Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ президенті Рональд Рейганның АҚШ-қа AWACS (Әуедегі ескерту және бақылау жүйесі) бақылау ұшақтарын Сауд Арабиясына сатуы АҚШ тарихындағы ең ірі шетелдік қару сатудың даулы бөлігі болды. Сатуға көпшілік америкалықтар, АҚШ-тың танымал сенаторлары, Израиль мемлекеті және Израиль лоббиі қарсылық білдірді. Сатудың құрамына бес E 3 Sentry AWACS ұшағы және сегіз KE 3 жанармай құю ұшағы, қосалқы бөлшектері мен қолдау, 1986 жылдың маусымы мен 1987 жылдың қыркүйегі аралығында жеткізілді.
The sale of AWACS (Airborne Warning and Control System) surveillance planes to Saudi Arabia by the United States administration of President Ronald Reagan was a controversial part of what was then the largest foreign arms sale in US history. The sale saw objections from a majority of Americans, prominent US Senators, the State of Israel and the Israel lobby. The sale included five E 3 Sentry AWACS aircraft and eight KE 3 refueling aircraft, with spare parts and support, delivered between June 1986 and September 1987.
AWACS
АҚШ Әуе күштері 1977 жылы он жыл бойы прототипті жобалау, әзірлеу және сынаудан кейін E 3 әуедегі ескерту және бақылау жүйесі ұшағын пайдалана бастады. АҚШ-тың қазіргі уақытта 32 E3 флоты бар, бұл әлемдегі ең үлкен флоты. НАТО-да 14 ел, Ұлыбританияда - 7, Сауд Арабиясында - 5, ал Францияда - 4. E3 - бұл Boeing 707 коммерциялық реактивті ұшағы, оның шатырына орнатылған отыз фут үлкен айналатын антеннасы бар. Бұл антенна кез келген биіктікте немесе кез келген жер бетінде ұшып жүрген 175000 шаршы миль (453,248 км2) аумақтағы басқа ұшақтарды байқай алады және қадағалай алады, бұл AWACS-ке жер радарларынан жасырын қалған ұшақтарды анықтауға мүмкіндік береді. Ұшақтардың қозғалыс қабілеті маңызды ерекшелік болып табылады, бұл күрделі детекторлық жабдықты қажет болған кезде және қажет болған жерде қолдануға мүмкіндік береді; АВАКС-ты әскери қақтығысқа "қатықтығына қарамастан" тез орналастыра алады, деп мәлімдейді Боинг, ол АВАКС-ті "әуедегі ерте ескерту жүйелерінің әлемдік стандарты" деп санайды. Сауд АВАК-тары сыртқы жағында арабша жазуы бар, оның астында "Сауд Корольдік Әуе күштері" деген аударма бар. Шатырда орнатылған антенна AWACS ұшағының басты ерекшелігі; ол ортасында ақ жолақ бар тегіс қара диск және ол үнемі айналады. Антенна ұшақтың ұзындығының бестен бір бөлігіне тең және ол ұшақтың шатырынан жоғары орналасқан. Коммерциялық 707-ден тағы бір айқын айырмашылық - жолаушылар терезелерінің болмауы. Полковник Уолт Ковалик терезелердің жоқтығы туралы былай деді: "Бізге керегі жоқ, біздің адамдарымыз терезеден қарап тұрмасын. Біз олардың алдыда тұрған нәрсеге назар аударғанын қалаймыз". Конгресс келісімі қажет болған Капитолий төбесінде жылы қабылдамады. AWACS ұсынысы Израиль тарапынан қатаң түрде қабылданбады және американдықтардың көпшілігі оны мақұлдамады. 1981 жылдың күзінде Конгресске АВАКС ұсынысын ресми түрде ұсынғаннан кейін көптеген сенаторлар суықтай жауап берді. "Бұл - ең қауіпті және ең нашар қару-жарақ сату", - деп мәлімдеді Массачусетс штатының сенаторы Эдвард Кеннеди. Сенатор Дональд Ригл: "Бізден мұнай бағасын көтерумен байланысты шантаж түріне мойынсұнуды сұрайды" деді. Бұл сенаторлар AWACS сатуы АҚШ-тың мұнай ресурстарын қамтамасыз ету үшін емес, тұрақтылықты нығайту үшін жасалды деп қорқытты. Мұндай келісім мұнайға қол жеткізу технологиясын білдірмек, және Кеннеди айтқандай, бұл қауіпті келісім. Сенатор Боб Паквуд, республикашыл ретінде Рейган партиясының мүшесі, сондай-ақ сенатта AWACS келісімін қарсылық білдіруші болды. Паквуд Сауд Арабиясын қаруландыруда қандай қауіп көріп тұрғанын былай деп түсіндірді: "Олар жаулық танытты, оны Таяу Шығыстағы тұрақтылықтың бұзылуын ынталандыруға бағытталған деп түсіндіру керек". Паквуд Сауд Арабиясының бейбітшілік арбитрі ретінде таңдалуына күмән келтіріп, "Жарты Шығыс елдерімен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу үшін қандай елдердің шын көңілден беріліп, қайсысының бұл міндеттемелерін бөліспегенін ойластырайық" деді. Жақында ғана аяқталған Ирандағы американдық тұтқындық дағдарысын естеріне түсіріп, американдықтар әскери техниканы ешкімге сатқысы келмеді. 1981 жылдың мамыр айында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, 52% сауалнамаға қатысқандар кез келген елге қару сатуға қарсы, ал тек 19% ғана АҚШ-тың Ауэкс-Авиа кемелерін Сауд Арабиясына сатуын қалайды.
