Кіріспе

«Жақсы Жүректер мен Таждар» – 1949 жылы түсірілген британдық қылмыс-қара комедиялық фильм. Онда Деннис Прайс, Джоан Гринвуд, Валери Хобсон және Алек Гиннес ойнайды; Гиннес сегіз кейіпкерді сомдайды. Сюжеті Рой Хорниманның 1907 жылғы «Исраил Ранк: Қылмыскердің өмірбаяны» романының негізінде құрылған. Фильм Луи Д’Аскойн Маццинидің тарихын баяндайды, ол әлеуметтік жағдайына сәйкес келмейтін некеге тұрғандықтан аристократиялық отбасынан шеттетілген әйелдің ұлы. Анасының қайтысынан кейін, Луи өшпенділікпен отбасының герцогтығын иелену үшін, титулға мұрагерлік құқығы бойынша алдында тұрған сегіз адамды өлтіруге шешім қабылдайды. Ealing Studios жетекшісі және «Жақсы Жүректер мен Таждар» фильмінің продюсері Майкл Балкон Хамерді режиссер етіп тағайындады. Фильм түсірілімі 1948 жылдың қыркүйегінде Лидс қамалында және Кенттегі басқа да жерлерде, сондай-ақ Ealing Studios-та жүргізілді. Фильмде таптық және сексуалдық қысым, әсіресе әртүрлі топтар арасындағы махаббат тақырыбы көтеріледі. «Жақсы Жүректер мен Таждар» 1949 жылдың 13 маусымында Ұлыбританияда көрсетілімге шықты және сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, жылдар бойы оң пікірлер жинады. 1999 жылы Британдық кино институтының 100 үздік британдық фильмдер тізімінде алтыншы орынға ие болды. 2005 жылы «Таймс» журналының 1923 жылдан бергі ең үздік 100 фильмнің тізіміне енді.

