олар Апостолдық орын бұйырса. Бағыштану сезімдерін оятудағы құлшыныс әрекеттерінің тиімділігін бірнеше факторлар қалыптастырады: күшті эмоционалдық үндеу, оларды бәріне қолжетімді ететін форманың қарапайымдығы, сол сияқты тәжірибелерге қатысатын көптеген адамдармен араласу және олардың қасиетті өмір сүру үшін саналатын басқалардың үлгісінен алынғандығы. Қасиетті ғибадаттар католик күнтізбесінің кейбір маңызды бөліктеріне әсер етті, мысалы, Корпус Кристи мейрамы немесе әртүрлі Мариандық мейрамдар, олар бірте-бірте табынушылықтардың өсуімен пайда болды. Католиктер діни жоралары қоғамның маңызды оқиғаларының негізін құра алады, мысалы, 12 қазанда бір собордан екінші соборға ауысып, көшелер арқылы жүретін біздің әйелдің мүсіні сияқты, әр жылы бір миллионнан астам қажыларды тартатын. Католик дәстүрінде Киелі Үштікке және белгілі бір қасиеттілерге табынудан бастап, көптеген дәстүрлер қалыптасты. Латрия, гипердулия және дулияның үш деңгейлі иерархиясы әр түрлі жағдайларда құлшылық етудің немесе құрметтеудің тиісті түрін анықтайды. Латрия (грек тілінен λατρεία, latreia) тек қана қасиетті Үштікке бағышталған ғибадат, құлшылық ету және құрмет көрсету үшін қолданылады. Дулия (грекше δουλεία, douleia) - бұл қасиеттілердің қауымына берілген құрмет түрі, ал Мәрьям Анаға гипердулия, дулияның жоғары түрі, бірақ латриядан төмен. Әртүрлі рұқсат етілмеген әрекеттер, мысалы, дұғалар бар тізбекті хаттарды насихаттау немесе киелі Жүсіптің мүсіні үйді тез сатып алуға мүмкіндік береді деген сенім, діни сенімге жат, ырым-жырымға қарсы және католик құндылықтарына қайшы деп айыптайды. Жалпы, құдайлық күшті пайда табу мақсатында пайдалануды көздейтін әрекеттер мен нанымдар әрқашан католиктік құлшылықтық тәжірибелерге қайшы келетіндігі үшін айыпталады.

Новеналар

Алғашқы өнімнің тоғызыншы күні - Аспанға көтерілу бейсенбісі мен Алғашқы өнім мейрамының арасындағы тоғыз күн ішінде, әсіресе, Киелі Рухқа арналған. Новеналарды орындау рәсүлдер мен шәкірттердің Мариямен бірге Аспанға көтерілуден бастап, Алғашқы өнім мейрамында Киелі Рухтың түсуіне дейін тоғыз күн бойы дұға етуінен басталады. Бұл алғашқы новена деп саналады. Әдетте, ол Киелі Рухтың жеті сыйлығының көбеюі үшін дұға етіледі. Қасиетті Үштікке арналған Новена әдетте Глория Патриді қамтиды, бірақ басқа дұғалар да қолданылуы мүмкін. Тағы бір пәктігі - бұл Сент-Эндрюдің Рождестволық Новенасы. Бұл дұға Андрейге емес, оның мерекесі күні, 30 қарашада басталады және Рождествоға дейін жалғасады.

