«Үстем тап» (1972) – Питер Медак режиссерлік еткен британдық қара комедия. П.О’Тул басты рөлде. Шизофрениялық аристократ мұрагерлікке ие болады. Культты классика!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1972 жылғы британдық фильм, Питер Медак түсірген
1972 British film by Peter Medak
"Билеуші топ" – 1972 жылғы британдық қара комедиялық фильм. Бұл Питер Барнстың 1968 жылғы сатирикалық "Билеуші топ" пьесасының экранға бейімделуі. Пьеса параноидтық шизофрениямен ауырған британдық дворянның (Питер О’Тул ойнаған) тарихын айтады, ол титул мұрагеріне ие болады. Фильмде Аластер Сим, Уильям Мервин, Корал Браун, Гарри Эндрюс, Кэролин Сеймур, Джеймс Виллиерс және Артур Лоу түскен. Оны Жюль Бак продюсерлік етсе, режиссерлік жұмысын Питер Медак жүзеге асырды. Фильм "коммерциялық сәтсіздікке ұшырап, кейіннен культты классикаға айналды" деп сипатталады.
The Ruling Class is a 1972 British black comedy film. It is an adaptation of Peter Barnes' satirical 1968 stage play The Ruling Class, which tells the story of a paranoid schizophrenic British nobleman (played by Peter O'Toole) who inherits a peerage. The film co stars Alastair Sim, William Mervyn, Coral Browne, Harry Andrews, Carolyn Seymour, James Villiers and Arthur Lowe. It was produced by Jules Buck and directed by Peter Medak. The film has been described as a "commercial failure [that] has since become a cult classic";
Сюжет
Ральф Гурнидің 13-ші графының қазасынан кейін Джек Гурни Гурнидің 14-ші графы болады. Джек – параноидтық шизофрениямен ауыратын адам, өзін Иса Мәсіх деп санайды және әлемге сүйіспеншілік пен қайырымдылық әкелу үшін қайта оралуы туралы айту арқылы отбасы мен достарын таң қалдырады, тіпті ән шырқап, билеуге құмарлығы мен айқашқа тік ұйықтауы да бар. Жағымсыз фактілерге (мысалы, ол 14-ші граф екендігіне) тап болғанда, Джек оларды «гальвандалған қысымды қазанға» салып, олар жоғалып кетеді. Оның адал емес ағасы сэр Чарльз, мұрагер шығарып, немере інісін емдеуге жіберу ниетімен оны сүйіктісі Грейсқа үйлендіреді; алайда, Грейс Джекке ғашық болғанда жоспар сәтсіз аяқталады. Джек сэр Чарльздың әйелі Леди Клэрмен де одақтасады, ол күйеуін жек көреді және оны ашу үшін ғана Джекпен дос болады. Ол сондай-ақ Джектің психиатры доктор Хердермен де жақын қарым-қатынасқа түседі, оны Джекке тез арада ем жасауға көндіруге тырысады. Хердер оны қарқынды психотерапия арқылы емдеуге тырысады, бірақ нәтижесіз болады; Джек өзін «Махаббат Құдайы» деп толық сендіреді, сондықтан ол керісінше кез келген ұсынысты ақылдан адасқандық деп қабылдамайды. Әйелі босануға кіріскен түні Хердер Джекке ем жасауға соңғы әрекетін жасайды; ол Джекті өзін Мәсіх деп санайтын пациенті МакКайлмен таныстырады – пациенттің айтуынша, ол «Жоғары Вольтты Мессия». Жоспар іске асады, Грейс ұл табалағанда Джек: «Мен Джекпін, мен Джекпін!» деп жариялайды. Оның отбасы мұны оның ақылға келгенін білдіреді деп есептейді, бірақ шын мәнінде ол өзін Жек Жартушы деп санайды. Сэр Чарльз Джекті бағалау үшін сот тағайындаған психиатрды шақыртады, оның немере інісі өмір бойына психиатриялық ауруханаға жіберіледі деп сендіреді. Бірақ ол тағы да сәтсіздікке ұшырайды, себебі психиатр Джек ескі этондық екенін білгенде, онымен дос болып, оның ақыл-есі дұрыс деп жариялайды. Жасы келген әйел оны азғыруға тырысқанда Джек ашуға беріліп Леди Клэрді өлтіреді. Ол коммунист үй қызметшісі Тэкерді қылмысқа кінәлі етеді. Сэр Чарльз көп ұзамай инсульт алады, ал доктор Хердер Джек не істегенін түсінгенде жүйкесі бұзылады. Джек Лордтар палатасындағы орнына отырып, капиталдық және дене жазасын қолдау туралы құмарлықпен сөйлейді. Әріптестері оның сөзін қатты қолдап, сөйлеудің ақылдан адасқан адамның айқай-шуы екенін білмейді. Оның көзімен қарасақ, «Алға, христиандық сарбаздар!» әнін шырқап тұрған әріптестері шіріген мәйіттер сияқты көрінеді. Олардың құлшынысы Джек өзін Мәсіх деп санайтын кездегі жағымсыз реакциямен қарама-қайшы келеді. Сол түні ол Грейсті өзіне деген махаббатын білдіргені үшін өлтіреді. Оның қорқынышты айғайына сәбидің «Мен Джекпін, мен Джекпін!» деп ыңғырған дауысы қосылады, бұл олардың ұлы – мұрагер Джектің ақымақтығын мұра еткенін көрсетеді.