Сюжет

Эдвард дәуіріндегі Англияда 10-шы Халфонт герцогы Луи Д'Аскойн Маццини түрмеде отыр, ертеңгісіне таңертең оны кісі өлтіргені үшін асып өлтіруді күтуде. Ол өзінің естеліктерін жазып жатқанда, бір еске түсіреді. Оның анасы, 7-ші Халфонт герцогының кіші қызы, итальяндық опера әншісі Маццинимен қашып кетіп, өзінен төмен тұрған адамға үйленгені үшін отбасынан айырылды. Маццинилер Луи дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болғанға дейін кедей, бірақ бақытты болды. Луидің анасы оны өзінің отбасы тарихымен тәрбиелейді және оған көптеген әулеттерден өзгеше, Халфонт герцогтігі әйел мұрагерлер арқылы да келе беретінін айтады. Луидің жалғыз балалық шағындағы достары – Сибелла мен оның ағасы, жергілікті дәрігердің балалары. Луи мектепті бітіргеннен кейін, анасы өзінің туысы лорд Аскойн Д'Аскойнге, жеке банкирге, ұлын мансапқа бастауға көмек сұрап хат жазады, бірақ ол бас тартады. Луиге мата тігу дүкенінде көмекші болып жұмыс істеуге мәжбүр болады. Анасы қайтыс болғаннан кейін, оның соңғы тілегі, оны Чалфонт қамалындағы отбасылық қабірге қоюға тыйым салады. Луи Сибеллаға үйленуді ұсынады, бірақ ол оның ұсынысын күлкіге айналдырады және бай әкесі бар ағасының бұрынғы мектеп досы Лайонель Холландқа үйленеді. Көп ұзамай Луи банкирдің жалғыз баласы Аскойн Д'Аскойнмен дауласып, оны жұмыстан шығарады. Луи Аскойн Д'Аскойнді және герцогтік мұрагерлік реті бойынша одан бұрын тұрған жеті адамды өлтіруге шешім қабылдайды. Аскойн Д'Аскойн мен оның сүйіктісіне қатерлі қайық апатын ұйымдастырғаннан кейін, Луи оны клерк ретінде жұмыс істейтін құрбанның әкесіне, Лорд Аскойн Д'Аскойнға көңіл айту хаты жазады. Кейінірек жоғарылаудан кейін Луи Лондонның Сент-Джеймс ауданында жалғыз пәтер алып, Сибелламен кездесу үшін пайдаланады. Луи келесі мақсаты ретінде фотограф-әуесқой Генри Д'Аскойнді таңдайды. Ол Генримен танысады және оның әйелі Эдитті таң қалдырады. Ол Генридің қара бөлмесіндегі шамға парафинді бензинмен алмастырады, бұл трагикалық нәтижеге әкеледі. Луи жесір әйелді өзінің герцогинясы болуға лайықты деп шешеді. Келесі құрбан – құрметті лорд Генри Д'Аскойн. Матабелеленд епископы болып көріне Луи лорд Генридің кешкі астан кейінгі портвейнін улайды. Содан кейін Луи пәтерінің терезесінен садақпен суфражистка Леди Агата Д'Аскойн Лондон қаласының үстінен листовкалар тастап бара жатқан шарын атып түсіреді. Луи одан кейін генерал Лорд Руфус Д'Аскойнге бомба салынған икра құтысын жібереді. Адмирал Лорд Хорацио Д'Аскойн қиындық тудырады, өйткені ол құрлыққа сирек қадам басады. Алайда, ол теңізде соқтығысқаннан кейін кемесімен бірге батуға мәжбүр болады. Эдит Луиге үйленуге келіскенде, олар бұл туралы баласыз, жесір қалған сегізінші герцог Этельредке хабарлайды. Ол оларды Чалфонт қамалына бірнеше күндік қонаққа шақырады. Этельред Луиге мұрагер алу үшін қайтадан үйленуге ниеттенгенін хабарлағанда, Луи аңшылық "оқиғасын" ұйымдастырады. Ол герцогты өлтірер алдында оның ниеті жайлы айтады. Лорд Аскойн Д'Аскойн өзінің тоғызыншы герцог болғанын біліп, шоктан көз жұмады, Луиді өзінің мейірімді жұмыс берушісін өлтіруден құтқарады. Луи герцогтығын мұра етеді, бірақ оның жеңісі қысқа өмір сүреді. Сибелланың күйеуі Лайонель Луиден банкроттан құтылу үшін ақшалай көмек сұрап, маскүнемдікке ұшыраған еді, бірақ Луи оны бірден қабылдамады. Кейінірек Лайонельдің денесі табылады, ал Скотланд-Ярд детективтері Луисті кісі өлтірген деп күдікпен тұтқындайды. Луи Лордтар палатасында өз әріптестерінің алдында сотталуды таңдайды. Сот барысында Луис пен Эдит үйленеді. Сибелла Лайонельдің ажырасуға ниеттенгенін және Луиді жауапкердің бірі ретінде атағанын жалған куәлік береді. Иронияға орай, Луи ешқашан ойламаған кісі өлтіргені үшін сотталады. Луиге Сибелла келіп, Лайонелдің өзін-өзі өлтіру хаты мен Эдиттің өлімі Луиді босатып, үйленуге мүмкіндік беретінін айтады, ол келіседі. Аюға іліп өлтірудің алдында, хат табылғаннан кейін, оның босатылуына кепілдік беріледі. Луи түрмеден тыс жерде Эдит пен Сибелланың екеуін де күтіп отырғанын байқайды, бірақ қайсысын таңдауға болатынын шеше алмайды. Журналист оған Tit Bits журналы оның естеліктерін жариялағысы келетінін айтқанда, Луи кенеттен оларды өзінің камерасында қалдырғанын еске алады (осылайша билік органдарына толық мойындауды ұсынады).

Түсірілім

Өндіріс 1948 жылдың 1 қыркүйегінде басталды. Сыртқы түсірілімдер Кент қаласының Харриетшам және Баутон Мончельсия ауылдарында жүргізілді. Д'Аскойндер отбасының үйі – Чалфонт рөлін де Кенттегі Лидс қамалы сомдады. Қосымша түсірілімдер Элинг студиясында өтті. Костюмдерді Энтони Мендлсон жасады, ол Луидің әлеуметтік жағдайының өсуімен бірге костюмдерін де өзгертіп отырды. Луи дүкенде жұмыс істегенде киген костюмі дұрыс келмей, көңілсіз болды; кейін ол сатин жағалы тігілген костюмдерде, брокат халат киіп, өлім жазасын күтіп отырғанда зығыр жағалы күртеше кигенін көруге болады. Мендлсон кейін Гиннестің көптеген рөлдері үшін костюмдер макияж бен актерлік шеберліктен кем маңызды екенін айтты. Бір кадрда Гиннес бірден алты кейіпкер ретінде пайда болады. Бұл линзаны жабу арқылы іске асырылды. Фильм бірнеше күн бойы Гиннес әртүрлі позда тұрғанда бірнеше рет қайта түсірілді. Эффекттің операторы Дуглас Слокомб ешкім камераға тиіспеу үшін студияда ұйықтағанын еске алады. Адмирал Горацио Д'Аскойннің өлімі 1893 жылы Триполи маңында HMS Victoria және HMS Camperdown кемелерінің соқтығысуынан шабыттанды, себебі вице-адмирал сэр Джордж Трайонның бұйрығы осыған себеп болды. Victoria кемесі 350-ден астам адамды жоғалтып батты. Осы сахнаны түсіріп жатқанда Хамер Гиннестен су көтеріліп, басына шашырағанда камераға қарап салют беруін сұрады, себебі ол адмиралдың бас киімін су бетінде жүзіп отырғанын көрсеткісі келді. Гиннес йогамен айналысатынын және төрт минутқа дейін тынысын тоқтата алатынын айтып, келісті. Гиннестің тұрақтылығын сақтау үшін оны сымдармен палубаға бекітті, содан кейін кадр түсірілді. Хамер "стоп" дегеннен кейін, түсірілім тобы жинала бастады және сахна аяқталғаннан кейін төрт минут өткен соң ғана Гиннесті босатуды ұмытып қалды. Фильмнің музыкасын Филармония оркестрі орындайды, ал дирижерлік және аранжировканы театр және кино дирижері Эрнест Ирвинг жасады. Ол "В.А. Моцарттың шығармаларын керемет нәтижеге жеткізеді; қолданылған пьесалардың элеганттылығы, тазалығы және табиғи әдептілігі" тәртіпті қоғамның метафорасы және "өте қатыгез қылмысқа қарсы ойын" болып табылады.