Иса Мәсіхке берілгендік

Католик дәстүрінде Иса Мәсіхке қатысты кең тараған бірнеше құлшылықтар бар. Католик ілімі бойынша, Евхаристиялық құлшылық ету "сенімпаздарды Мәсіхтің керемет болмысын сезінуге талпындырады және онымен рухани қатынасқа шақырады". Ежелгі уақытта кейбір топтар немесе жеке тұлғалар Евхаристиялық құлшылықты кем дегенде бір сағат бойы, тіпті күн сайын орындайды. Киелі сағат Матай 26: 40 (NIV) -дан басталады, ол жерде Иса айқышқа шегеленетін түнде Гетсимани бағында Петірден: "Енді, сендер Менімен бірге бір сағат сергек бола алмадыңдар ма?" деп сұрайды. Кейбір құлшылықтар Иса Мәсіхке азап шегуі кезінде немесе Құдайды қорлау күнәсі үшін төккен азаптары мен қорлаулары үшін өтеу актілері түрінде болады, мысалы, Алтын жебе дұғасы. Исаның қасиетті жүрегіне арналған ғибадаттар бірінші рет он бірінші және он екінші ғасырларда пайда болды, бірақ қазіргі уақыттағы ғибадаттардың көпшілігі Маргарет Мария Алакокеге (16471690) тиесілі және кейіннен Папа Пий XI-ге Мизерентиссимус Редемптор. Исаның қасиетті бет-әлпетін құрметтеу 1843 жылы Мария Пётрдің Мәриямға барып, Иса мен Мәриям туралы көріністерді баяндады, онда ол Исаның азап шегу кезінде шеккен көптеген қорлауларына өтемақы ретінде Исаның қасиетті бет-әлпетін және Исаның қасиетті есімін құрметтеуді таратуға шақырылды. Бұл құлшылықты алғаш рет Рим папасы Лео XIII 1885 жылы мақұлдады, ал одан әрі Мария Пьерина де Михели Секондо Пианың Турин шүберекінің суретіне негізделген. 1958 жылы Папа Пий XII құлшылық пен Киелі бет медальын мақұлдады және Исаның Киелі бет мерекесін бүкіл Католик шіркеуінде Шабанша күні тойлауға рұқсат берді. Басқа ғибадаттарға Фаустина Ковальсканың аяндарына негізделген Құдайдың мейірімі, Исаның қасиетті жүрегіне деген құлшыныспен байланысты алғашқы жұмалық ғибадат, Балазарлық Александринаның аяндарына негізделген алғашқы бейсенбілік ғибадат және Мари Марта Шамбонға ашылған қасиетті жаралар шаштарына негізделген.

Дұға ету

"Ангельус" - Мәсіхтің тәндік болмысын еске алу үшін айтылатын дәстүрлі дұға. Ол негізінен үш рет қайталанатын "Ай-ай, Мариям!" дұғасынан тұрады, оған кейінірек үш кіріспе тармақ, қорытынды тармақ пен дұға қосылды. Бұл дұға "Alma Redemptoris" деп аталатын біздің Lady-дің антифонына жатады. Ол күніне үш рет: таңертең, түскі уақытта және кешке қарай оқылады. Angelus-ті қоңырау шалу тәсілі - үш рет қайталанған үш рет соққы, әр үш рет (жалпы тоғыз соққы) арасында үзіліспен, кейде содан кейін ұзағырақ соққы, өйткені коменданттық сағаттан кейін ұзақ уақыт бойы қалыптасқан сияқты. Пасха кезінде Angelus орнына 10-шы немесе 11-ші ғасырдан бастап Regina Coeli антифоны қойылады. Розарий немесе Псалтирь Псалтирь - бұл ең алдымен, ой жүгіртуге арналған дұға. Отбасылық тәубе намазын оқу ұсынылады. Ингруенциум малорум энциклікасында Папа Пий XII отбасылық Розарийді оқу әдетін былай деп түсіндірді: кешке христиан үйі Аспанның Жоғары Королегін құрметтеу үшін жиі қайталанатын мадақтаулармен үндесе, онда отбасында айтылатын Розарий оларды жоқ және өлгендермен бірге біріктіреді. Ол барлығын ең қасиетті Анамен, сүйіспеншілікпен байланыстырады, ол, сүйікті ана сияқты, өз балаларының ортасында болады, оларға үйлесімділік пен отбасылық бейбітшіліктің мол сыйларын береді. Лорето литаниясы - ең танымал Мариан литаниясы.

Мамыр айы

Көптеген құлшылықтар мен пәктіктер Рим дәстүрінің жалпы күнтізбесіндегі немесе епархиялар мен діни қауымдардың жеке күнтізбесіндегі литургиялық мейрамдармен байланысты. Мамыр айының құрметіне арналған мейрамның тарихы шамамен XVII ғасырдан басталады. Бұл дәстүр Оңтүстік Еуропа елдерімен байланысты. Қауымдар мен жеке топтар жиі құрметті Мәриямның мүсініне гүл шоқтарын кигізеді. Бұл рәсімді Бәракелді Мәриямның салтанатты және мерекелік күндері немесе басқа мерекелік күндері жасауға болады және Мәриямның құтқарылу тарихындағы рөлі туралы ой жүгіртуге мүмкіндік береді. Кейбір елдерде ол 1 мамырда немесе сол маусымда өтеді, алайда көптеген АҚШ-тағы католик шіркеулерінде ол жиі Аналар күні өтеді.