Following the death from accidental asphyxiation of Ralph Gurney, 13th Earl of Gurney, Jack Gurney becomes the 14th Earl of Gurney. Jack, a paranoid schizophrenic, thinks he is Jesus Christ and shocks his family and friends with his talk of returning to the world to bring it love and charity, not to mention his penchant for breaking out into song and dance routines and sleeping upright on a cross. When faced with unpalatable facts (such as his identity as the 14th Earl), Jack puts them in his "galvanized pressure cooker" and they disappear. His unscrupulous uncle, Sir Charles, marries him to his mistress, Grace, in hopes of producing an heir and putting his nephew in an institution; the plan fails, however, when Grace falls in love with Jack. Jack gains another ally in Sir Charles' wife, Lady Claire, who hates her husband and befriends Jack just to spite him. She also begins sleeping with Jack's psychiatrist, Dr. Herder, to persuade him to cure Jack quickly. Herder attempts to cure him through intensive psychotherapy, to no avail; Jack so thoroughly believes that he is the "God of Love" that he dismisses any suggestion to the contrary as insane. The night his wife goes into labour, Herder makes a last effort at curing Jack; he introduces Jack to McKyle, a patient who also believes himself to be Christ – or as the patient puts it, "The High Voltage Messiah" – who subjects an unwitting Jack to electroshock therapy. The plan works, and as Grace is delivered of a healthy baby boy, Jack proclaims "I'm Jack, I'm Jack". His family takes this to mean that he has returned to his senses, but in reality he now believes himself to be Jack the Ripper. Sir Charles sends for a court appointed psychiatrist to evaluate Jack, confident that his nephew will be sent to an asylum for life. He is once again thwarted when the psychiatrist discovers that Jack was a fellow Old Etonian, bonds with him and declares him sane. Jack murders Lady Claire in a fit of rage when the aging woman tries to seduce him. He frames the Communist family butler, Tucker, for the murder. Sir Charles suffers a debilitating stroke shortly afterward, and Dr. Herder has a nervous breakdown upon realizing what Jack has done. Jack assumes his place in the House of Lords with a fiery speech in favour of capital and corporal punishment. His colleagues applaud wildly, completely unaware the speech is the ranting of a lunatic. When seen through his eyes, his colleagues – singing "Onward, Christian Soldiers" – appear to be rotting corpses. Their enthusiasm contrasts with the unfavourable reaction when Jack believed he was Christ. That night, he murders Grace for expressing her love for him. Her terrified scream is matched by the sound of a baby cooing "I'm Jack, I'm Jack", suggesting that their son – the heir presumptive – has inherited Jack's madness.
Өндіріс
О'Тул Барнстың пьесасына құқықтарды иеленді; Питер Медак О'Тулге осы құқықтарды пайдалану туралы бірнеше рет жүгінді. Медактың айтуынша, жоба бір күні кешке басталды, ол О'Тулмен театрдан қайтып келе жатқанда, «Сохо мен Хэмпстед арасындағы барлық пабтарда тоқтадық, тіпті жабылу уақытынан кейін де ешқандай мәні болмады, себебі ол есік қағып, "Питер келді" дейтін, және әр есік оның алдынан ашылатын». Кейін О'Тулдің пәтерінде, тым мас болған актер өзінің менеджеріне телефон соғып: «Мен осы қанағатсыз мажармен біргемін, мас екенімді білемін, бірақ сізге фильмді дайындауға 24 сағат уақыт беремін» деді. Ертесі күні Медакқа United Artists компаниясынан қоңырау келіп, «Билеуші топ» фильмін түсіру туралы келісімге қол қойылды. Питер Барнс 1968 жылғы түпнұсқасын негізге алып сценарийді жазды, онда көптеген маңызды өзгерістер енгізілді. Гарлакстон Манордың кең алқабында түсірілген, ал интерьерлері студиялық декорацияларда қайта жаңартылды. Фильмнің құны 1,4 миллион долларды құрады, ал О'Тул ақысыз жұмыс істеді (оны орнына сол студия шығарған, сол жылы жоғары бюджетпен түсірілген «Ла Манча адамы» үшін көп ақы алды). «Билеуші топ» 1972 жылғы Канн кинофестивалінде Ұлыбританияның ресми өкілі болды.
O'Toole held the rights to Barnes's play; Peter Medak approached O'Toole repeatedly about exercising those rights. According to Medak, the project got started one night that he and O'Toole were returning from the theatre, which "meant stopping at every pub between Soho and Hampstead, and it didn't matter if it was after closing hour because he would knock on the door and just say 'Peter's here,' and every door opened for him". Later on, at O'Toole's apartment, the deeply inebriated actor phoned his manager and said, "I'm with the crazy Hungarian and I know I'm drunk but I give you 24 hours to set this movie up." The next day, Medak received a call from United Artists and a deal was put together to shoot The Ruling Class. Peter Barnes adapted the screenplay from his 1968 original, with few major changes. Filmed at the sprawling estate of Harlaxton Manor, with the interiors reconstructed on sound stages, the production cost $1.4 million, with O'Toole working for free (he was instead paid a great deal for the big budget Man of La Mancha, released by the same studio later the same year). The Ruling Class was the official British entry at the 1972 Cannes Film Festival.
