Кіріспе

1979 жылғы Ислам революциясынан кейін академиялық ортада исламдық емес ықпалдарды тазалау Иранның мәдени революциясы, 1980-1983 Мәдени революция (1980-1983; انقلاب فرهنگی: Enqelābe Farhangi) Иран революциясынан кейінгі кезең болды, онда Иранның академиялық ортасы батыс және исламдық емес ықпалдардан тазартылды (соның ішінде дәстүрлі саяси емес исламдық ілімдер) оларды революциялық және саяси исламмен сәйкестендіру үшін. Мәдени революция кейде университет кампустарын басып алуда зорлық-зомбылықпен айналысты, өйткені Ирандағы жоғары білімде аятолла Хомейнидің Ирандағы ислам мемлекетіне қарсы шыққан көптеген зайырлы және солшыл күштер болды. Ислам Республикасының ресми атауы - "Мәдени революция". Мәдени революция штабының, кейіннен Жоғарғы Мәдени революция кеңесінің басшылығымен революция бастауыш үш жылға (1980-1983) университеттерді жапты, ал қайта ашылғаннан кейін көптеген кітаптарға тыйым салды және мыңдаған студенттер мен оқытушыларды мектептерден қуып шығарды. Мәдени революция кейде университет кампустарын басып алуда зорлық-зомбылықпен байланысты. Иранның жоғары білім беру жүйесінде аятолла Хомейнидің Иран Ислам мемлекетіне қарсы шыққан көптеген солшыл күштер болды. Көптеген университеттердегі Хомейнистік бақылауға қарсылық күшейе отырып сәтсіз болды. Қанша студенттер мен оқытушылар қаза тапқаны белгісіз. Үкімет шетелдік ықпалға цензура салуды жүзеге асырғанмен, оның салдары да жоқ емес. Көптеген адамдардың бостандығын, білімін және кәсіби өмір сүруін тоқтатудан басқа, "Иранның мәдени және зияткерлік өмірі мен жетістіктеріне үлкен соққы" болып, көптеген мұғалімдер мен технократтардың көшіп кетуіне ықпал етті. Бұл жұмыс қабілеті мен капиталының жоғалуы Иран экономикасын әлсіретті.

Ықпал

Мәдени революция құмдағы теологиялық мектептерді мемлекеттік университеттермен біріктірді және құмға бір уақытқа зайырлы мұғалімдерді әкелді. Бұл Кумдағы көптеген студенттердің батыс ой-пікірлеріне бейімделуінің күтпеген нәтижесін берді, сондықтан "заманауи батыс ой-пікірлері мен философиясын білетін ислам ғалымдары мен теология мұғалімдерін" табуға болады. Тағы бір жайт, көптеген мұғалімдер, инженерлер, экономистер, дәрігерлер және технократтар Мәдени революциядан қашу үшін Ираннан кетіп қалды. Революция университеттерді Батыс ықпалынан арылту мақсатына қол жеткізгенмен, ол Иранды ғылым мен технологияның дамуы үшін қажетті салаларында әлсіретті.

Революцияның институттары

Мәдени революция штабы 1980 жылы 12 маусымда құрылды және аятолла Хомейни университеттердің мәдени саясатының исламға негізделгендігін, таңдалған профессорлардың "тиімді, адал және абай" екендігін және ислам академиялық революциясына қатысты басқа да мәселелерді қарастыратындығын қамтамасыз етуді тапсырды. Оны 1984 жылдың желтоқсанында Жоғары Мәдени революция кеңесі жалғастырды. Ол "жүйенің жалпы саясаты аясында мәдени, білім беру және ғылыми-зерттеу қызметіне байланысты саясатты және шешімдерді қабылдаудың ең жоғары органы" ретінде сипатталды және оның мақұлдауын өте қажет деп тапты. Бұл орган Конституцияда қарастырылмаған, бірақ "революцияның алғашқы кезеңдерінде қалыптасқан ерекше жағдайларда құрылды. Кеңес өзінің заңдылығын 1984 жылдың 9 желтоқсанында Ислам Республикасын құрушы жарлықтан алды". 1996 жылы құрылып, 1997 жылы оның басшысы болды. 2005 жылы Хатмидің орнын басып, Мәхмұд Ахмадинежад Кеңестің басшысы болды; Кеңесті Бас аятолла Али Хаменеи бақылайды. Кеңес 1983-1989 жылдардағы студенттік қозғалысты басуда белсенді болды, "көп кітаптарға тыйым салды және мыңдаған студенттер мен оқытушыларды тазалады". Кеңес университеттерге түсуге үміткерлерді іріктеуді қадағалау және колледждік мекемелерді құруды бақылау арқылы университеттер мен олардың студенттерінің істерін бақылайды. Бұл 2005 жылы Ахмадинежад Иран президенті болып сайланып, Кеңес басшысы болғаннан кейін болды. Нәтижесінде университеттердің тәжірибелі оқытушылары жұмыстан босатылды немесе міндетті түрде зейнеткерлікке шықты, олардың орнына Ислам Республикасына адал жас профессорлар тағайындалды. Көптеген студенттер үкіметке және оның саясатына қарсы жазғаны немесе сөйлегені үшін қысымға ұшырап, кейде түрмеге қамалады. Академияға деген қысымшылық Иран мектептері мен университеттерінің саяси оппозицияның ошағы ретінде қызмет ету тарихына, әсіресе Реза Шахтың үкіметінің басында, байланысты. Кеңес пен оның қарамағындағы институттар бұрынғы кей жағдайларда қарағанда прогрессивті саясат ұстануда. 1987 жылы Әйелдер әлеуметтік-мәдени кеңесі құрылды. Бұл агенттік әйелдердің құқықтарын қатал қорғады және бұған дейін Мәдени революцияның жоғарғы кеңесі енгізген шектеулерді жойды.