Кіріспе
Латын мақалы Айналып жатқан тас көгершін жинамайды - бұл мақал, алғаш рет Публилий Сирусқа берілді, ол өзінің Sententiae-де былай дейді: "Бір жерде немесе басқа жерде тамырлары жоқ, үнемі қозғалып тұратын адамдар жауапкершілік пен қамқорлықтан қашады". Бұл сөз тіркесі қысқа, мохсыз бұтақ бейнесі, дөңгелек тас бейнесі, және қазіргі заманғы моральдық мағыналар, "Папа Ролин Стоун" атты танымал әнде қолданылған ұқсас тақырыптардан, "Роллинг Стоунз" тобындағы сияқты, "азаттық" туралы қосымша түсініктемеге ауысты.
A rolling stone gathers no moss is a proverb, first credited to Publilius Syrus, who in his Sententiae states, "People who are always moving, with no roots in one place or another, avoid responsibilities and cares." The phrase spawned a shorter mossless offshoot image, that of the rolling stone, and modern moral meanings have diverged, from similar themes such as used in the popular song "Papa Was a Rollin' Stone", to a more complementary commentary on "freedom" from excessive rootedness, such as in the band The Rolling Stones.
Дұрыс атау
Бұл сөз Публилий Сирдің аутентикалық емес болуы мүмкін, өйткені әдетте берілген латынша формасы, Saxum volutum non obducitur musco, оның редакцияланған мәтіндерінде кездеспейді. Ол алғаш рет латын тілінде Егберт Лиежінің жинағында, "Fecunda Ratis" ("Жақсы жүктелген кеме"), V. 182, шамамен 1023 жылы: "Assidue non saxa legunt volventia muscum". Сондықтан бұл мақал ойлап табылған жоқ, бірақ 500 жылдан кейін Эразмның 1500 жылы алғаш рет Англияда басылып шыққан "Адагия" атты еңбегі арқылы танымал болды. Эразм бұл сөзді грек және латын тілдерінде жазған. Ол сондай-ақ "Musco lapis volutus haud obducitur" және кейбір жағдайларда "Musco lapis volutus haud obducitur" деп аталады.
Тарихи қолданысы
1546 жылы Джон Хейвудтың "Нақыл сөздер" жинағында алғаш рет ағылшын тіліндегі әдеттегі аудармасы пайда болды. Brewer's Dictionary of Phrase and Fable сонымен қатар Эразмға латынша мақал-мәтелдерді айтады, "Planta quae saepius transfertus non coalescit" немесе "Saepius plantata arbor fructum profert exiguum", яғни жиі қайта отырғызылған өсімдік немесе ағаш жүздеген жылдар бойы орнында қалған зәйтүн немесе емен ағашынан аз жеміс береді. XIX ғасырда "негізгілік теріс салдарымен байланысты" деген тақырып әлі де кең тараған. 1825 жылы шыққан шотланд тілінің сөздігінде былай делінген: "Барлық мырзалар, олар бай болсын, жоқ болсын, танымал болсын, кедейлерге қиындықтарымен көмектесуге дайын болсын, олар бір күнді бау-бақшада күтуі мүмкін, өйткені олар оны көбінесе күтеді, және олар ақы төлеу үшін ұзақ уақытқа созылуы мүмкін". Сол кезде "А day in the moss" деген сөз қыста дайындалу үшін ауыр жұмысқа қатысты шөпті балдырларда (жұмбатылған шөптен жасалған) кесуді білдірді. "Тіршік" дегеніміз - бір жердегі шөптесінен "мұз жинап" алу.
Әдебиетте
Бұл сөз тіркесі 20 ғасырдың басында Англияда кең тараған. 1930 жылы ағылшын балалар авторы Артур Рэнсом жариялаған "Салаң мен Амазонка" кітабында "Капитан Флинттің" "Микстед Мосс" мемуарларының ұрлануы мен қайтаруы оқиғаның маңызды сюжеті болып табылады. 1952 жылы ғылыми фантастика авторы Роберт А. Хайнлайнның "Роллинг Стоунз" романында бір отбасы оқиғалар мен ақша іздеп Күн жүйесіне саяхат жасайды. Әжелері Хейзел Стоун олардың тамырсыз өмір сүруін: "қалалық өмір бізді баумен жауып жатыр" деп ақтайды, олар өз кемелерін сатып алғанда, кітаптың барлық тақырыбымен бірге. Дж.Р.Р.Толкиннің "Патшаның оралуы" (1955) романында Гандальф хоббиттерге Том Бомбадилдің "мұх жинап, мен айналып жүруге лайық тас болдым. Бірақ менің күндеріме айналып жатыр, және қазір біз бір-біріне айтатын көп болады. " Екеуі де ежелгі тұлға болса да, Гандальф тарих бойына қатысып келеді, бірақ оның тарихы адамзаттың өмірінен алыстады.