Қабылдау
Фильм сыншыларды екіге бөлді. «Нью-Йорк Таймс» оны «қызықты әрі керемет» деп сипаттады, ал «Variety» журналы «өткір сатиралық» деп атады, бірақ «Лос-Анджелес Таймс» оны «өте баяу, тітіркендіргіш және қолмен әрекет ететін» деп сипаттады, ал «Newsweek» оны «құлатып тастайтын сатира» деп атады. Джей Кокс сценарийді «аристократия мен жеңілтек моральға қатысты ашулы, тым күшті және біршама шешімді сатира» деп атады; ол фильмді «нашар түсірілген, тіпті жарықтандырумен түсірілгендей» деп бағалады. Керісінше, Кокс Лоу, Мервин, Браун, Алястер Сим және Джеймс Виллирстің актерлік шеберлігін жоғары бағалады, бірақ О’Тулға ең көп мақтауын арнады, оның актерлік шеберлігінің «осыншалықты күшті екені, ол есте сақтауды қиындатады, сондай-ақ есте қалдырады. Кез келген актер ақылсыздықты ойнай алады, бірақ оны жақсы ойнайтындар азамат. О’Тул басқа актерлер тоқтаған жерден бастайды, көздерінің шоғырланбауымен, шатастыратын көңіл көтерулермен және күйзеліске ұшыраумен». Күлкілі, алаңдататын, соңында жойқын, О’Тул ақылсыздықтың қалай жұмыс істейтінін анықтап, ашу мен жан ауыртатын күйзелістің бастауын ашады. Джон Саймон «Билеуші топты» «тамаша сатира» деп сипаттады. Фильмге сын-тегеуріннің әртүрлі болғанына қарамастан, О’Тулдың актерлік шеберлігі барлық жағынан мақталып, көптеген беделді сыйлықтар мен марапаттарға ие болды, соның ішінде «Үздік актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Солтүстік Америка дистрибьюторы «United Artists» продюсер Жюль Бакқа АҚШ-та көрсету үшін фильмді кеңінен қысқартуды ұсынғанда, Бак компанияның Лондондағы өкілін ұрып, фильмті қайта сатып алған деген хабар бар. Кейін «Avco Embassy» тарату құқығын сатып алып, фильмнің 154 минуттық уақытын алты минутқа қысқартты.
The film divided critics. The New York Times described it as "fantastic fun" and Variety called it "brilliantly caustic", but the Los Angeles Times called it "snail slow, shrill and gesticulating" and Newsweek said it was a "sledgehammer satire". Jay Cocks called the screenplay a "snarling, overwrought and somewhat parochial satire on aristocracy and privileged morality"; he called the film "wretchedly photographed as if it were shot under floodlights". In contrast Cocks praised the performances by Lowe, Mervyn, Browne, Alastair Sim and James Villiers, but reserved most of his praise for O'Toole, saying his performance is of "such intensity that it may trouble sleep as surely as it will haunt memory. All actors can play insanity; few play it well. O'Toole begins where other actors stop, with the unfocused gaze, the abrupt bursts of frenzied high spirits and precipitous depressions. Funny, disturbing, finally devastating, O'Toole finds his way into the workings of madness, revealing the anger and consuming anguish at the source." John Simon described The Ruling Class as a "delightful satire". Despite mixed critical reaction to the film, O'Toole's performance was universally praised and garnered numerous prestigious awards and prizes, including an Academy Award nomination for Best Actor. Reportedly, when United Artists, its North American distributor, told producer Jules Buck that it would be cutting the film extensively for US release, Buck punched the company's London representative and bought the film back. Avco Embassy then bought the distribution rights and cut the film's 154 minute running time by six minutes.
Кейінгі тарихы
1974 жылы, фильмді BBC телеарнасында әдеттен ертерек көрсеткеннен кейін, театрлық көрсетімге шығарылғаннан кейін теледидарда көрсетуге рұқсат бермейтін джентльмендік келісім бұзылды. Ұлыбританияның Кинематограф Экспозиторлары Қауымдастығы (театрлық дистрибьюторлар қауымдастығы) өз мүшелеріне Жюль Бактың өндірген барлық келешек фильмдерін бойкоттауды ұсынды. Embassy Pictures фильмді 1983 жылдың мамыр айында қайта шығарды.
In 1974, following an earlier than normal TV screening of the film on BBC Television that broke a gentlemen's agreement allowing a 'window' of theatrical distribution before any TV screening, the UK's Cinematograph Exhibitors' Association (the theatrical distributors' association) recommended its members blacklist all future movies produced by Jules Buck. Embassy Pictures re released the film in May 1983.