Кіріспе

Оңтүстік Азияда әңгіме айту дәстүрі Панджаби қисы (Шахмухи), ਪੰਜਾਬੀ ਕ਼ਿੱਸਾ (Гурмухи); көпше саны: Qisse) - Панджаби тілінде ауызша әңгіме айту дәстүрі, ол Шығыс Пәкістан мен Солтүстік-Батыс Үндістанның Панджаб аймағында пайда болды, жергілікті Панджаби халқы мен Арабия түбегіндегі және қазіргі Ирандағы көшіп келушілер. Қисе мұсылмандар арасында махаббат, ерлік, құрмет және адамгершілік адалдық туралы танымал әңгімелер таратудың исламдық және / немесе парсы мұрасын бейнелесе, олар Үндістанға жеткенде діннің шегінен шығып, әлемдік формаға айналды және исламға дейінгі панжаби мәдениеті мен фольклорын өзінің тұлғасына қосты.

Этимология

Қиса (ағылшынша Qissa) сөзі араб тілінен аударғанда "эпикалық аңыз" немесе "халықтық ертегі" деген мағынаны білдіреді. Панджаби, бенгал, гужарати, урду және хинди сияқты Үнді-арий тілдерінде тұрақты жалпы есім ретінде кездеседі. Егер бұл сөзді бейресми түрде қолданса, ол "кызықты әңгіме" немесе "әңгіме" деген мағынаны білдіреді.

Қисе және панджаби мәдениеті

Панджаби тілінде ғасырлар бойына жазылған әдебиет бар, оның көпшілігі махаббат, құмарлық, сатқындық, құрбандық, әлеуметтік құндылықтар және қарапайым адамның үлкен жүйеге қарсы көтерілісі туралы. Пәнжаби дәстүрінде достық, адалдық, махаббат және (сөзбен келісім немесе уәде) аса маңызды болып табылады және әңгімелердегі көптеген оқиғалар осы маңызды элементтерге байланысты. Қисы әндері панджаби халық музыкасына ықпал етіп, оның мазмұнын тереңдетеді. Бұл дәстүрлер ұрпақтан-ұрпаққа ауызша немесе жазбаша түрде беріліп, жиі айтылып, балаларға ұйықтағанға дейінгі аңыз ретінде айтылып немесе халық әндері ретінде музыкалық түрде орындалды. Әрбір қисаның өзіндік ерекшеліктері бар. Бірін әндетіп, бірін айтып айта алатын адам, міндетті түрде екіншісін жібермейді. Егер музыкалық шкаланың дыбыстық диапазоны мен дәл үзілістері жақсы орындалмаса, орындаушы демсіз қалып, жалғастыра алмайды. Қазіргі заманғы панжаби музыкасында қолданылатын биттердің көпшілігі (көбінесе бұрмалай таңбаланған Бхангра) ежелгі дәуірдегі кисса дәстүрі мен оқуларынан пайда болды. Сондай-ақ, "Қисе" пәнжаби тіліндегі ең үздік өлеңдердің бірі деп мақтанады.

Қисеге негізделген поэзия

Варис Шахтың (1722 1798) "Хир Ранджа" (ресми түрде "Хир" киссасы деп аталады) киссасы барлық уақыттағы ең танымал киссалардың бірі болып табылады. Пәнжаби мәдениетіндегі қиссаның әсері соншалықты күшті, тіпті діни көшбасшылар мен Гуру Гобинд Сингх, Баба Фарид және т.б. сияқты революционерлер өздерінің хабарларында әйгілі қиссаларды келтірді. Пәнжәби тіліндегі киссаның танымалдылығы мен құдайлық мәртебесі көптеген ұрпақ рухани көшбасшыларды және әлеуметтік белсенділерді Құдайдың хабарын жасөспірімдер арасындағы махаббат әңгімелерімен біріктіруге талпындырды десек, қате болмас. Осыдан кейін Пунджаб аймағында суфилік ағым пайда болды. Пунджаби суфиі кіссе жазған ең танымал жазушы / ақын Бүлле Шах (шамамен 1680-1758) болды. Оның қалам өлеңдері өте танымал, сондықтан жас пен қарт адамдар оны жиі-жиі сүйіспеншілік пен Құдай туралы тақырыптарда құрметпен келтіреді. Соңғы уақытта Оңтүстік Азия әншілері осы фольклорларды өз альбомдарына енгізді, мысалы, Күлдип Манак пен Дев Тхарике Вала сияқты ең танымал фольклорлық дуэт әр қиса туралы жазды және ән айтты, және жақында Рабби (Рабби Шергилл) жазған "Булла Ки Жана Майн Каун" кітабында "Мен кім екенімді білмеймін" деп аударылған, ол Буллах Шах жазған. Бірнеше жыл бұрын Канадада тұратын панжаби әншісі (Харбхаджан Маан) Пелүдің "Мирза Сахибан" шығармасының тарихын қайта жаңғыртты. Даим Икбал Даим Пәкістанның Манди Бахауддин ауданынан Ләйлә Мәжнұ, Мирза Сахибан, Сохни Махивал, Билал Бити және т.б. пәнжаби тілінде көптеген қисалар жазды. Дайым "Шах Нама Карбла" және "Камбал Пош" әндерін жазып, танымал болды.