Тақырыптар

Британдық кино институты "Жақсы жүректер мен короналар" фильмін басқа Элинг фильмдерімен салыстырғанда "көп сезімталдықтан айырылған" деп санайды. "Ақ костюмді адам" (1951) және "Қыздар өлтірушілер" (1955) фильмдерімен бірге "Жақсы жүректер мен короналар" "қорқынышты, құпия армандарды, мойынсұнбайтын, еркек құмарлық пен әрекеттің баяндамаларын ашады, онда жасырылған және кек қайратқан сезімдер бетке шығып, сол кездегі (Балконның) Элинг киносындағы қабылданған моральдық шектеулерде ғана шешімін табады". Кинотарихшы Сара Стрит Луи мен манипулятивті Сибелла арасындағы қарым-қатынас арқылы фильмдегі сексуалдық репрессия тақырыбын анықтайды. Тарихшы Росс МакКиббин фильмді жоғарғы тапты бейнелеудегі "тұрақты сатира" деп санайды, өйткені Гиннесс сомдаған Д'Аскойн отбасының абсурдты бейнесі осыған себеп. Фильм атауынан бастау алған "Леди Клара Вере де Вере" поэмасы сыныптар арасындағы махаббатқа байланысты таптық шиеленістерді көрсетеді.

Шығару және қабылдау

"Жақсы Жүректер мен Короналар" 1949 жылдың 13 маусымында Лондонда көрсетілді. Францияда фильм 1950 жылы шықты, 1,310,205 билет сатылды. 1950 жылы АҚШ-та фильм көрсетілген кезде, ол Хейс кодексіне сай келу үшін өңделді. Луидің естеліктері оларды қайтарып алуға үлкермес бұрын табылғанын көрсететін жаңа соңы қосылды; Луи мен Сибелла арасындағы әңгіме олардың адалдығын азайту үшін өзгертілді; пастор Генри Д’Аскойнға қатысты қарапайым есқараулар жойылды; ал "Eeny, meeny, miny, moe" балалар өлеңінде "теңізші" сөзі "ниггер" сөзін ауыстырды. Америкалық нұсқасы британдық түпнұсқадан алты минутқа қысқа. "Жақсы Жүректер мен Короналар" сыншылар тарапынан жылы қабылданды. Фильмнің сәл ұзақ екенін айтса да, "The Manchester Guardian" газетінің сыншысы оны жалпы алғанда өте әсерлі деп санады, себебі "жаппай кісі өлтіруді жеңіл сатиралық көзқараспен көрсетуі, кинода сөздерге асықпай құрметпен қарау сирек кездеседі". "The New York Times" газетінің сыншысы Босли Кроутер фильмді "Эдвард дәуірінің әдеп-ғұрыптары мен мораліне арналған тамаша сатира" деп атады. Прайстің актерлік шеберлігін "тамаша ойнады" деп бағалаған "The Monthly Film Bulletin" және "The Washington Post" газетінің сыншысы Ричард Л. Коу Прайсті "керемет" деп санады. Кроутер Прайс "Гиннес мырзадай бір ғана, бірақ ең қиын рөлінде де қабілетті" деп жазды. "Жақсы Жүректер мен Короналар" "Паспорт Пимликоға" және "Уиски Галлор" фильмдерімен бірге "Британдық академиясының" үздік британдық фильм сыйлығына ие болды, бірақ олар "Үшінші Адам" (1949) фильміне жеңіліп қалды. Фильм 10-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде Ұлыбританияның өкілі ретінде көрсетілді; Уильям Келлнер үздік өндіріс дизайны үшін жүлде алды. Майкл Ньютонның BFI үшін жазған пікірінше, "Жақсы Жүректер мен Короналар" кино тарихшыларының жоғары бағасын сақтап келеді. 1964 жылы "The Spectator" оны "британдық студиядан шыққан ең сенімді комедия" деп атады, ал актер Питер Устинов оны "Илинг студиясының ең жетілген туындысы" деп санады, "тамаша құрылымы мен әдеби сапасы бар фильм". "Жақсы Жүректер мен Короналар" Times газетінің 100 үздік фильмінің тізіміне енген, сондай-ақ BFI-дың 100 үздік британдық фильмінің тізімінде алтыншы орында тұр. 2012 жылы BFI жүргізген "Барлық уақыттың ең ұлы фильмдері" сауалнамасында "Жақсы Жүректер мен Короналар" фильміне 13 сыншы мен режиссер дауыс берді, олардың ішінде Теренс Дэвис, Питер Брэдшоу және Филип Френч болды.

