Кіріспе

Амперметрдің түрі

Айналы гальванометр – электр тогын айнаны бұрып, оны сезінгенін көрсететін амперметр. Скейлге проекцияланған жарық сәулесі ұзын, салмағы жоқ көрсеткіш рөліндегі қызмет атқарады. 1826 жылы Иоганн Кристиан Поггендорф электр тогын анықтау үшін айналы гальванометрді ойлап тапты. Кейбір үлгілерде пайда болатын жарық дабылына байланысты бұл құрал нүктелі гальванометр деп те аталады. Айналы гальванометрлер сенімді және тұрақты электрондық күшейткіштер қолжетімді болғанға дейін ғылыми құралдарда кеңінен қолданылды. Олардың ең көп таралған қолданылуы – сейсмометрлерді және телеграфқа пайдаланылатын теңіз асты кабельдерін жазуға арналған құрал ретінде болды. Қазіргі заманда айналы гальванометр термині лазер сәулелерін айнаны айналдыру арқылы қозғайтын құрылғылар үшін де қолданылады, көбінесе серво басқару тізбегімен жабдықталған. Бұл атау көбінесе "Galvo" деп қысқартылады.

Қозғалтқыш катушкалы гальванометр

Қозғалысты катушкалы гальванометрді Марсель Депрез және Жак Арсен д'Арсонвал шамамен 1880 жылы тәуелсіз түрде жасаған. Депрездің гальванометрі жоғары токтарды өлшеуге арналған, ал Д'Арсонвал өзінікі әлсіз токтарды өлшеу үшін жасады. Келвин гальванометрінен айырмашылығы, осы типтегі гальванометрде магнит қозғалмайды, ал катушка магниттік аралықта ілінеді. Катушка шеңберіне бекітілген айна оның бірге айналады. Бұл түрдегі құрал жоғары сезімталдық пен дәлдікке ие және көптеген қолдануларда Келвин гальванометрін ығыстырды. Қозғалысты катушкалы гальванометр сыртқы магниттік өрістерге дерлік бейтарап. Тағы бір маңызды ерекшелік – катушканың қозғалысынан магниттік өрісте индукцияланған токтардың әсерінен туындайтын электромагниттік күштердің өзіндік демпферлеуі. Бұл катушканың бұрыштық жылдамдығына пропорционалды.

Қазіргі қолданысы

Қазіргі заманда жоғары жылдамдықты айна галванометрлері лазерлік жарық шоуларында лазер сәулелерін жылжыту және көрермендердің төңірегіндегі тұманға түрлі-түсті геометриялық үлгілер жасау үшін қолданылады. Мұндай жоғары жылдамдықты айна галванометрлері лазерлік гравировкамен қол құралдарын, контейнерлерді және бөлшектерді, сондай-ақ жартылай өткізгіш құрылғыларын жасаудағы жартылай өткізгіш пластиналарды партиялық кодтау сияқты лазерлік таңбалау жүйелері үшін өнеркәсіпте таптырмас болып шықты. Олар әдетте Nd:YAG және CO2 лазерлік маркерлерінде инфрақызыл лазерлік нүктенің орнын басқару үшін X және Y бағыттарын басқарады. Лазерлік абляция, лазерлік сәулемен өңдеу және пластиналарды кесу – жоғары жылдамдықты айна галванометрлерін кездестіретін өнеркәсіптік салалар. Бұл қозғалмалы катушкалы галванометр негізінен 10−9 А шамасындағы өте нашар немесе төмен токтарды өлшеу үшін пайдаланылады. Катушканың қозғалыс диапазонында магниттік өрісті сызықты ету үшін д'Арсонвал конструкциясы бойынша жұмсақ темір цилиндрі катушканың ішіне, оған тиместен орналастырылады. Бұл параллель сызықтық өріс орнына тұрақты радиалды өріс береді.