Кіріспе

1963 жылы Тони Ричардсонның түсірген "Том Джонс" фильмі – 1963 жылғы британдық тарихи комедиялық фильм, Генри Филдингтің 1749 жылғы "Том Джонстың, табылған баладағы тарихы" романының бейімделуі. Фильмді Джон Осборнның сценарийі бойынша Тони Ричардсон режиссерлік етті, ал Альберт Финни атау рөлінде ойнады. Сусанна Йорк, Хью Гриффит, Эдит Эванс, Джоан Гринвуд, Дайан Силенто және Дэвид Уорнер (оны алғашқы киноролі) актерлік құрамда ойнады. Фильм сыншылар тарапынан да, кассада да сәтті болды және сол заманғы ең жоғары бағаланған және танымал комедиялардың біріне айналды. 36-шы "Оскар" сыйлықтарында фильм он номинацияға ие болды және төртін жеңіп алды: "Үздік фильм", Ричардсон үшін "Үздік режиссер", "Үздік бейімделген сценарий" және "Үздік түпнұсқа музыкасы". Сонымен қатар, ол екі "Алтын глобус" сыйлығын, оның ішінде "Музыкалық немесе комедиялық фильм" номинациясын, және үш BAFTA сыйлығын, оның ішінде "Үздік фильм" және "Үздік британдық фильм" сыйлықтарын жеңіп алды. 1999 жылы Британдық кино институты оны 20-шы ғасырдың 51-ші ең ұлы британдық фильмі деп таныды.

Сюжет

Олворти қожайыны үйіне оралып, төсегінде сәбиді табады. Қызметшілерінің бірі Дженни Джонс пен оның шаштаразы мистер Партридж некеден тыс баланы құмарлықтан тудырды деп ойлап, король оларды қуды. Ол сәбиге Том Джонс деп ат қояды және оны өз ұлы ретінде өсіруді таңдайды; Том оны әке ретінде жақсы көреді. Том қыз-келіншектер арасында танымал болған сұлу, мейірімді жігітке айналады. Ол тек Софиді ғана жақсы көреді, ол көршісінің қызы, ол да оған сүйіспеншілікпен қарайды. Софи де өзінің сезімдерін жасыруға мәжбүр, ал оның әпкесі мен әкесі, Squire Western, оны өзіне қолайлы деп санайтын адаммен, Squire Allworthy-дің әпкесі Бриджиттің ұлы, Blifil мырзамен, некеге тұруға мәжбүрлеуге тырысады. Бриджит күтпеген жерден қайтыс болғанда, Блифил анасы тек ағасының көзіне арнаған хатты ұстап алады. Бірақ анасының жерлеуінен кейін Блифил және оның екі оқытушысы, мистер Твакум және мистер Сквер (Томға да үйреткен) күш біріктіріп, Томның зұлым екенін сендіреді. Оллуорси Томға ақшалай мұра қалдырып, оны дүниеге өз байлығын іздеуге жібереді. Том байлығын ұрлап алады, бірақ көп ұзамай өзінің ата-бабасы деп саналатын мистер Партриджді кездестіреді, ол оның қызметшісі болады. Том британдық солдаттан миссис Уотерс / Фицпатрикті құтқарады, бірақ дуэльге түседі, кейін қамауға алынып, кісі өлтіргені үшін асылып қалады. Бірақ Бриджиттің Сквайр Оллуорхиге жазған хатында ол Томның анасы екенін мойындады. Сонымен қатар, Томның Фитцпатрик мырзаны дуэльде өлтірмегені анықталды. Олар Томды асылудан құтқару үшін түрмеге уақытында жетеді. Том мен София бәрінің батасымен үйленуге мүмкіндік алды.

Даму

Британдық «Брайанстон Филмс» атты түсірілім компаниясы фильмді түсті түсіруге келіспей жатып, банкротқа ұшырады. «Юнайтед Артистс» компаниясы фильмді қаржыландырып, түсті түсірілімді жүзеге асырды. Жалпы алғанда, түсірілім кезінде апаттарға ұқсас жағдайлар, апаттың алдындағы қиындықтар және ағылшын ауа райының тұрақсыздығынан туған дау-жанжалдарға тап болды. Фильмнің ерекше комедиялық стилі бар: бастапқы сахнада үнсіз фильмдерге тән жылдам оқиғалар мен субтитрлер қолданылған. Кейін фильмде кейіпкерлер көбінесе төртінші қабырғаны бұзып, тікелей камераға қарап, көрермендермен сөйлейді. Бір көріністе Том Джонс кейіпкері кенеттен камераны байқап, линзасын шляпасымен жабады. Тағы бір ерекшелік – Михеал Мак Лиаммаордың дауысымен айтылатын, көрінбейтін баяндаушы. Ол кейбір сахналардың арасындағы әжуалы сынақтармен бірнеше кейіпкерлердің іс-әрекеттеріне, сондай-ақ адамгершілік мінездің кемшіліктеріне наразылық білдіреді және фильмге поэтикалық аяқ қояды. Сәттілігіне қарамастан, режиссер Тони Ричардсон соңғы нәтижеге қанағаттанбағанын айтты. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде Ричардсон фильмнің «толыққанды емес және көп бөлігі бұзылған» деп сезінгенін жазды. Мен мұндай жетістіктерді жоққа шығармаймын, бірақ біреу маған «Том Джонс» туралы айтқанда, мен іштей тартылып қаламын.