Бейімделулер

Фильм үш рет радиоға бейімделді. 1965 жылдың наурыз айында BBC Home Service Гилберт Траверс Томас жазған бейімделуін эфирге шығарды, онда Дэннис Прайс Луи Д'Аскойн Маццини рөлін қайта ойнады. BBC Radio 4 1980 жылы Роберт Пауэллді бүкіл Д'Аскойн әулетінің рөлінде, оның ішінде Луиді, ал Тимоти Бейтсонды дарға асушы ретінде, және 1996 жылы Майкл Китченді Маццини рөлінде және Гарри Энфилдті Д'Аскойн отбасы ретінде жаңа бейімделуін ұсынды. 2012 жылдың мамырында BBC Radio 4 Дэвид Спайсер жазған фильмнің жалғасын – «Жүректер мен тәждер – Әкесі сияқты, қызы да» деген атпен эфирге шығарды. Онда Людовик пен Сибелланың заңсыз қызы Юнити Голландияның аты Эдит, Шальфонт герцогинясының қалауымен тізімнен шығарылады. Содан кейін Юнити Д'Аскойн әулетінің барлық мүшелерін өлтіреді, ал жеті рөлді Алистер МакГоуэн ойнайды. 2004 жылдың қыркүйегінде Рауль Эспарза, Ребекка Лукер, Нэнси Андерсон және Шон Аллан Крилл қатысатын музыкалық бейімделудің жұмыс тобы құрылатыны хабарланды. Семинардағы музыка мен сөздерді Стивен Лутвак, ал кітапша мен сөздерді Роберт Л. Фридман жазды. Мюзикл «Махаббат пен кісі өлтіруге қатысты нұсқаулық» деген атпен шығарылып, 2013 жылы Бродвейдегі Уолтер Керр театрында сахналанды. Шоуда барлық құрбандардың рөлін бір актер – бастапқы құрамдағы Джефферсон Мейс ойнады. Сюжет негізінен өзгермегенімен, көптеген есімдер басқаша: жартылай итальян Луи Маццини жартылай кастильдік Монтегю "Монти" Наварроға, Д'Аскойндер Д'Исквиттерге, ал Генридің әйелі Эдит Генридің әпкесі Фибиге айналды. Мюзикл төрт «Тони» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Ең үздік мюзикл» сыйлығы да бар. 1975 жылдың шілдесінде EMI Films Дик Эмеридің қатысуымен фильмді қайта түсіруді жоспарлағанын хабарлады, бірақ бұл жоспар іске аспады.

Цифрлық қалпына келтіру

The Criterion Collection екі DVD диск жинағын шығарды. Бірінші дискте Ұлыбританияда шығарылған фильмнің стандартты нұсқасы және бонус ретінде американдық соңымен соңғы сахнасы бар. Екінші дискке 75 минуттық BBC Omnibus деректі фильмі "Made in Ealing", сондай-ақ 68 минуттық Гиннесстің BBC Parkinson телебағдарламасындағы сұхбатқа қатысуы кірді. Британдық дистрибьютор Optimum Releasing 2011 жылдың қыркүйегінде DVD және Blu-ray форматтарында цифрлық түрде жаңартылған нұсқасын шығарды. Фильмнің 70 жылдығына орай 2019 жылдың маусым айында Studiocanal британдық кинотеатрларда 35 мм нитрат түпнұсқа негативінен сканерленген жаңа 4K жаңартылған нұсқасын, сонымен қатар DVD және Blu-ray нұсқаларын шығарды.