Музыка саласында
1915 жылы ән түрінде жазылған кәсіподақ белсендісі Джо Хиллдің өсиетінде: "Менің туыстарымның ыңқылдап, күңіреніп отырудың қажеті жоқ / Мосс дөңгелейтін тасқа жабыспайды" деп жазылған. Хэнк Уильямстың "Lost Highway" (1948) "Мен дөңгелейтін таспын / Жалғыз және жоғалғанмын" деген жолмен ашылды, кейінірек әндерді дөңгелейтін тас метафорасын қолдануға талпындырды, олардың көпшілігі москқа сілтеме жасады. "Rollin' Stone" - 1950 жылы блюз аңызы Мэдди Уотерс жазған ән, ол The Rolling Stones тобының атын және 1965 жылы Боб Диланның "Like a Rolling Stone" әнін шығарды, ол өз кезегінде Rolling Stone журналын шыңдады. Дон Маклиннің "Американ пірті" (1971) әнінің мәтінінде "Қазір біз он жыл бойы өз бетімізбен жүрміз / Ал шыбын-шіркей дөңгелейтін тастан өседі" деген сөздер бар. The Temptations 1972 жылы "Papa Was a Rollin' Stone" әнінің атаулы нұсқасын шығарды. Дейв Мэтьюның "Busted Stuff" (2002) өлеңінде "Rolling Stone моск жинамайды, бірақ бұзылған заттардың ізін қалдырады" деп бөліседі. "Flames" 2019 жылы ZAYN, R3HAB және Jungleboi әнінде ""Мен жылжымалы таспын / Мен жылжып жүре беремін" деген жол бар. "Start Nowhere" әнінде 2022 жылы шыққан Сэм Хант әнінің сөздері "Жақсы, білмеймін, бірақ маған айтылды / Мосс жылжымалы тасқа өспейді" деген сөздерді қамтиды.
Психиатрияда
Бұл мақал өте танымал болғандықтан, психикалық ауруларды психологиялық тексеру кезінде жиі қолданылатын мақалдардың бірі болып табылады. 1950 жылдары американдық психиатриялық зерттеулер жүргізілген, денсаулықты сақтайтын әуе әскерлерінің бақылау топтары мен шизофрениямен ауыратын емделушілердің арасында жүргізілген зерттеулер, ветерандардың ауруханалық емделушілерінің арасында абстракциялық қабілеттің жоқтығы статистикалық тұрғыдан жоғары екенін анықтады. Бұл зерттеушілерді психикалық ауруы бар адамдар тек "конкретті" ойлауға немесе метафоралық немесе абстрактіл ұғымдарды сөзбе-сөз түсіндіруге қабілетті деп сенуге итермеледі, көбінесе мақал-мәтелді басқа сөздермен қайталайды. Әуе күштері LSD-ді қолдана отырып, психикалық денсаулық зерттеулеріне қатысқан Кен Кизи өзінің "Бір адам құқырдың ұясынан ұшып өтті" атты кітабында осы психиатрлардың қарапайым тұжырымдарын мазақтап, психолог Макмерфиден мақалдың мағынасы туралы не ойлайтынын сұрайды. Алғашқы ақылға қонымды жауаптан кейін Макмерфи бұл "Бір нәрсенің қозғалатын нәрседе өсіп кетуі қиын" дегенді білдіреді деп болжайды. Макмерфи оқиғаның соңында лоботомияға баруға мәжбүр болады, оның "конкретті" жауабымен көрсетілген "патология" деп танылған "ақталады". Зерттеу нәтижелері, іс жүзінде, көбінесе мақал-мәтелдерді метафоралық түсінудің жоқтығы психикалық аурудың көрсеткіші бола алатындығын көрсету үшін дұрыс емес жалпыландырылды.
Кино мен теледидарда
1975 жылы шыққан "Бір құс құрт ұясынан ұшқан" фильмінде Макмерфи психологты мазақтайтын кітаптың көрінісі бар. 2005 жылы MythBusters телешоуы алты ай бойы тас айналдырды және бұл уақыт ішінде ешқандай шыбын өсуін өлшемеді. Лимузиндердің бірі Леос Каракстың "Илаһи моторлар" (2012) фильмінің соңғы сахнасында мақал-мәтел айтады.