Түсірілім

Бриджвотердегі Касл көшесі, Сомерсет, бірнеше сахнада түсірілім орны ретінде қолданылды. Оператор Уолтер Лассали осы жағдайда түсірілім тобының өте жақсы жұмыс істегенін және осы тәжірибеден қанағат алғанын айтты. Ол Ричардсонның пост-өндірісте дұрыс бағытты жоғалтып, іс жүзінде бұзылмаған нәрсені орынсыз түзетумен айналысқанын ойлады.

Шығару

Фильмді 1989 жылы The Samuel Goldwyn Company қайта шығарды. Бұл шығарылым үшін Ричардсон фильмді жеті минутқа қысқартты. Variety журналының Rich Gold жазған мақаласында: "Том Джонс – кезеңдік туынды және өте ерекше болғанымен, ол жұлдызды сомдауға қабілетті бірдей құштарлық пен шулы мазмұнға ие. Ол кассалық жиынтықтарда көңілді өтеді деп күтілуде. Онда секс, Eastmancolor, тамаша актерлер мен көптеген әрекет бар. Тони Ричардсон Джон Осборнның сценарийін жалынды режиссурамен іске асырды, алайда кейде алаңдататын камералық тәсілдер мен монтажға жүгінеді" делінген. Rotten Tomatoes сайтында 42 сыншының ретроспективті пікірлеріне сүйене отырып, фильмге 81% мақұлдау көрсетілді, ал орташа бағасы 7.5/10 құрады. Сайттың консенсусы: "Романның қарбалас, құрметсіз бейімделуі, Альберт Финнидің батыл ойынымен және көрнекті визуализациясымен күшейтілген". Metacritic-те 15 сыншының пікірлеріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 77 бал жинады, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлер" екенін көрсетеді.

Кассалық жинақ

Фильм 1963 жылы тұңғыш көрсетілісінде қаржылық жағынан табысқа ие болды. Ұлыбританиядағы кассалық түсімдер бойынша ол үшінші орынды алды, ал АҚШ-та ең танымал фильмдердің қатарында төртінші болды. 1 миллион долларлық бюджетпен түсірілген бұл фильм АҚШ және Канададағы кинотеатрлардың жалға алу ақысынан 17 миллион доллардан астам, ал Ұлыбритания мен АҚШ-тан басқа елдерде тағы 4 миллион доллар табалды.

Марапаттар

Наградалар санаты Номинация(лар) Нәтижесі Академия сыйлығы Үздік фильм Тони Ричардсон Үздік режиссер Үздік актер Альберт Финни Үздік қосалқы актер Хью Гриффит Үздік қосалқы актриса Диана Силенто Эдит Эванс Джойс Редман Үздік сценарий – Басқа ортадан алынған материал негізінде Джон Осборн Үздік көркем режиссерлік – Түсті Ралф В. Бринтон, Тед Маршалл, Жоселин Герберт және Джози МакАвин Үздік музыкалық саз – Маңызды жаңадан құрастырылған Джон Аддисон Американдық кино редакторлары сыйлығы Үздік монтаждалған көркем фильм Антони Гиббс Британдық академия кино сыйлығы Кез келген көзден шыққан үздік фильм Үздік британдық фильм Үздік британдық актер Альберт Финни Хью Гриффит Үздік британдық актриса Эдит Эванс Үздік британдық сценарий Джон Осборн Американың режиссерлер гильдиясы Үздік режиссерлік жетістік Тони Ричардсон Алтын глобус сыйлығы Үздік кинофильм – Музыкалық немесе комедия Үздік шетелдік фильм – Ағылшын тіліндегі Үздік актер музыкалық немесе комедиялық фильмде Альберт Финни Үздік қосалқы актер – Кинофильм Хью Гриффит Үздік қосалқы актриса – Кинофильм Джоан Гринвуд Үздік режиссер – Кинофильм Тони Ричардсон Ең үміткер жас актер – Альберт Финни Грэмми сыйлығы Кинофильм немесе телешоудан үздік түпнұсқа саз Джон Аддисон Лавр сыйлығы Үздік комедия Үздік комедиялық ер адам Альберт Финни Үздік қосалқы ер адам Хью Гриффит Үздік қосалқы әйел актриса Диана Силенто Ұлттық киносыншылар кеңесі сыйлығы Үздік фильм Топ-10 фильм Үздік режиссер Тони Ричардсон Нью-Йорк киносыншылар шеңбері сыйлығы Үздік фильм Үздік режиссер Тони Ричардсон Үздік актер Альберт Финни Венеция халықаралық кинофестивалі Алтын арыстан Тони Ричардсон Үздік актер Альберт Финни Ұлыбритания жазушылар гильдиясы сыйлығы Үздік британдық комедиялық сценарий Джон Осборн

Илья Лоперт өндірушілер атынан «Үздік фильм» сыйлығын қабылдады. Оның қайтысынан кейін «Оскар» сыйлығы оның мұрагерлері арқылы Альберт Финниге берілді. «Том Джонс» – «Оскар» сыйлығының тарихында «Үздік қосалқы актриса» номинациясына үш актриса ұсынылған жалғыз фильм. Маргарет Ратерфорд «The V.I.P.s» фильміндегі рөлі үшін жүлдеге ие болды.

Фильмнің бес актерлік номинациясы және жеңіссіздігі 1957 жылы «Peyton Place» фильмімен қойылған рекордты қайталады. Бұл рекордты қайталайтын соңғы фильм болды.