The United States Air Force began using the E 3 Airborne Warning and Control System aircraft in 1977 following ten years of prototype design, development, and testing. The U. S. currently has a fleet of 32 E 3s, the largest in the world. NATO possesses 14, the United Kingdom has seven, Saudi Arabia has five, and France has four. The E 3 is a modified Boeing 707 commercial jetliner characterized by the strikingly large thirty foot rotating antenna mounted on its roof. This antenna can detect and track other aircraft within an area of 175000 square miles (453,248 km2), flying at any altitude or over any terrain, allowing the AWACS to detect aircraft that remain hidden from ground radar. The planes' mobility is a crucial feature, providing for the use of this sophisticated detection equipment whenever and wherever needed; AWACS can be deployed quickly into military conflict "regardless of intensity" according to Boeing, who claims AWACS are the "world’s standard for airborne early warning systems." The Saudi AWACS bear Arabic writing on their exterior with a translation below, "Royal Saudi Air Force". The roof mounted antenna is an AWACS plane’s dominant feature; it is a smooth black disk with a white stripe down the center, and it rotates constantly. The antenna is about a fifth of the length of the plane and it sits higher above the roof than the plane’s roof sits above the ground. Another noticeable difference from a commercial 707 is the lack of passenger windows. Colonel Walt Kowalik said about the lack of windows, "We don't want 'em we don't want our people looking out of windows. We want them concentrating on what's in front of them." was not received warmly on Capitol Hill where Congressional consent was required. The AWACS proposal was also harshly rejected by Israel and disapproved of by a majority of Americans. Upon formal introduction of the AWACS proposal to Congress in the fall of 1981, many Senators reacted coldly. "This is one of the worst and most dangerous arms sales ever," proclaimed Massachusetts Senator Edward Kennedy. Senator Donald Riegle said, "We are being asked to submit to a kind of blackmail; the price gouging of oil." These Senators feared that the AWACS sale was not designed to promote stability, as would be claimed by the Administration, but to secure U. S. oil resources. Such a deal would mean technology for oil access, and as Kennedy said, a potentially dangerous deal at that. Senator Bob Packwood, who as a Republican was a member of Reagan’s party, was also a leader of opposition to the AWACS deal in the Senate. Packwood spelled out the danger he saw in arming Saudi Arabia: "They have displayed a hostility that must be interpreted as their deliberate intentions to promote continued instability in the Middle East." Packwood questioned the choice of Saudi Arabia as an arbiter of peace saying, "Let’s think about which nations have been seriously committed to negotiating peace in the Middle East and which have not shared that commitment." With the recently ended American hostage crisis in Iran fresh in mind, Americans were reluctant to sell military equipment to anyone. In fact, a May 1981 poll showed that 52% of those surveyed opposed arms sales to any country, and only 19% wanted the U. S. to sell AWACS to Saudi Arabia.