Сенбі

Сенбі күндері Мәриямға бағышталған, ол Мәриямның құрметіне арналған. Бұл дәстүр Каролингтер дәуірінен басталады (IX ғасыр). Орта ғасырлық құлшылықтар Киелі Михаил мейрамын тойлағаннан кейін (сентябрьдің 29-ы) үш алтын сенбілік мерекесін атап өтті. Алтын сенбі күндері діни рәсімдер мен мерекелер, әсіресе діни саяхат орындарында өткізілді. Мәриямның таза жүрекке табынушылықты Бернард Клервоға дейінгі дәуірден бастау алған. 1830 жылы Екатерина Лабредің аянды жариялауы, онда Исаның тікенді жүректі және Мәриямның тік жүректі бейнелейтін керемет медаль таныстырылды. (Көптеген шіркеулер әр дүйсенбіде керемет медальдің біздің әйелге арналған новена өткізеді.) Бірінші сенбіде Марияның таза жүрекке арналған репарацияны 1889 жылы Италияның Ровиго қаласында Сервиттік терциар Мэри Инглезе бастады. Кейіннен ол бес бірінші сенбілік құлшылыққа айналды.

Басқа да Марияға табынушылықтар

Қыз Мариямның өміріндегі белгілі бір оқиғалар оның өмірінің белгілі бір аспектісіне назар аударған құлшылықтарға әкелді. Мысалы, Шимонның пайғамбарлығынан Исаның айқышқа шегеленуіне дейінгі Мәриямның жеті қайғысын еске түсіретін жеті қайғы. Ал Мәриямның жеті қуанышы - Мәриямның Мәсіхпен бірге көктегі Патшалықта отырғанынан басталады. Бағыштануға арналған бұйымдар арасында ең көп тарағандары, мүмкін, Кармел тауындағы біздің ханымның скалариі және 1830 жылы жасалған керемет медаль. Сондай-ақ, "Жақсы кеңестің біздің ханым" және "Марияның жеті қайғысының" скалариялары сияқты аймақтық ғибадаттар жергілікті қолдауды, атап айтқанда, мерекелер мен мерекелерді жалғастыруда. Филиппиндегі Порта-Вагадағы жалғыздықтың анасы мейрамы ғасырлар бойы атап өтіліп келеді, ал оның бейнесі әлі де қастерленуде. Жыл сайын Елуінші күн мейрамының қарсаңында жергілікті Марияға құлшылық етудің бір бөлігі ретінде Испаниядағы Ромерия де Эль Росиоға шамамен бір миллион адам келеді. Лос-Анджелесте (Калифорния) 2011 жылы Марианның шеруімен бірге қаланың құрылғанына арналған мерейтоймен сәйкес келетін ескі әдет қайта жаңғыртылды. Оған түрлі ерлік, бауырластық және діни ордендер, приходтар және басқа да діни және азаматтық ұйымдар қатысады. Дәстүрлер әр мәдениетте әр түрлі. Мысалы, италиялықтар Антоний Падуандықты қатты құрметтейді. Тредицина 13 маусымдағы Сент-Антони мейрамына дайындық ретінде өткізілетін он үш күндік Новенаны білдіреді. Қасиетті Жүсіптің құрметіне арналған бірнеше құлшылықтық іс-шаралар бар; оларға Қасиетті Жүсіпке арналған дұға және Қасиетті Жүсіпке арналған Новена кіреді. Қасиетті Жүсіптің шапалақ киімді 1893 жылы папа Лео XIII бекіткен. Қасиетті Жүсіп медалі - бұл 1971 жылы Қасиетті Жүсіптің Католик шіркеуінің қамқоршысы деп жарияланғанының 100 жылдығын атап өту үшін енгізілген сакрамент. Әлемде көптеген жергілікті құлшылықтар мен әдет-ғұрыптар бар, мысалы, Альпілік өңірлерде, Иосифстраген (неміс тілінде Иосифты алып жүру) Рождестводан 9 күн бұрын өтеді. Қасиетті Жүсіптің мүсіні 9 үйдің арасында жүреді, бірінші күні бір бала оған дұға етеді, екінші күні екі бала дұға етеді, тоғызыншы күні тоғыз бала дұға етеді. Содан кейін мүсінді Рождество қарсаңында қала шіркеуіндегі астық сарайының қасына қояды. Архангелге бағышталу қасиетті Михаилға арнап арнайы дұғалар мен Новеналар, Te Splendor сияқты әндер, сондай-ақ Архангел Михаилдың шапалақ және Қасиетті Михаилдың шапалақ. Сондай-ақ, Папа Лео XIII жазған "Ақсұлу Михаилға дұға" да кең тараған дұға. Қасиетті Георгийге бағышталу да католиктер арасында кеңінен таралған, өйткені ол христиан дінінің ең танымал әулиелерінің бірі. Бұл ғибадатханалар мен оның құрметіне салынған шіркеулер 6 ғасырдан басталады. Қасиеттілерге арналған көптеген басқа да құлшылықтар бар, мысалы, Франциск Ксавьеге арналған Рақым Новенасы және Ассиздік Францискпен байланысты Қасиетті Францисктің Сызығы.