Исраилді қарастырайық
Өзінің қауіпсіздігіне тікелей қауіп төнгенін сезінген Израиль AWACS келісімін ең қатты қарсы алған. Израиль премьер-министрі Менахем Бегин саудиялық AWACS ұсынысына "теңізден өкінгенін және оған қарсы екендігін" білдірді. Израиль қорғанысы мамандары AWACS Израиль әуе күшінің әрбір қозғалысын қадағалай алады деп мәлімдеді, бұл "Исраил қорғанысы доктринасының негізі болып табылатын алғашқы шабуылды" іске асыру мүмкіндігінен айырады.
Israel, feeling its security directly threatened, was the most strongly opposed to the AWACS deal of anyone involved. Israeli Prime Minister Menachem Begin expressed "profound regret and unreserved opposition" to the Saudi AWACS proposal. Experts on Israeli defense said that AWACS could track every move of the Israel’s air force, denying it the chance to launch a "surprise first strike, the basis of Israeli defense doctrine."
Қолдауды жеңу
Конгресс пен елде AWACS келісімін қолдау үшін, Әкімшілік оны қолдауға күшті үгіт-насихат жасады. АҚШ-тың "АВАКС" келісімінің Таяу Шығыстағы "мүдделеріне" пайдасы тиетінін үнемі айтып жүрсе де, әкімшіліктің "АВАКС" ұшақтарының бейбітшілік орнатудағы маңыздылығына қатысты уәделері де бар. Конгрессте сөйлеген сөзінде Александр Хейг егер AWACS сатуды тоқтатса, "біздің қауіпсіздігіміз, Израильдің қауіпсіздігі және бейбітшіліктің өзі (қатерлі) болуы мүмкін" деді. Рейган өзі AWACS сатуды "аймақтың тұрақтылығына үлес қосып, Израиль қауіпсіздігін жақсартады" деп көтермеледі. Конгресс AWACS сатуды мақұлдады, және сол кездегі ең ірі қару-жарақ экспортының бір бөлігі ретінде ұшақтар АҚШ-Сауд Арабиясы қарым-қатынасына символикалық міндеттеме болды.
In order to gain support for the AWACS deal in Congress and in the country, the Administration lobbied strongly on behalf of it. Though it continually stated the AWACS deal would benefit US "interests" in the Middle East, the Administration also gave promises of the AWACS planes' importance in securing peace. In a speech to Congress, Alexander Haig said that if the AWACS sale was blocked, "our security, the security of Israel and peace itself (might) be endangered," Reagan himself promoted the AWACS sale saying, "By contributing to the stability of the area, it improves Israeli security." Congress approved the AWACS sale, and as part of the then largest arms export ever, the planes were a symbolic commitment to the US/Saudi relationship.
АҚШ-тың Сауд Арабиясына қару сатуы, 2010 жыл
2010 жылдың 20 қазанында АҚШ Мемлекеттік департаменті Конгресске АҚШ тарихындағы ең ірі қару сату туралы мәлімдеді - Сауд Арабиясы Сауд Арабиясының бұрынғы АҚШ-тың Сауд Арабиясына AWACS сатуын жеңіп, шамамен 60,5 миллиард доллар сатып алды. Бұл пакет Сауд Арабиясының қарулы күштерінің шабуыл қабілеттілігін айтарлықтай жақсартады. Исраил бұл сатуға қарсылық білдірмеді, тек "оған қуанышты емеспін" деп айтты. Бұл туралы АҚШ-тың жоғары лауазымды өкілі: "Бұл үлкен жетістік, өйткені бұл үлкен өңірлік стратегияның бір бөлігі және АҚШ-тың аймақтағы күшті қатысуын сақтау. Біз одақтастарымыздың қажеттіліктеріне назар аударып отырмыз, ал аймақтағы барлық адамдар Иранның мысықтарды агрессивтірек көрсетуіне сенуде. Бұған төтеп берудің бір жолы - біздің одақтастарымыз бен достарымызды нығайту".
On October 20, 2010, the US State Department notified Congress of its intention to make the biggest arms sale in American history—an estimated $60.5 billion purchase by Saudi Arabia, trumping the former US Saudi AWACS sale. The package represents a considerable improvement in the offensive capability of the Saudi armed forces. Israel did not raise objections to the sale, except to say that it was "not thrilled about it." At the time, a senior administration official stressed: "This is a big development, because it's part of a larger regional strategy and the maintenance of a strong US presence in the region. We're paying attention to the needs of our allies and what everyone in the region believes is a flexing of muscles by a more aggressive Iran. One way to deal with that is to make our allies and friends strong."